મહાભારત · અધ્યાય 13.65
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.65.1
बृहस्पतिसमं बुद्ध्या क्षमया ब्रह्मणः समम् ।
पराक्रमे शक्रसममादित्यसमतेजसम् ॥ १३.६५.१ ॥
તેઓ બુદ્ધિમાં બૃહસ્પતિ સમાન, ક્ષમામાં બ્રહ્મા સમાન, પરાક્રમમાં ઇન્દ્ર સમાન અને તેજમાં આદિત્ય સમાન હતા.
13.65.2
गाङ्गेयमर्जुनेनाजौ निहतं भूरितेजसम् ।
भ्रातृभिः सहितोऽन्यैश्च पर्यपृच्छद्युधिष्ठिरः ॥ १३.६५.२ ॥
અર્જુન દ્વારા યુદ્ધમાં હણાયેલા મહાતેજસ્વી ગાંગેય વિશે યુધિષ્ઠિરે ભાઈઓ અને અન્ય લોકો સાથે પૂછ્યું.
13.65.3
शयानं वीरशयने कालाकाङ्क्षिणमच्युतम् ।
आजग्मुर्भरतश्रेष्ठं द्रष्टुकामा महर्षयः ॥ १३.६५.३ ॥
વીરશય્યા પર સૂતેલા, કાળની રાહ જોતા અચ્યુત, ભરતશ્રેષ્ઠને જોવાની ઇચ્છાથી મહર્ષિઓ આવ્યા.
13.65.4
अत्रिर्वसिष्ठोऽथ भृगुः पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः ।
अङ्गिरा गौतमोऽगस्त्यः सुमतिः सुयतात्मवान् ॥ १३.६५.४ ॥
અત્રિ, વસિષ્ઠ, ભૃગુ, પુલસ્ત્ય, પુલહ, ક્રતુ, અંગિરા, ગૌતમ, અગસ્ત્ય, સુમતિ અને સુસંયતાત્મા.
13.65.5
विश्वामित्रः स्थूलगिराः संवर्तः प्रमतिर्दमः ।
बृहस्पत्युशनोव्यासश्च्यवनः फाश्यपो ध्रुवः ॥ १३.६५.५ ॥
વિશ્વામિત્ર, સ્થૂલગિરા, સંવર્ત, પ્રમતિ, દમ, બૃહસ્પતિ, ઉશના, વ્યાસ, ચ્યવન, ફાશ્યપ અને ધ્રુવ.
13.65.6
दुर्वासा जमदग्निश्च मार्कण्डेयोऽथ गालवः ।
भरद्वाजोऽथ रैभ्यश्चक यवक्रीतस्त्रितस्तथा ॥ १३.६५.६ ॥
દુર્વાસા, જમદગ્નિ, પછી માર્કંડેય, ગાલવ, પછી ભરદ્વાજ, રૈભ્ય, ચક્ર, યવક્રીત અને ત્રિત પણ.
13.65.7
स्थूलाक्षः शबलाक्षश्च कण्वो मेधातिथिः कृशः ।
नारदः पर्वतश्चैव सुधन्वाऽथैकतो द्विजः ॥ १३.६५.७ ॥
સ્થૂલાક્ષ અને શબલાક્ષ, કણ્વ, મેધાતિથિ, કૃશ, નારદ, પર્વત, સુધન્વા અને એક દ્વિજ પણ ત્યાં હતા.
13.65.8
नितंभूर्भुवनो धौम्यः शतानन्दोऽकृतव्रणः ।
जामदग्र्यस्तथा रामः कचश्चेत्येवमादयः।
समागता महात्मानो भीष्मं द्रष्टुं महर्षयः ॥ १३.६५.८ ॥
નિતંભૂ, ભુવન, ધૌમ્ય, શતાનંદ, અકૃતવ્રણ, જમદગ્નિના પુત્ર રામ, કચ અને તેમના જેવા અન્ય મહાત્મા મહર્ષિઓ ભીષ્મને જોવા એકત્ર થયા.
13.65.9
तेषां महात्मनां पूजामागतानां युधिष्ठिरः ।
भ्रातृभिः सहितश्चक्रे यतावदनुपूर्वशः ॥ १३.६५.९ ॥
આવેલા તે મહાત્માઓની પૂજા યુધિષ્ઠિરે ભાઈઓ સાથે યથાવિધિ ક્રમાનુસાર કરી.
13.65.10
ते पूजिताः सुखासीनाः कथाश्रक्रुर्महर्षयः ।
भीष्माश्रिताः सुमधुराः सर्वेन्द्रियमनोहराः ॥ १३.६५.१० ॥
પૂજિત થઈ સુખેથી બેઠેલા તે મહર્ષિઓ ભીષ્મને કેન્દ્રમાં રાખીને અત્યંત મધુર, સર્વ ઇન્દ્રિયો અને મનને હરનારી કથાઓ કહેવા લાગ્યા.
13.65.11
भीष्मस्तेषां कथाः श्रुत्वा ऋषीणां भावितात्मनाम् ।
मेने दिविष्ठमात्मानं तुष्ट्या परमया युतः ॥ १३.६५.११ ॥
શુદ્ધ અંતઃકરણવાળા તે ઋષિઓની કથાઓ સાંભળીને ભીષ્મે પરમ સંતોષ સાથે પોતાને સ્વર્ગમાં રહેલા માન્યા.
13.65.12
ततस्ते भीष्ममामन्त्र्य पाण्डवांश्च महर्षयः ।
अन्तर्धानं गताः सर्वे सर्वेषामेव पश्यताम् ॥ १३.६५.१२ ॥
પછી તે બધા મહર્ષિઓ ભીષ્મ અને પાંડવોની રજા લઈ સૌની નજર સામે અંતર્ધાન થઈ ગયા.
13.65.13
तानृषीन्सुमहाभागानन्तर्धानगतानपि ।
पाण्डवास्तुष्टुवुः सर्वे प्रणेमुश्च मुहुर्मुहुः ॥ १३.६५.१३ ॥
અંતર્ધાન થયેલા તે મહાભાગ્યશાળી ઋષિઓની પણ પાંડવોએ સર્વે સ્તુતિ કરી અને વારંવાર પ્રણામ કર્યા.
13.65.14
प्रसन्नमनसः सर्वे गाङ्गेयं कुरुसत्तमम् ।
उपतस्थुर्यथोद्यन्तमादित्यं मन्त्रकोविदाः ॥ १३.६५.१४ ॥
પ્રસન્ન મનવાળા સૌ મંત્રજ્ઞો ઉદય પામતા સૂર્યની જેમ ગાંગેય, કુરુશ્રેષ્ઠ ભીષ્મ પાસે ઉપસ્થિત થયા.
13.65.15
प्रभावं तपसस्तेषामृषीणां वीक्ष्य पाण्डवाः ।
प्रकाशन्तो दिशः सर्वा विस्मयं परमं ययुः ॥ १३.६५.१५ ॥
તે ઋષિઓના તપનો પ્રભાવ જોઈને પાંડવો, સર્વ દિશાઓને પ્રકાશિત થતી જોઈ અત્યંત વિસ્મયને પામ્યા.
