महाभारत · अध्याय 13.63
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.63.1
इदं मे तत्त्वतो राजन्वक्तुमर्हसि भारत ।
अहिंसयित्वाऽपि कथं ब्रह्महत्या विधीयते ॥ १३.६३.१ ॥
हे भरतवंशी राजन्, आप मुझे यह सच-सच बताइए कि बिना हिंसा किए भी ब्रह्महत्या का विधान कैसे किया जाता है।
13.63.2
व्यासमामन्त्र्य राजेन्द्र पुरा यत्पृष्टवानहम् ।
तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि तदिहैकमनाः शृणु ॥ १३.६३.२ ॥
हे राजेन्द्र, पूर्वकाल में मैंने व्यास जी को संबोधित करके जो कुछ पूछा था, वह मैं तुम्हें बताऊँगा; यहाँ एकाग्र मन से सुनो।
13.63.3
चतुर्थस्त्वं वसिष्ठस्य तत्त्वमाख्याहि मे मुने ।
अहिंसयित्वा केनेह ब्रह्महत्या विधीयते ॥ १३.६३.३ ॥
हे मुनि, तुम वसिष्ठ के चौथे (शिष्य) हो; मुझे तत्त्व बताओ कि यहाँ बिना हिंसा किए किसके द्वारा ब्रह्महत्या का विधान किया जाता है।
13.63.4
इति पृष्टो मया राजन्पराशरशरीरजः ।
अब्रवीन्निपुणो धर्मे निःसंशयमनुत्तमम् ॥ १३.६३.४ ॥
हे राजन, मेरे इस प्रकार पूछने पर पराशर के शरीर से उत्पन्न (व्यास) ने, जो धर्म में निपुण हैं, निस्संदेह और सर्वोत्तम (उत्तर) दिया।
13.63.5
ब्राह्मणं स्वयमाहूय भिक्षार्थे कृशवृत्तिनम् ।
ब्रूयान्नास्तीति यः पश्चात्तं विद्याद्ब्रह्मघातिनम् ॥ १३.६३.५ ॥
जो व्यक्ति स्वयं बुलाकर भिक्षा के लिए आए कृशजीवी ब्राह्मण से बाद में "नहीं है" कहे, उसे ब्रह्महत्यारा जानना चाहिए।
13.63.6
मध्यस्थस्येह विप्रस्य योऽनूचानस्य भारत ।
वृत्तिं हरति दुर्बुद्धिस्तं विद्याद्ब्रह्मघातिनम् ॥ १३.६३.६ ॥
हे भरतवंशी, यहाँ जो दुर्बुद्धि व्यक्ति मध्यस्थ (सामान्य) ब्राह्मण, वेदज्ञ की जीविका हर लेता है, उसे ब्रह्महत्यारा जानना चाहिए।
13.63.7
गोकुलस्य तृषार्तस्य जलार्थमभिधावतः ।
उत्पादयति यो विघ्नं तं विद्या ह्मघातिनम् ॥ १३.६३.७ ॥
जो प्यास से व्याकुल गोसमूह को जल के लिए दौड़ते समय बाधा डालता है, उसे ब्रह्महत्यारा जानना चाहिए।
13.63.8
यः प्रवृत्तां श्रुतिं सम्यकू शास्त्र वा मुनिभिः कृतम् ।
दूषयत्यनभिज्ञाय तं विद्याद्ब्रह्मघातिनम् ॥ १३.६३.८ ॥
जो मुनियों द्वारा रचित परंपरागत श्रुति या शास्त्र को अज्ञानवश भली प्रकार दूषित करता है, उसे ब्रह्महत्यारा जानना चाहिए।
13.63.9
आत्मजां रूपसम्पन्नां महतीं सदृशे वरे ।
न प्रयच्छति यः कन्यां तं विद्याद्ब्रह्मधातिनम् ॥ १३.६३.९ ॥
जो अपनी रूपवती, विवाह योग्य पुत्री को उपयुक्त वर के हाथ नहीं सौंपता, उसे ब्रह्महत्यारा जानना चाहिए।
13.63.10
अधर्मनिरतो मूढो मिथ्या यो वै द्विजातिषु ।
दद्यान्मर्मातिगं शोकं तं विद्याद्ब्रह्मघातिनम् ॥ १३.६३.१० ॥
अधर्म में रत, मूढ़ जो द्विजों के प्रति झूठ बोलकर मर्म को चीरने वाला शोक देता है, उसे ब्रह्महत्यारा जानना चाहिए।
13.63.11
चक्षुषा विप्रहीणस्य पङ्गुलस्य जडस्य वा ।
हरेत यो वै सर्वस्वं तं विद्या घातिनम् ॥ १३.६३.११ ॥
जो आँखों से विहीन, लंगड़े या असहाय व्यक्ति का सर्वस्व हर लेता है, उसे (ब्रह्म)हत्यारा जानना चाहिए।
13.63.12
आश्रमे वा वने वाऽपि ग्रामे वा यदि वा पुरे ।
अग्निं समुत्सृजेन्मोहात्तं विद्याद्ब्रह्मघातिनम् ॥ १३.६३.१२ ॥
आश्रम में, वन में, गाँव में या नगर में, जो मोह से अग्नि को बुझने देता है, उसे ब्रह्महत्यारा जानना चाहिए।