महाभारत · अध्याय 13.65
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.65.1
बृहस्पतिसमं बुद्ध्या क्षमया ब्रह्मणः समम् ।
पराक्रमे शक्रसममादित्यसमतेजसम् ॥ १३.६५.१ ॥
ते बुद्धीत बृहस्पतीसमान, क्षमेत ब्रह्मदेवासमान, पराक्रमात इंद्रासमान आणि तेजात आदित्यासमान होते.
13.65.2
गाङ्गेयमर्जुनेनाजौ निहतं भूरितेजसम् ।
भ्रातृभिः सहितोऽन्यैश्च पर्यपृच्छद्युधिष्ठिरः ॥ १३.६५.२ ॥
अर्जुनाने युद्धात मारलेल्या महातेजस्वी गांगेयाविषयी युधिष्ठिराने बंधूंसह व इतरांसह विचारणा केली.
13.65.3
शयानं वीरशयने कालाकाङ्क्षिणमच्युतम् ।
आजग्मुर्भरतश्रेष्ठं द्रष्टुकामा महर्षयः ॥ १३.६५.३ ॥
वीरशय्येवर पडलेल्या, कालाची वाट पाहणाऱ्या अच्युत, भरतश्रेष्ठांना पाहण्याच्या इच्छेने महर्षी आले.
13.65.4
अत्रिर्वसिष्ठोऽथ भृगुः पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः ।
अङ्गिरा गौतमोऽगस्त्यः सुमतिः सुयतात्मवान् ॥ १३.६५.४ ॥
अत्रि, वसिष्ठ, भृगु, पुलस्त्य, पुलह, क्रतु, अंगिरा, गौतम, अगस्त्य, सुमती आणि सुसंयतात्मा.
13.65.5
विश्वामित्रः स्थूलगिराः संवर्तः प्रमतिर्दमः ।
बृहस्पत्युशनोव्यासश्च्यवनः फाश्यपो ध्रुवः ॥ १३.६५.५ ॥
विश्वामित्र, स्थूलगिरा, संवर्त, प्रमती, दम, बृहस्पती, उशना, व्यास, च्यवन, फाश्यप आणि ध्रुव.
13.65.6
दुर्वासा जमदग्निश्च मार्कण्डेयोऽथ गालवः ।
भरद्वाजोऽथ रैभ्यश्चक यवक्रीतस्त्रितस्तथा ॥ १३.६५.६ ॥
दुर्वास, जमदग्नी, मग मार्कंडेय, गालव, मग भरद्वाज, रैभ्य, चक्र, यवक्रीत आणि त्रित हेही.
13.65.7
स्थूलाक्षः शबलाक्षश्च कण्वो मेधातिथिः कृशः ।
नारदः पर्वतश्चैव सुधन्वाऽथैकतो द्विजः ॥ १३.६५.७ ॥
स्थूलाक्ष आणि शबलाक्ष, कण्व, मेधातिथी, कृश, नारद, पर्वत, सुधन्वा आणि एक द्विज हेही तेथे होते.
13.65.8
नितंभूर्भुवनो धौम्यः शतानन्दोऽकृतव्रणः ।
जामदग्र्यस्तथा रामः कचश्चेत्येवमादयः।
समागता महात्मानो भीष्मं द्रष्टुं महर्षयः ॥ १३.६५.८ ॥
नितंभू, भुवन, धौम्य, शतानंद, अकृतव्रण, जमदग्निपुत्र राम, कच आणि इतर असे महात्मे महर्षी भीष्मांना पाहण्यासाठी एकत्र आले होते.
13.65.9
तेषां महात्मनां पूजामागतानां युधिष्ठिरः ।
भ्रातृभिः सहितश्चक्रे यतावदनुपूर्वशः ॥ १३.६५.९ ॥
आलेल्या त्या महात्म्यांचा युधिष्ठिराने बंधूंसह यथायोग्य आणि क्रमाने सत्कार केला.