13.65.16
महाभाग्यं परं तेषामृषीणामनुचिन्त्य ते ।
पाण्डवाः सह भीष्मेण कथाश्चक्रुस्तदाश्रयाः ॥ १३.६५.१६ ॥
તે ઋષિઓના પરમ મહાભાગ્યનું ચિંતન કરીને, ભીષ્મ સાથે, તેમના આશ્રયે રહી પાંડવોએ કથાઓ આરંભી.
13.65.17
कथान्ते शिरसा पादौ स्पृष्ट्वा भीष्मस्य पाण्डवः ।
धर्म्यं धर्मसुतः प्रश्नं पर्यपृच्छद्युधिष्ठिरः ॥ १३.६५.१७ ॥
વાત પૂરી થયા પછી પાંડવ ધર્મપુત્ર યુધિષ્ઠિરે ભીષ્મના ચરણોને મસ્તકથી સ્પર્શ કરીને ધર્મસંબંધી પ્રશ્ન પૂછ્યો.
13.65.18
के देशाः के जनपदा आश्रमाः के च पर्वताः ।
प्रकृष्टाः पुण्यतः काश्च ज्ञेया नद्यः पितामह ॥ १३.६५.१८ ॥
હે પિતામહ, કયા દેશો, જનપદો, આશ્રમો અને પર્વતો છે? પુણ્યમાં કયા શ્રેષ્ઠ છે, અને કઈ નદીઓ જાણવા યોગ્ય છે?
13.65.19
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
शिलोच्छवृत्तेः संवादं सिद्धस्य च युधिष्ठिर ॥ १३.६५.१९ ॥
યુધિષ્ઠિર, અહીં પણ લોકો શિલોંછવૃત્તિ કરનાર અને સિદ્ધ વચ્ચેના આ પ્રાચીન સંવાદનું ઉદાહરણ આપે છે.
13.65.20
इमां कश्चित्परिक्रम्य पृथिवीं शैलभूषणाम् ।
असकृद्द्विपदां श्रेष्ठः श्रेष्ठस्य गृहमेधिनः ॥ १३.६५.२० ॥
પર્વતોથી શોભતી આ પૃથ્વીની વારંવાર પરિક્રમા કરીને કોઈ શ્રેષ્ઠ પુરુષ શ્રેષ્ઠ ગૃહસ્થના ઘરે પહોંચ્યો.
13.65.21
शिलवृत्तेर्गृहं प्राप्तः स तेन विधिनाऽर्चितः ।
उवास रजनीं तत्र सुमुखः सुखभागृषिः ॥ १३.६५.२१ ॥
તેઓ શિલોંછવૃત્તિવાળાના ઘરે પહોંચ્યા; તેમનો વિધિપૂર્વક સત્કાર થયો. પ્રસન્નમુખ, સુખના ભાગી તે ઋષિ ત્યાં રાત રહ્યા.
13.65.22
शिलवृत्तिस्तु यत्कृत्यं प्रातस्तत्कृतवाञ्शुचिः ।
कृतकृत्यमुपातिष्ठत्सिद्धं तमतिथिं तदा ॥ १३.६५.२२ ॥
શિલોંછવૃત્તિવાળાએ સવારે કરવાનું કર્તવ્ય શુચિભાવે પૂર્ણ કર્યું; પછી કૃતકૃત્ય થઈ તે અતિથિ સિદ્ધની સેવામાં હાજર થયા.
13.65.23
तौ समेत्य महात्मानौ सुखासीनौ कथाः शुभाः ।
चक्रतुर्वेदसम्बद्धास्तच्छेषकृतलक्षणाः ॥ १३.६५.२३ ॥
તે બે મહાત્માઓ મળીને સુખેથી બેઠા અને વેદ સંબંધિત શુભ કથાઓ કહેવા લાગ્યા; જે યજ્ઞશેષનાં લક્ષણોથી યુક્ત હતી.
13.65.24
शिलवृत्तिः कथान्ते तु सिद्धमामन्त्र्य यत्नतः ।
प्रश्नं पप्रच्छ मेधावी यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ १३.६५.२४ ॥
વાતચીતના અંતે શિલોંછવૃત્તિવાળા તે મેધાવીએ સિદ્ધને આદરથી સંબોધીને એ પ્રશ્ન પૂછ્યો જે તું મને પૂછે છે.
13.65.25
केदेशाः के जनपदाः केऽऽश्रमाः के च पर्वताः ।
प्रकृष्टाः पुण्यतः काश्च ज्ञेया नद्यस्तदुच्यताम् ॥ १३.६५.२५ ॥
કયા દેશો, કયા જનપદો, કયા આશ્રમો અને કયા પર્વતો પુણ્યમાં શ્રેષ્ઠ છે? કઈ નદીઓ જાણવા યોગ્ય છે? તે કહો.
13.65.26
ते देशास्ते जनपदास्तेऽऽश्रमास्ते च पर्वताः ।
येषां भागीरथी गङ्गा मध्येनैति रारिद्वरा ॥ १३.६५.२६ ॥
જેની મધ્યમાંથી ભાગીરથી ગંગા ખડકો વચ્ચે વહે છે, એ જ તે દેશો, તે જનપદો, તે આશ્રમો અને તે પર્વતો છે.
13.65.27
तपसा ब्रह्मचर्येण यज्ञैस्त्यागेन वा पुनः ।
गतिं तां न लभेज्जन्तुर्गङ्गां संसेव्य यां लभेत् ॥ १३.६५.२७ ॥
તપ, બ્રહ્મચર્ય, યજ્ઞ કે ત્યાગથી પણ જીવ જે ગતિ મેળવી શકતો નથી, તે ગંગાની સેવા કરીને મેળવે છે.
13.65.28
स्पष्टानि येषां गाङ्गेयैस्तोयैर्गात्राणि देहिनाम् ।
न्यस्तानि न पुनस्तेषां त्यागः स्वर्गाद्विधीयते ॥ १३.६५.२८ ॥
ગંગાના જળથી જેમના શરીર સ્પર્શાયાં કે તેમાં મૂકાયાં, તેમનું સ્વર્ગમાંથી ફરી પતન વિધાન નથી.
13.65.29
सर्वाणि येषां गाङ्गेयैस्तोयैः कार्याणि देहिनाम् ।
गां त्यक्त्वा मानवा विप्र दिवि तिष्ठन्ति ते जनाः ॥ १३.६५.२९ ॥
હે વિપ્ર, જેમના સર્વ કર્મો ગંગાના જળથી થાય છે, તે મનુષ્યો પૃથ્વી છોડીને સ્વર્ગમાં રહે છે.
13.65.30
पूर्वे वयसि कर्माणि कृत्वा पापानि ये नराः ।
पश्चाद्गङ्गां निषेवन्ते तेऽपि यान्त्युत्तमां गतिम् ॥ १३.६५.३० ॥
પૂર્વ વયમાં પાપકર્મો કરીને પછી જે મનુષ્યો ગંગાની સેવા કરે છે, તેઓ પણ ઉત્તમ ગતિ પામે છે.
13.65.31
युक्ताश्च पातकैस्त्यक्त्वा देहं शुद्धा भवन्ति ते ।
मुच्यन्ते देहसंत्यागाद्गङ्गायमुनसङ्गमे ॥ १३.६५.३१ ॥
પાપોથી યુક્ત લોકો દેહ ત્યજીને શુદ્ધ થાય છે. ગંગા-યમુનાના સંગમ પર દેહત્યાગથી તેઓ મુક્ત થાય છે.
13.65.32
स्नातानां शुचिभिस्तोयैर्गाङ्गेयैः प्रयतात्मनाम् ।
व्युष्टिर्भवति या पुंसां न सा क्रतुशतैरपि ॥ १३.६५.३२ ॥
ગંગાના પવિત્ર જળમાં સ્નાન કરી સંયમિત મનવાળા લોકોને જે ફળ મળે છે તે સો યજ્ઞોથી પણ મળતું નથી.
13.65.33
यावदस्थि मनुष्यस्य गङ्गातोयेषु तिष्ठति ।
तावद्वर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते ॥ १३.६५.३३ ॥
મનુષ્યનાં હાડકાં જ્યાં સુધી ગંગાના જળમાં રહે છે, ત્યાં સુધી તે હજારો વર્ષ સ્વર્ગલોકમાં સન્માન પામે છે.
13.65.34
अपहत्य तमस्तीव्रं यथा भात्युदये रविः ।
तथाऽपहत्य पाप्मानं भाति गङ्गाजलोक्षितः ॥ १३.६५.३४ ॥
સૂર્ય ઉદય થતાં ઘોર અંધારું દૂર કરીને જેમ ચમકે છે, તેમ ગંગાજળથી સિંચિત માણસ પાપ દૂર કરીને ચમકે છે.
13.65.35
विसोमा इव शर्वर्यो विपुष्पास्तरवो यथा ।
तद्वद्देशा दिशश्चैव हीना गङ्गाजलैः शिवैः ॥ १३.६५.३५ ॥
ચંદ્ર વિનાની રાત્રિઓ અને ફૂલ વિનાનાં વૃક્ષોની જેમ, શુભ ગંગાજળ વિનાના દેશો અને દિશાઓ પણ શોભાહીન છે.
13.65.36
वर्णाश्रमा यथा सर्वे धर्मज्ञानविवर्जिताः ।
क्रतवश्च यथाऽसोमास्तथा गङ्गां विना जगत् ॥ १३.६५.३६ ॥
ધર્મજ્ઞાન વિનાના વર્ણાશ્રમ અને સોમ વિનાના યજ્ઞોની જેમ, ગંગા વિના જગત છે.
13.65.37
यथा हीनं नभोऽर्केण भूः शैलैः खं च वायुना ।
तथा देशा दिशश्चैव गङ्गाहीना न संशयः ॥ १३.६५.३७ ॥
સૂર્ય વિના આકાશ, પર્વતો વિના પૃથ્વી અને પવન વિના અંતરિક્ષ જેવું, તેમ ગંગા વિનાના દેશો અને દિશાઓ છે; એમાં સંશય નથી.
13.65.38
त्रिषु लोकेषु ये केचित्प्राणिनः सर्व एव ते ।
तर्प्यमाणाः परां तृप्तिं यान्ति गङ्गाजलैः शुभैः ॥ १३.६५.३८ ॥
ત્રણેય લોકમાં જેટલા પ્રાણીઓ છે, તે સૌ ગંગાના શુભ જળથી તર્પિત થઈને પરમ તૃપ્તિ પામે છે.
13.65.39
अन्ये च देवा मुनयः प्रेतानि पितृभिः सह ।
तर्पितास्तृप्तिमायान्ति त्रिषु लोकेषु सर्वशः ॥ १३.६५.३९ ॥
અન્ય દેવો, મુનિઓ, પ્રેતો અને પિતૃઓ સાથે તર્પિત થઈને ત્રણેય લોકમાં સર્વત્ર તૃપ્તિ પામે છે.
13.65.40
यस्तु सूर्येण निष्टप्तं गाङ्गेयं पिबते जलम् ।
गवां निर्हरनिर्मुक्ताद्यावकात्तद्विशिष्यते ॥ १३.६५.४० ॥
જે સૂર્યથી તપેલું ગંગાજળ પીએ છે, તે ગાયના છાણથી મુક્ત થયેલા યવાગૂ કરતાં પણ શ્રેષ્ઠ ગણાય છે.
13.65.41
इन्द्रव्रतसहस्रं तु यश्चोरत्कायशोधनम् ।
पिवेद्यश्चापि गङ्गाम्यः समौ स्यातां न वा समौ ॥ १३.६५.४१ ॥
જે હજાર ઇન્દ્રવ્રત કરે છે અને જે દેહશુદ્ધિ માટે ગંગાજળ પીએ છે, તે બંને સમાન છે કે નહીં, એ વિચારણીય છે.
13.65.42
तिष्ठेद्युगसहस्रं तु पदेनैकेन यः पुमान् ।
मासमेकं तु गङ्गायां समौ स्यातां न वा सभौ ॥ १३.६५.४२ ॥
જે પુરુષ એક પગ પર હજાર યુગ ઊભો રહે છે અને જે ગંગામાં એક મહિનો રહે છે, તે બંને સમાન છે કે નહીં, એ વિચારણીય છે.
13.65.43
लम्बतेऽवाक्शिरा यस्तु युगानामयुतं पुमान् ।
तिष्ठेद्यथेष्टं यश्चापि गङ्गायां स विशिष्यते ॥ १३.६५.४३ ॥
જે માણસ માથું નીચે રાખીને દસ હજાર યુગ સુધી લટકે, અથવા ગંગામાં ઇચ્છા પ્રમાણે ઊભો રહે, તે જ શ્રેષ્ઠ છે.
13.65.44
अग्नौ प्रास्तं प्रधूयेत यथा तूलं द्विजोत्तम ।
तथा गङ्गावगाढस्य सर्वपापं प्रधूयते ॥ १३.६५.४४ ॥
હે દ્વિજોત્તમ, અગ્નિમાં નાખેલું રૂ જેમ બળી જાય છે, તેમ ગંગામાં ડૂબકી મારનારનાં બધાં પાપ નાશ પામે છે.
13.65.45
भूतानामिह सर्वेषां दुःखोपहतचेतसाम् ।
गतिमन्वेषमाणानां न गङ्गासदृशी गतिः ॥ १३.६५.४५ ॥
અહીં દુઃખથી વ્યથિત મનવાળા સર્વ જીવોને, આશ્રય શોધનારાઓને, ગંગા જેવો આશ્રય નથી.