13.65.10
ते पूजिताः सुखासीनाः कथाश्रक्रुर्महर्षयः ।
भीष्माश्रिताः सुमधुराः सर्वेन्द्रियमनोहराः ॥ १३.६५.१० ॥
सन्मानित होऊन सुखाने बसलेले ते महर्षी भीष्मांविषयीच्या अत्यंत मधुर, सर्व इंद्रियांना आणि मनाला आनंद देणाऱ्या कथा सांगू लागले.
13.65.11
भीष्मस्तेषां कथाः श्रुत्वा ऋषीणां भावितात्मनाम् ।
मेने दिविष्ठमात्मानं तुष्ट्या परमया युतः ॥ १३.६५.११ ॥
शुद्ध अंतःकरणाच्या त्या ऋषींच्या कथा ऐकून भीष्मांना परम समाधान वाटले आणि ते स्वतःला स्वर्गात असल्यासारखे मानू लागले.
13.65.12
ततस्ते भीष्ममामन्त्र्य पाण्डवांश्च महर्षयः ।
अन्तर्धानं गताः सर्वे सर्वेषामेव पश्यताम् ॥ १३.६५.१२ ॥
मग ते सर्व महर्षी भीष्म आणि पांडवांचा निरोप घेऊन सर्वांच्या देखत अंतर्धान पावले.
13.65.13
तानृषीन्सुमहाभागानन्तर्धानगतानपि ।
पाण्डवास्तुष्टुवुः सर्वे प्रणेमुश्च मुहुर्मुहुः ॥ १३.६५.१३ ॥
अंतर्धान पावलेल्या त्या महाभाग्यवान ऋषींचीही पांडवांनी स्तुती केली आणि वारंवार नमस्कार केला.
13.65.14
प्रसन्नमनसः सर्वे गाङ्गेयं कुरुसत्तमम् ।
उपतस्थुर्यथोद्यन्तमादित्यं मन्त्रकोविदाः ॥ १३.६५.१४ ॥
प्रसन्न मनाचे, मंत्रज्ञ असे सर्वजण उगवत्या सूर्याप्रमाणे गाङ्गेय, कुरुश्रेष्ठ भीष्माजवळ उपस्थित झाले.
13.65.15
प्रभावं तपसस्तेषामृषीणां वीक्ष्य पाण्डवाः ।
प्रकाशन्तो दिशः सर्वा विस्मयं परमं ययुः ॥ १३.६५.१५ ॥
त्या ऋषींच्या तपाचा प्रभाव पाहून पांडव, सर्व दिशा प्रकाशमान होत असलेल्या पाहून, परम विस्मयास प्राप्त झाले.
13.65.16
महाभाग्यं परं तेषामृषीणामनुचिन्त्य ते ।
पाण्डवाः सह भीष्मेण कथाश्चक्रुस्तदाश्रयाः ॥ १३.६५.१६ ॥
त्या ऋषींच्या परम महाभाग्याचे चिंतन करीत पांडव भीष्मांसह, त्यांच्याच आश्रयाने, कथा बोलू लागले.
13.65.17
कथान्ते शिरसा पादौ स्पृष्ट्वा भीष्मस्य पाण्डवः ।
धर्म्यं धर्मसुतः प्रश्नं पर्यपृच्छद्युधिष्ठिरः ॥ १३.६५.१७ ॥
बोलणे संपल्यावर पांडुपुत्र धर्मपुत्र युधिष्ठिराने भीष्मांच्या चरणांना मस्तकाने स्पर्श करून धर्मविषयक प्रश्न विचारला.
13.65.18
के देशाः के जनपदा आश्रमाः के च पर्वताः ।
प्रकृष्टाः पुण्यतः काश्च ज्ञेया नद्यः पितामह ॥ १३.६५.१८ ॥
हे पितामहा, कोणते देश, जनपद, आश्रम आणि पर्वत आहेत? पुण्यात कोणते श्रेष्ठ आहेत, आणि कोणत्या नद्या जाणण्यायोग्य आहेत?