13.65.46
भवन्ति निर्विषाः सर्पा यथा तार्क्ष्यस्य दर्शनात् ।
गङ्गाया दर्शनातद्वत्सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ १३.६५.४६ ॥
ગરુડને જોતાં સાપ જેમ નિર્વિષ થાય છે, તેમ ગંગાના દર્શનથી માણસ બધાં પાપોથી મુક્ત થાય છે.
13.65.47
अप्रतिष्ठाश्च ये केचिदधर्मशरणाश्च ये ।
येषां प्रतिष्ठा गङ्गेह शरणं शर्म वर्म च। ॥ १३.६५.४७ ॥
જેમને કોઈ આધાર નથી અને જેઓ અધર્મને શરણ માને છે, તેમના માટે અહીં ગંગા જ આધાર, શરણ, સુખ અને કવચ છે.
13.65.48
प्रकृष्टैरशुभैर्ग्रस्ताननेकैः पुरुषाधमान् ।
पततो नरके गङ्गा संश्रितान्प्रेत्य तारयेत् ॥ १३.६५.४८ ॥
અનેક પ્રબળ અશુભોથી ગ્રસ્ત, નરક તરફ પડતા અધમ પુરુષોને, જેઓ ગંગાનો આશ્રય લે છે, ગંગા મૃત્યુ પછી તારે છે.
13.65.49
ते संविभक्ता मुनिभिर्नूनं देवैः सवासवैः ।
येऽभिगच्छन्ति सततं गङ्गां मतिमतांवर ॥ १३.६५.४९ ॥
જેઓ સતત ગંગાને શરણે જાય છે, તેઓ નિશ્ચિતપણે મુનિઓ અને ઇન્દ્ર સહિત દેવો દ્વારા વહેંચાયેલા છે, હે બુદ્ધિમાનોમાં શ્રેષ્ઠ.
13.65.50
विनयाचारहीनाश्च अशिवाश्च नराधमाः ।
ते भवन्ति शिवा विप्र ये वै गङ्गामुपाश्रिताः ॥ १३.६५.५० ॥
વિનય અને આચારહીન, અશુભ અને અધમ માણસો પણ, હે વિપ્ર, જેઓ ગંગાનો આશ્રય લે છે તેઓ શુભ બને છે.
13.65.51
यथा सुराणामभृतं पितॄणां च यथा स्वधा ।
सुधा यथा च नागानां तथा गङ्गाजलं नृणाम् ॥ १३.६५.५१ ॥
જેમ દેવોને અમૃત, પિતૃઓને સ્વધા અને નાગોને સુધા છે, તેમ મનુષ્યો માટે ગંગાજળ છે.
13.65.52
उपासते यथा बाला मातरं क्षुधयाऽर्दिताः ।
श्रेयस्कामास्तथा गङ्गामुपासन्तीह देहिनः ॥ १३.६५.५२ ॥
ભૂખથી પીડિત બાળકો જેમ માતાની ઉપાસના કરે છે, તેમ શ્રેયની કામના કરનારા દેહધારીઓ અહીં ગંગાની ઉપાસના કરે છે.
13.65.53
स्वायंभुवं यथा स्थानं सर्वेषां श्रेष्ठमुच्यते ।
स्थानानां सरितां श्रेष्ठा गङ्गा तद्वदिहोच्यते ॥ १३.६५.५३ ॥
સ્વયંભૂ (બ્રહ્મા) નું સ્થાન સર્વમાં શ્રેષ્ઠ કહેવાય છે, તેમ સ્થાનો અને નદીઓમાં ગંગા શ્રેષ્ઠ કહેવાય છે.
13.65.54
उपजीव्या यथा धेनुर्लोकानां ब्राह्ममेव वा ।
हविषां तु यथा सोमस्तरणेषु तथा त्वियम् ॥ १३.६५.५४ ॥
લોકોને આધારરૂપ ધેનુ કે બ્રાહ્મ (વેદ) જેવી, હવિઓમાં સોમ જેવો, તેમ તારનારાં સાધનોમાં આ (ગંગા) છે.
13.65.55
यथोपजीविनां धेनुर्देवादीनां परा स्मृता ।
तथोपजीविनां गङ्गा सर्वप्राणभृतामिह ॥ १३.६५.५५ ॥
દેવો વગેરેના નિર્વાહ માટે જેમ ગાય શ્રેષ્ઠ મનાય છે, તેમ આ લોકમાં સર્વ પ્રાણીઓના નિર્વાહ માટે ગંગા શ્રેષ્ઠ છે.
13.65.56
देवाः सोमार्कसंस्थानि यता सत्रादिभिर्मखैः ।
अमृतान्युपजीवन्ति तथा गङ्गाजलं नराः ॥ १३.६५.५६ ॥
દેવો સત્ર વગેરે યજ્ઞો દ્વારા સોમ અને સૂર્યના સ્થાનોમાંથી મળતા અમૃત પર જીવે છે, તેમ મનુષ્યો ગંગાજળ પર જીવે છે.
13.65.57
जाह्नवीपुलिनोत्थाभिः सिकताभिः समुक्षितम् ।
आत्मानं मन्यते लोको दिविष्ठमिव शोभितम् ॥ १३.६५.५७ ॥
જાહ્નવીના કિનારાની રેતીથી છંટાયેલો માણસ પોતાને સ્વર્ગમાં રહેલા જેવો શોભતો માને છે.
13.65.58
जाह्नवीतीरसम्भूतां मृदं मूर्ध्ना बिभर्ति यः ।
बिभर्ति रूपं सोऽर्कस्य तमोनाशाय निर्मलम् ॥ १३.६५.५८ ॥
જાહ્નવીના કિનારાની માટી જે માથે ધારણ કરે છે, તે અંધકારના નાશ માટે સૂર્યનું નિર્મળ રૂપ ધારણ કરે છે.
13.65.59
गङ्गोर्मिभिरथो दिग्धः पुरुषं पवनो यदा ।
स्पृश्यते सोऽस्य पाप्मानं सद्य एवापकर्षति ॥ १३.६५.५९ ॥
ગંગાના મોજાંથી ભીંજાયેલો પવન જ્યારે કોઈ પુરુષને સ્પર્શે છે, ત્યારે તે તરત જ તેનું પાપ દૂર કરે છે.
13.65.60
व्यसनैरभितप्तस्य नरस्य विनशिष्यतः ।
गङ्गादर्शनजा प्रीतिर्व्यसनान्यपकर्षति ॥ १३.६५.६० ॥
વિપત્તિઓથી પીડાયેલા અને નાશ તરફ જતા માણસને ગંગા-દર્શનથી ઉત્પન્ન થતો આનંદ તેનાં સંકટો દૂર કરે છે.
13.65.61
हंसारावैः कोकरवै रवैरन्यैश्च पक्षिणाम् ।
पस्पर्ध गङ्गा गन्धर्वान्पुलिनैश्च शिलोच्चयान् ॥ १३.६५.६१ ॥
હંસોના અવાજો, કોકોના કૂજન અને અન્ય પક્ષીઓના સ્વરોથી ગંગા ગંધર્વો સાથે, રેતીના કિનારાઓ સાથે અને શિલાઓના ઢગલાઓ સાથે હરીફાઈ કરતી હતી.
13.65.62
हंसादिभिः सुबहुभिर्विविधैः पक्षिभिर्वृताम् ।
गङ्गां गोकुलसम्बादां दृष्ट्वा स्वर्गोऽपि विस्मृतः ॥ १३.६५.६२ ॥
હંસ વગેરે અનેક પ્રકારના પક્ષીઓથી ઘેરાયેલી અને ગાયોના ટોળાંથી ભરેલી ગંગાને જોઈને સ્વર્ગ પણ ભૂલાઈ જાય છે.
13.65.63
न सा प्रीतिर्दिविष्ठस्य सर्वकामानुपाश्नतः ।
सम्भवेद्या परा प्रीतिर्गङ्गायाः पुलिने नृणाम् ॥ १३.६५.६३ ॥
સર્વ કામનાઓ ભોગવનાર સ્વર્ગવાસીને પણ એ પ્રીતિ થતી નથી, જે ગંગાના કાંઠે મનુષ્યોને થાય છે.
13.65.64
वाङ्मन कर्मजैर्ग्रस्तः पापैरपि पुमानिह ।
वीक्ष्य गङ्गां भवेन्मूतो अत्र मे नास्ति संशयः ॥ १३.६५.६४ ॥
વાણી, મન અને કર્મથી ઉત્પન્ન થયેલાં પાપોથી ઘેરાયેલો મનુષ્ય પણ અહીં ગંગાને જોઈને મુક્ત થાય છે; આમાં મને શંકા નથી.
13.65.65
सप्तावरान्सप्त परान्पितॄंस्तेभ्यश्च ये परे ।
पुमांस्तारयते गङ्गां वीक्ष्य स्पृष्ट्वाऽवगाह्य च ॥ १३.६५.६५ ॥
ગંગાને જોઈને, સ્પર્શીને અને તેમાં સ્નાન કરીને મનુષ્ય નીચેના સાત અને ઉપરના સાત પિતૃઓને, તથા તેમનાથી પણ ઉપરના પિતૃઓને તારે છે.
13.65.66
श्रुताभिलषिता पीता स्पृष्टा दृष्टाऽवगाहिता ।
गङ्गा तारयते नॄणामुभौ वंशौ विशेषतः ॥ १३.६५.६६ ॥
સાંભળેલી, ઇચ્છેલી, પીધેલી, સ્પર્શેલી, જોયેલી અને જેમાં સ્નાન કરેલું છે તે ગંગા મનુષ્યોને તારે છે; ખાસ કરીને તેમના બંને વંશોને.
13.65.67
तत्तीरगानां तपसा श्राद्धपारायणादिभिः ।
गङ्गाद्वारप्रभृतिभिस्तत्तीर्थैर्न परं नृणाम् ॥ १३.६५.६७ ॥
તેના કિનારે જનારાઓ માટે તપ, શ્રાદ્ધ, પારાયણ વગેરેથી અને ગંગાદ્વાર વગેરે તે તીર્થોથી મનુષ્યો માટે એનાથી ચડિયાતું કંઈ નથી.
13.65.68
सायं प्रातः स्मरेद्गङ्गां नित्यं स्नाने तु कीर्तयेत् ।
तर्पणे पितृपूजासु मरणे चापि संस्मरेत् ॥ १३.६५.६८ ॥
સાંજે અને સવારે ગંગાનું સ્મરણ કરવું; નિત્ય સ્નાન વખતે તેનું કીર્તન કરવું; તર્પણ અને પિતૃપૂજામાં, અને મૃત્યુ સમયે પણ તેનું સારી રીતે સ્મરણ કરવું.
13.65.69
दर्शनात्स्पर्शनात्पानात्तथा गङ्गेति कीर्तनात् ।
पुनात्युपुण्यान्पुरुषाञ्शतशोऽथ सहस्रशः ॥ १३.६५.६९ ॥
જોવાથી, સ્પર્શથી, પીવાથી અને 'ગંગા' નામના કીર્તનથી તે પુણ્યહીન પુરુષોને પણ સેંકડો અને હજારો વાર પવિત્ર કરે છે.
13.65.70
य इच्छेत्सफलं जन्म जीवितं श्रुतमेव च ।
स पितॄंस्तर्पयेद्गङ्गामभिगम्य सुरांस्तथा ॥ १३.६५.७० ॥
જે પોતાનો જન્મ, જીવન અને વિદ્યા સફળ કરવા ઇચ્છે, તેણે ગંગા પાસે જઈને પિતૃઓનું તર્પણ કરવું; દેવોને પણ એ જ રીતે તૃપ્ત કરવા.
13.65.71
न श्रुतैर्न च वित्तेन कर्मणा न च तत्फलम् ।
प्राप्नुयात्पुरुषोऽत्यन्तं गङ्गां प्राप्य यदाप्नुयात् ॥ १३.६५.७१ ॥
વિદ્યાથી, ધનથી કે કર્મથી મનુષ્ય એ ફળ સંપૂર્ણપણે મેળવી શકતો નથી, જે ગંગાને પામીને તે મેળવે છે.
13.65.72
जात्यन्धैरिह तुल्यास्ते मृतैः पङ्गुभिरेव च ।
समर्था ये न पश्यन्ति गङ्गां पुण्यजलां शिवाम् ॥ १३.६५.७२ ॥
સમર્થ હોવા છતાં જે પુણ્યજળવાળી, કલ્યાણકારી ગંગાને જોતા નથી, તેઓ અહીં જન્માંધો, મૃતો અને લંગડાઓ સમાન છે.
13.65.73
भूतभव्यभविष्यज्ञैर्महर्षिभिरुपस्थिताम् ।
देवैः सेन्द्रैश्च को गङ्गां नोपसेवेत मानवः ॥ १३.६५.७३ ॥
ભૂત, ભવિષ્ય અને વર્તમાન જાણનારા મહર્ષિઓ અને ઇન્દ્ર સહિતના દેવોએ સેવેલી ગંગાની કયો માનવ સેવા ન કરે?
13.65.74
वानप्रस्थैर्गृहस्थैश्च यतिभिर्ब्रह्मचारिभिः ।
विद्यावद्भिः श्रितां गङ्गां पुमान्को नाम नाश्रयेत् ॥ १३.६५.७४ ॥
વાનપ્રસ્થ, ગૃહસ્થ, યતિ, બ્રહ્મચારી અને વિદ્વાનોએ આશ્રય લીધેલી ગંગાનો કયો પુરુષ આશ્રય નહીં લે?