13.65.19
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
शिलोच्छवृत्तेः संवादं सिद्धस्य च युधिष्ठिर ॥ १३.६५.१९ ॥
युधिष्ठिरा, येथेही लोक शिलोञ्छवृत्ती पुरुष आणि सिद्ध यांच्यातील या प्राचीन संवादाचे उदाहरण देतात.
13.65.20
इमां कश्चित्परिक्रम्य पृथिवीं शैलभूषणाम् ।
असकृद्द्विपदां श्रेष्ठः श्रेष्ठस्य गृहमेधिनः ॥ १३.६५.२० ॥
पर्वतांनी शोभलेल्या या पृथ्वीभोवती अनेकदा फिरलेला एक श्रेष्ठ पुरुष श्रेष्ठ गृहस्थाच्या घरी आला.
13.65.21
शिलवृत्तेर्गृहं प्राप्तः स तेन विधिनाऽर्चितः ।
उवास रजनीं तत्र सुमुखः सुखभागृषिः ॥ १३.६५.२१ ॥
ते शिलोञ्छवृत्तीच्या घरी आले; त्यांचा विधीपूर्वक सत्कार झाला. प्रसन्नमुख, सुखाचे भागी असे ते ऋषी तेथे रात्र राहिले.
13.65.22
शिलवृत्तिस्तु यत्कृत्यं प्रातस्तत्कृतवाञ्शुचिः ।
कृतकृत्यमुपातिष्ठत्सिद्धं तमतिथिं तदा ॥ १३.६५.२२ ॥
शिलोञ्छवृत्तीने पहाटे करावयाचे कर्तव्य शुचिर्भूत होऊन केले; मग कृतकृत्य होऊन त्या अतिथी सिद्धाची सेवा केली.
13.65.23
तौ समेत्य महात्मानौ सुखासीनौ कथाः शुभाः ।
चक्रतुर्वेदसम्बद्धास्तच्छेषकृतलक्षणाः ॥ १३.६५.२३ ॥
ते दोघे महात्मे भेटून सुखाने बसले आणि वेदसंबद्ध शुभ कथा सांगू लागले; त्या त्या शेषाच्या लक्षणांनी युक्त होत्या.
13.65.24
शिलवृत्तिः कथान्ते तु सिद्धमामन्त्र्य यत्नतः ।
प्रश्नं पप्रच्छ मेधावी यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ १३.६५.२४ ॥
संभाषणाच्या शेवटी शिलोञ्छवृत्तीचा तो मेधावी पुरुष सिद्धाला आदराने संबोधून, तू मला विचारतोस तो प्रश्न विचारता झाला.
13.65.25
केदेशाः के जनपदाः केऽऽश्रमाः के च पर्वताः ।
प्रकृष्टाः पुण्यतः काश्च ज्ञेया नद्यस्तदुच्यताम् ॥ १३.६५.२५ ॥
कोणते देश, कोणती जनपदे, कोणते आश्रम आणि कोणते पर्वत पुण्यात श्रेष्ठ आहेत? कोणत्या नद्या जाणाव्या? ते सांगा.
13.65.26
ते देशास्ते जनपदास्तेऽऽश्रमास्ते च पर्वताः ।
येषां भागीरथी गङ्गा मध्येनैति रारिद्वरा ॥ १३.६५.२६ ॥
ज्यांच्या मधून भागीरथी गंगा खडकांमधून वाहते, तेच ते देश, ती जनपदे, ते आश्रम आणि ते पर्वत.
13.65.27
तपसा ब्रह्मचर्येण यज्ञैस्त्यागेन वा पुनः ।
गतिं तां न लभेज्जन्तुर्गङ्गां संसेव्य यां लभेत् ॥ १३.६५.२७ ॥
तप, ब्रह्मचर्य, यज्ञ किंवा त्याग यांनीही प्राण्याला जी गती मिळत नाही, ती गंगेची सेवा करून मिळते.