13.65.75
उत्कामद्बिश्च यः प्राणैः प्रयतः शिष्टसम्मतः ।
चिन्तयेन्मनसा गङ्गां स गतिं परमांलभेत् ॥ १३.६५.७५ ॥
શિષ્ટોએ માન્ય કરેલો, સંયમી પુરુષ પ્રાણ નીકળતી વખતે મનથી ગંગાનું ચિંતન કરે, તે પરમ ગતિ પામે.
13.65.76
न भयेभ्यो भयं तस्य न पापेभ्यो न राजतः ।
आदेहपतनाद्गङ्गामुपास्ते यः पुमानिह ॥ १३.६५.७६ ॥
અહીં દેહ પડે ત્યાં સુધી જે પુરુષ ગંગાની ઉપાસના કરે છે, તેને કોઈ ભયથી ભય નથી, પાપથી કે રાજાથી ભય નથી.
13.65.77
गगनाद्गां पतन्तीं वै महापुण्यां महेश्वरः ।
दधार शिरसा गङ्गां तामेव दिवि सेवते ॥ १३.६५.७७ ॥
આકાશથી પૃથ્વી પર પડતી તે મહાપુણ્ય ગંગાને મહેશ્વરે પોતાના મસ્તક પર ધારણ કરી; સ્વર્ગમાં પણ તેઓ તેની જ સેવા કરે છે.
13.65.78
अलङ्कृतास्त्रयो लोकाः पथिभिर्विमलैस्त्रिभिः ।
यस्तु तस्या जलं सेवेत्क्रतकृत्यः पुमान्भवेत्। ॥ १३.६५.७८ ॥
ત્રણ નિર્મળ માર્ગોથી ત્રણ લોક અલંકૃત છે; જે તેના જળનું સેવન કરે તે પુરુષ કૃતકૃત્ય થાય.
13.65.79
दिवि ज्योतिर्यथाऽऽदित्यः पितॄणां चैव चन्द्रमाः ।
देवेश यथा नृणां गङ्गा च सरितां तथा ॥ १३.६५.७९ ॥
સ્વર્ગમાં સૂર્ય જેમ પ્રકાશ છે, પિતૃઓ માટે ચંદ્ર જેમ છે; હે દેવેશ, મનુષ્યો માટે ગંગા જેમ છે, તેમ નદીઓમાં તે છે.
13.65.80
मात्रा पित्रा सुतैर्दारैर्विमुक्तस्य धनेन वा ।
न भवेद्धि तथा दुःखं यथा गङ्गा वियोगजम् ॥ १३.६५.८० ॥
માતા, પિતા, પુત્રો, પત્નીઓ કે ધનથી વિખૂટા પડેલાને પણ ગંગાના વિયોગ જેવું દુઃખ થતું નથી.
13.65.81
नारण्यैर्नेष्टविषयैर्न सुतैर्न धनागमैः ।
तथा प्रसादो भवति गङ्गां वीक्ष्य यथा भवेत् ॥ १३.६५.८१ ॥
વનોથી, ઇષ્ટ વિષયોથી, પુત્રોથી કે ધનલાભથી એવી પ્રસન્નતા થતી નથી; ગંગાને જોવાથી થાય છે.
13.65.82
पूर्णमिन्दुं यथा दृष्ट्वा नृणां दृष्टिः प्रसीदति ।
तथा त्रिपथगां दृष्ट्वा नृणां दृष्टिः प्रसीदति ॥ १३.६५.८२ ॥
પૂર્ણ ચંદ્રને જોઈને મનુષ્યોની દૃષ્ટિ જેમ પ્રસન્ન થાય છે, તેમ ત્રિપથગા ગંગાને જોઈને મનુષ્યોની દૃષ્ટિ પ્રસન્ન થાય છે.
13.65.83
तद्भावस्तद्गतमनास्तन्निष्ठस्तत्परायणः ।
गङ्गांयोऽनुगतो भक्त्यास तस्याः प्रियतां व्रजेत् ॥ १३.६५.८३ ॥
તેનામાં જ ભાવ, મન, નિષ્ઠા અને પરમ આશ્રય રાખીને ભક્તિથી જે ગંગાને અનુસરે છે, તે તેને પ્રિય થાય છે.
13.65.84
भूस्थैः खस्थैर्दिविष्ठैश्च भूतैरुच्चावचैरपि ।
गङ्गा विगाह्या सततमेतत्कार्यतमं सताम् ॥ १३.६५.८४ ॥
પૃથ્વી પર, આકાશમાં અને સ્વર્ગમાં રહેનારા ઊંચા-નીચા સર્વ જીવોએ સતત ગંગામાં સ્નાન કરવું જોઈએ; આ જ સજ્જનોનું સૌથી મોટું કર્તવ્ય છે.
13.65.85
विश्वलोकेषु पुण्यत्वाद्गङ्गायाः प्रथितं यशः ।
दुर्मृताननपत्यांश्च सा मृताननयद्दिवम्।
यत्पुत्रान्सगरस्येतो भस्माख्याननयद्दिवम् ॥ १३.६५.८५ ॥
વિશ્વના સર્વ લોકોમાં ગંગાની પવિત્રતાને કારણે તેનો યશ પ્રસિદ્ધ છે. તેણે અકાળે મૃત્યુ પામેલા, નિઃસંતાન અને મૃતકોને સ્વર્ગે પહોંચાડ્યા; અને સગરના જે પુત્રો અહીં ભસ્મ કહેવાતા હતા તેમને પણ સ્વર્ગે પહોંચાડ્યા.
13.65.86
वाय्वीरिताभिः सुमनोहराभि-
र्द्रुताभिरत्यर्थसमुत्थिताभिः।
गङ्गोर्मिभिर्भानुमतीभिरिद्धाः ।
सहस्ररश्मिप्रतिमा भवन्ति ॥ १३.६५.८६ ॥
પવનથી પ્રેરિત, અત્યંત મનોહર, વેગવાન અને અતિ ઊંચે ઊછળતી ગંગાનાં મોજાંથી પ્રજ્વલિત થઈને તેઓ સહસ્ર કિરણોવાળા સૂર્ય સમાન થાય છે.
13.65.87
पयस्विनीं घृतिनीमत्युदारां ।
समृद्धिनीं वेगिनीं दुर्विगाह्याम्।
गङ्गां गत्वा यैः शरीरं विसृष्टं ।
गता धीरस्ते विबुधैः समत्वम् ॥ १३.६५.८७ ॥
જળસમૃદ્ધ, ઘીની જેમ પોષણ આપનારી, અત્યંત ઉદાર, સમૃદ્ધિ આપનારી, વેગવતી અને દુર્ગમ એવી ગંગામાં જઈને જેમણે દેહ ત્યજ્યો, તે ધીર પુરુષો દેવો સમાન સ્થિતિ પામ્યા.