13.65.28
स्पष्टानि येषां गाङ्गेयैस्तोयैर्गात्राणि देहिनाम् ।
न्यस्तानि न पुनस्तेषां त्यागः स्वर्गाद्विधीयते ॥ १३.६५.२८ ॥
गंगेच्या पाण्याने ज्यांच्या देहांना स्पर्श झाला किंवा ज्यांची शरीरे तिच्यात ठेवली गेली, त्यांचे स्वर्गातून पुन्हा पतन सांगितलेले नाही.
13.65.29
सर्वाणि येषां गाङ्गेयैस्तोयैः कार्याणि देहिनाम् ।
गां त्यक्त्वा मानवा विप्र दिवि तिष्ठन्ति ते जनाः ॥ १३.६५.२९ ॥
हे विप्रा, ज्यांची सर्व कर्मे गंगेच्या पाण्याने केली जातात, ती माणसे पृथ्वी सोडून स्वर्गात राहतात.
13.65.30
पूर्वे वयसि कर्माणि कृत्वा पापानि ये नराः ।
पश्चाद्गङ्गां निषेवन्ते तेऽपि यान्त्युत्तमां गतिम् ॥ १३.६५.३० ॥
पूर्व वयात पापकर्मे करून नंतर जे लोक गंगेची सेवा करतात, तेही उत्तम गती प्राप्त करतात.
13.65.31
युक्ताश्च पातकैस्त्यक्त्वा देहं शुद्धा भवन्ति ते ।
मुच्यन्ते देहसंत्यागाद्गङ्गायमुनसङ्गमे ॥ १३.६५.३१ ॥
पापांनी युक्त असलेले देह त्यागून शुद्ध होतात. गंगा-यमुना संगमावर देहत्यागाने ते मुक्त होतात.
13.65.32
स्नातानां शुचिभिस्तोयैर्गाङ्गेयैः प्रयतात्मनाम् ।
व्युष्टिर्भवति या पुंसां न सा क्रतुशतैरपि ॥ १३.६५.३२ ॥
गंगेच्या पवित्र जलात स्नान करून संयमी मनाच्या लोकांना जे फल मिळते ते शंभर यज्ञांनीही मिळत नाही.
13.65.33
यावदस्थि मनुष्यस्य गङ्गातोयेषु तिष्ठति ।
तावद्वर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते ॥ १३.६५.३३ ॥
मनुष्याचे अस्थि जोपर्यंत गंगेच्या पाण्यात राहतात, तोपर्यंत तो हजारो वर्षे स्वर्गलोकात सन्मानित होतो.
13.65.34
अपहत्य तमस्तीव्रं यथा भात्युदये रविः ।
तथाऽपहत्य पाप्मानं भाति गङ्गाजलोक्षितः ॥ १३.६५.३४ ॥
सूर्य उदय झाल्यावर घोर अंधार दूर करून जसा प्रकाशतो, तसा गंगाजलाने अभिषिक्त झालेला मनुष्य पाप दूर करून तेजस्वी होतो.
13.65.35
विसोमा इव शर्वर्यो विपुष्पास्तरवो यथा ।
तद्वद्देशा दिशश्चैव हीना गङ्गाजलैः शिवैः ॥ १३.६५.३५ ॥
चंद्र नसलेल्या रात्री आणि फुले नसलेल्या वृक्षांप्रमाणे, शुभ गंगाजलाशिवाय देश आणि दिशा शोभाहीन होतात.
13.65.36
वर्णाश्रमा यथा सर्वे धर्मज्ञानविवर्जिताः ।
क्रतवश्च यथाऽसोमास्तथा गङ्गां विना जगत् ॥ १३.६५.३६ ॥
धर्मज्ञानरहित वर्ण आणि आश्रम, आणि सोमाशिवाय यज्ञ जसे, तसेच गंगेशिवाय जग आहे.
13.65.37
यथा हीनं नभोऽर्केण भूः शैलैः खं च वायुना ।
तथा देशा दिशश्चैव गङ्गाहीना न संशयः ॥ १३.६५.३७ ॥
सूर्याशिवाय आकाश, पर्वतांशिवाय पृथ्वी आणि वाऱ्याशिवाय अंतरिक्ष जसे, तसेच गंगेशिवाय देश आणि दिशा असतात; यात संशय नाही.