13.65.88
अन्धाञ्चडान्द्रव्यहीनांश्च गङ्गा ।
यशस्विनी बृहती विश्वरूपा।
देवैः सेन्द्रैर्मुनिभिर्मानवैश्च ।
निषेविता सर्वकामैर्युनक्ति ॥ १३.६५.८८ ॥
અંધ, ક્રૂર અને ધનહીનોને પણ યશસ્વિની, વિશાળ, વિશ્વરૂપા ગંગા ઇન્દ્ર સહિત દેવો, મુનિઓ અને માનવો દ્વારા સેવાયેલી થઈને સર્વ કામનાઓ સહિત (પરમ ગતિ સાથે) જોડે છે.
13.65.89
ऊर्जस्वतीं मधुमतीं महापुण्यां त्रिवर्त्मगाम् ।
त्रिलोकगोप्त्रीं ये गङ्गां संश्रितास्ते दिवं गताः ॥ १३.६५.८९ ॥
ઊર્જસ્વિની, મધુમતી, મહાપુણ્યા, ત્રિપથગામિની, ત્રિલોકરક્ષિકા ગંગાનો જેમણે આશ્રય લીધો, તેઓ સ્વર્ગે ગયા.
13.65.90
यो वत्स्यति द्रक्ष्यति वाऽपि मर्त्य-
स्मस्मै प्रयच्छन्ति सुखानि देवाः।
तद्भाविताः स्पर्शनदर्शनेन ।
इष्टां गतिं तस्य सुरा दिशन्ति ॥ १३.६५.९० ॥
જે મનુષ્ય ગંગામાં વસશે અથવા તેને જોશે, તેને દેવતાઓ સુખ આપે છે. તેના સ્પર્શ અને દર્શનથી પવિત્ર થયેલા દેવતાઓ તેને ઇષ્ટ ગતિ આપે છે.
13.65.91
दक्षां पृश्निं बृहतीं विप्रकृष्टां ।
शिवामृद्धां भागिनीं सुप्रसन्नाम्।
विभावरीं सर्वभूतप्रतिष्ठां ।
गङ्गां गता ये त्रिदिवं गतास्ते ॥ १३.६५.९१ ॥
દક્ષા, પૃશ્નિ, વિશાળ, દૂરવ્યાપ્ત, શિવા, સમૃદ્ધ, ભાગ્યદાયિની, અતિ પ્રસન્ન, પ્રકાશમયી, સર્વભૂતોના આધાર ગંગાને જેઓ પહોંચ્યા, તેઓ સ્વર્ગે ગયા.
13.65.92
ख्यातिर्यस्याः खं दिवं गां च नित्या-
मूर्ध्वं दिशो विदिशश्चावतस्थे।
तस्या जलं सेव्य सरिद्वराया ।
मर्त्याः सर्वे कुतकृत्या भवन्ति ॥ १३.६५.९२ ॥
જેની ખ્યાતિ આકાશ, સ્વર્ગ, પૃથ્વી, ઊર્ધ્વ દિશાઓ અને ઉપદિશાઓમાં સદા વ્યાપેલી છે, તે શ્રેષ્ઠ નદીનું જળ સેવીને સર્વ મનુષ્યો કૃતકૃત્ય થાય છે.
13.65.93
इयं गङ्गेति नियतं प्रतिष्ठा ।
गुहस्य स्क्मस्य च गर्भयोषा।
प्रातस्त्रिवर्गा घृतवहा विपाप्मा ।
गङ्गाऽवतीर्णा वियतो विश्वतोया ॥ १३.६५.९३ ॥
આ ગંગા નિશ્ચિતપણે ગુહ અને સ્કંદનો આધાર છે, અને તેમને ગર્ભમાં ધારણ કરનારી માતા પણ છે. પ્રભાતે ત્રિવર્ગા, ઘીવાહિની, નિષ્પાપ ગંગા આકાશથી અવતરી, જે સર્વજલમયી છે.
13.65.94
दिवो भुवश्चापि वीक्ष्यानुरूपा ॥ १३.६५.९४ ॥
સ્વર્ગ અને પૃથ્વીને જોઈને (તે) અનુરૂપ છે.
13.65.95
सुताऽवनीध्रस्य हरस्य भार्या ।
दिवो भुवश्चापि कृतानुरूपा।
भव्या पृथिव्यां भागिनी चापि राज-
न्गङ्गा लोकानां पृण्यदा वै त्रयाणाम् ॥ १३.६५.९५ ॥
તે અવનીધ્ર (હિમાલય)ની પુત્રી, હર (શિવ)ની પત્ની છે. સ્વર્ગ અને પૃથ્વીને અનુરૂપ બનાવાયેલી, પૃથ્વી પર મંગળકારી અને ભાગીદાર છે, હે રાજન! ગંગા ત્રણે લોકને પુણ્ય આપનારી છે.
13.65.96
मधुस्रवा घृतधारा घृतार्चि-
र्महोर्मिभिः शोभिता ब्राह्मणैश्च।
दिवश्च्युता शिरसाऽऽप्ता शिवेन ।
गङ्गाऽवनीध्रात्त्रिदिवस्य माता ॥ १३.६५.९६ ॥
મધ વહાવનારી, ઘીની ધારા, ઘીની જ્વાળા જેવી; મોટા મોજાં અને બ્રાહ્મણોથી શોભિત; સ્વર્ગથી પડીને શિવે માથે ધારણ કરેલી; અવનીધ્રમાંથી આવેલી ગંગા સ્વર્ગની માતા છે.
13.65.97
योनिर्वरिष्ठा विरजा वितन्वी ।
शय्याऽचिरा वारिवहा यशोदा।
विश्वावती चाकृतिरिष्टसिद्धा ।
गङ्गोक्षितानां भुवनस्य पन्थाः ॥ १३.६५.९७ ॥
શ્રેષ્ઠ ઉદ્ગમ, નિર્મળ, પાતળી; શય્યા, વેગવાન, જળ વહન કરનારી, યશસ્વિની; સર્વવ્યાપી, રૂપવાળી, ઇષ્ટ સિદ્ધિ આપનારી; ગંગા, અભિષિક્તો માટે લોકનો માર્ગ.
13.65.98
क्षान्त्या मह्या गोपने धारणे च ।
दीप्त्य कृशानोस्तपनस्य चैव।
तुल्या गङ्गा सम्मता ब्राह्मणानां ।
गृहस्य ब्रह्मण्यतया च नित्यम् ॥ १३.६५.९८ ॥
ક્ષમામાં પૃથ્વી સમાન, રક્ષણ અને ધારણમાં, તેજમાં અગ્નિ અને સૂર્ય સમાન; ગંગા બ્રાહ્મણો દ્વારા સદા સમાન માનવામાં આવે છે; ઘરની બ્રાહ્મણભક્તિને કારણે પણ સદા.
13.65.99
ऋषिष्टुतां विष्णुपदीं पुराणां ।
सुपुण्यतोयां मनसाऽपि लोके।
सर्वात्मना जाह्नवीं ये प्रवन्ना ।
स्ते ब्रह्मणः सदनं सम्प्रयाताः ॥ १३.६५.९९ ॥
ઋષિઓ દ્વારા સ્તુત, વિષ્ણુના ચરણમાંથી આવેલી, પ્રાચીન, અતિ પુણ્યજળવાળી ગંગાને, આ લોકમાં મનથી પણ જેઓ સંપૂર્ણપણે શરણ લે છે, તેઓ બ્રહ્માના ધામમાં જાય છે.
13.65.100
लोकानिमान्नयति या जननीव पुत्रा-
न्सर्वात्मना सर्वगुणोपपन्ना।
तत्स्थानकं ब्राह्ममभीप्समानै-
र्गङ्गा सदैवात्मवशैरुपास्या ॥ १३.६५.१०० ॥
માતા જેમ પુત્રોને લઈ જાય, તેમ આ લોકોને લઈ જનારી, સર્વગુણસંપન્ન ગંગાની, બ્રહ્મધામની ઇચ્છા રાખનારાઓએ આત્મસંયમથી સદા ઉપાસના કરવી.
13.65.101
गंङ्गां श्रयेदात्मवान्सिद्धिकामः ॥ १३.६५.१०१ ॥
આત્મસંયમી અને સિદ્ધિની ઇચ્છા રાખનારે ગંગાનો આશ્રય લેવો.
13.65.102
प्रसाद्य देवान्सविभून्समस्ता-
न्भगीरथस्तपसोग्रेण गङ्गाम्।
गामानयत्तामभिगम्य शश्व-
त्पुंसां भयं नेह चामुत्र विद्यात् ॥ १३.६५.१०२ ॥
ભગીરથે સર્વ દેવોને અને વિભૂતિઓને પ્રસન્ન કરીને, ઘોર તપથી ગંગાને પૃથ્વી પર લાવ્યા. તેમની પાસે જનારા પુરુષોને આ લોકમાં અને પરલોકમાં ક્યારેય ભય રહેતો નથી, એમ જાણવું.
13.65.103
उदाहृतः सर्वथा ते गुणानां ।
मयैकदेशः प्रसमीक्ष्य बृद्ध्या।
शक्तिर्न से काचिदिहास्ति वक्तुं ।
गुणान्सर्वान्परिमातुं तथैव ॥ १३.६५.१०३ ॥
બુદ્ધિથી વિચારીને, ગંગાના ગુણોનો માત્ર એક ભાગ મેં તને સર્વ પ્રકારે કહ્યો છે. એ બધા ગુણો કહેવાની કે માપવાની શક્તિ મારામાં નથી.
13.65.104
मेरोः समुद्रस्य च सर्वयत्नैः ।
सङ्ख्योपलानामुदकस्य वाऽपि।
शक्यं वक्तुं नेह गङ्गाजलानां ।
गुणाख्यानं परिमातुं तथैव ॥ १३.६५.१०४ ॥
મેરુ અને સમુદ્રનું, પથ્થરોની સંખ્યાનું કે જળનું સર્વ પ્રયત્નોથી પણ વર્ણન શક્ય નથી; તેવી જ રીતે અહીં ગંગાજળના ગુણોનું વર્ણન અને માપ શક્ય નથી.
13.65.105
तस्मादेतान्परया श्रद्धयोक्ता-
न्गुणान्सर्वाञ्जाह्नवीयान्सदैव।
भवेद्वाचा मनसा कर्मणा च ।
भक्त्या युक्तः श्रद्धया श्रद्दधानः ॥ १३.६५.१०५ ॥
તેથી પરમ શ્રદ્ધાથી કહેવાયેલા જાહ્નવીના આ સર્વ ગુણોમાં સદા વાણી, મન અને કર્મથી, ભક્તિ સાથે શ્રદ્ધા રાખીને સ્થિર રહે.
13.65.106
लोकानिमांस्त्रीन्यशसा वितत्य ।
सिद्धिं प्राप्य महतीं तां दुरापाम्।
गङ्गाकृतानचिरेणैव लोका-
न्यथेष्टमिष्टान्विहरिष्यसि त्वम् ॥ १३.६५.१०६ ॥
આ ત્રણ લોકોને તારા યશથી ફેલાવીને, એ દુર્લભ મહાસિદ્ધિ પામીને, ગંગાના પ્રભાવે તું જલદી જ ઇચ્છા મુજબ ઇષ્ટ લોકોમાં વિહાર કરીશ.
13.65.107
तव मम च गुणैर्महानुभावा ।
जुषतु भतिं सततं स्वधर्मयुक्तैः।
अभिमतजनवत्सला हि गङ्गा ।
जगति युनक्ति सुखैश्च भक्तिमन्तम् ॥ १३.६५.१०७ ॥
તારા અને મારા જેવા ગુણવાળા મહાનુભાવો પોતાના ધર્મમાં જોડાઈને સદા મતિ લગાવે; કારણ કે ગંગા પ્રિય જનો પર વાત્સલ્ય રાખનારી છે અને જગતમાં ભક્તિવાળાને સુખો સાથે જોડે છે.
13.65.108
इति परममतिर्गुणानशेषा-
ञ्शिलरतये त्रिपथानुयोगरूपान्।
बहुविधमनुशास्य तथ्यरूपा-
न्गगनतलं द्युतिमान्विवेश सिद्धः ॥ १३.६५.१०८ ॥
આ રીતે પરમ બુદ્ધિમાન સિદ્ધે શિલા-શય્યા માટે ત્રિપથા (ગંગા)ના સર્વ ગુણોનો અનેક પ્રકારે સત્યરૂપે ઉપદેશ આપીને, તેજસ્વી થઈ આકાશમંડળમાં પ્રવેશ કર્યો.
13.65.109
शिलवृत्तिस्तु सिद्धस्य वाक्यैः सम्बोधितस्तदा ।
गङ्गामुपास्य विधिवत्सिद्धिं प्राप सुदुर्लभाम् ॥ १३.६५.१०९ ॥
શિલવૃત્તિ સિદ્ધનાં વચનોથી ત્યારે જાગૃત થઈને, વિધિપૂર્વક ગંગાની ઉપાસના કરીને તેણે અત્યંત દુર્લભ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી.
13.65.110
तथा त्वमपि कौन्तेय भक्त्या परमया युतः ।
गङ्गामभ्येहि सततं प्राप्स्यसे सिद्धिमुत्तमाम् ॥ १३.६५.११० ॥
એ જ રીતે તું પણ, હે કૌંતેય, પરમ ભક્તિથી યુક્ત થઈને સતત ગંગાની પાસે જા; તને ઉત્તમ સિદ્ધિ મળશે.
13.65.111
श्रुत्वेतिहासं भीष्मोक्तं गङ्गायाः स्तवसंयुतम् ।
युधिष्ठिरः परां प्रीतिमगच्छद्धातृभिः सह ॥ १३.६५.१११ ॥
ભીષ્મે કહેલો, ગંગાની સ્તુતિથી યુક્ત તે ઇતિહાસ સાંભળીને યુધિષ્ઠિર ભાઈઓ સહિત અત્યંત પ્રસન્ન થયા.