13.65.38
त्रिषु लोकेषु ये केचित्प्राणिनः सर्व एव ते ।
तर्प्यमाणाः परां तृप्तिं यान्ति गङ्गाजलैः शुभैः ॥ १३.६५.३८ ॥
त्रिलोकांतील जे जे प्राणी आहेत, ते सर्व गंगेच्या शुभ जलाने तृप्त केले गेल्यावर परम तृप्ती पावतात.
13.65.39
अन्ये च देवा मुनयः प्रेतानि पितृभिः सह ।
तर्पितास्तृप्तिमायान्ति त्रिषु लोकेषु सर्वशः ॥ १३.६५.३९ ॥
इतर देव, मुनी, प्रेत आणि पितर यांच्यासह तर्पण मिळून ते त्रिलोकांत सर्वत्र तृप्ती पावतात.
13.65.40
यस्तु सूर्येण निष्टप्तं गाङ्गेयं पिबते जलम् ।
गवां निर्हरनिर्मुक्ताद्यावकात्तद्विशिष्यते ॥ १३.६५.४० ॥
जो सूर्याने तापलेले गंगेचे पाणी पितो, तो गाईच्या शेणापासून मुक्त झालेल्या यवागूपेक्षाही श्रेष्ठ ठरतो.
13.65.41
इन्द्रव्रतसहस्रं तु यश्चोरत्कायशोधनम् ।
पिवेद्यश्चापि गङ्गाम्यः समौ स्यातां न वा समौ ॥ १३.६५.४१ ॥
जो इंद्रव्रतांची हजार अनुष्ठाने करतो आणि जो देहशुद्धीसाठी गंगेचे पाणी पितो, ते दोघे समान की नाही, हे विचारार्ह आहे.
13.65.42
तिष्ठेद्युगसहस्रं तु पदेनैकेन यः पुमान् ।
मासमेकं तु गङ्गायां समौ स्यातां न वा सभौ ॥ १३.६५.४२ ॥
जो पुरुष एका पायावर हजार युगे उभा राहतो आणि जो गंगेत एक महिना राहतो, ते दोघे समान की नाही, हे विचारार्ह आहे.
13.65.43
लम्बतेऽवाक्शिरा यस्तु युगानामयुतं पुमान् ।
तिष्ठेद्यथेष्टं यश्चापि गङ्गायां स विशिष्यते ॥ १३.६५.४३ ॥
जो माणूस डोके खाली करून दहा हजार युगे लटकतो, किंवा गंगेत हवे तितका वेळ उभा राहतो, तोच श्रेष्ठ ठरतो.
13.65.44
अग्नौ प्रास्तं प्रधूयेत यथा तूलं द्विजोत्तम ।
तथा गङ्गावगाढस्य सर्वपापं प्रधूयते ॥ १३.६५.४४ ॥
हे द्विजोत्तमा, अग्नीत टाकलेला कापूस जसा जळून जातो, तसेच गंगेत स्नान करणाऱ्याची सर्व पापे नष्ट होतात.
13.65.45
भूतानामिह सर्वेषां दुःखोपहतचेतसाम् ।
गतिमन्वेषमाणानां न गङ्गासदृशी गतिः ॥ १३.६५.४५ ॥
येथे दुःखाने व्यथित मन असलेल्या सर्व प्राण्यांना, आश्रय शोधणाऱ्यांना, गंगेसारखा आश्रय नाही.
13.65.46
भवन्ति निर्विषाः सर्पा यथा तार्क्ष्यस्य दर्शनात् ।
गङ्गाया दर्शनातद्वत्सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ १३.६५.४६ ॥
गरुडाला पाहताच साप जसे विषरहित होतात, तसेच गंगेच्या दर्शनाने माणूस सर्व पापांतून मुक्त होतो.
13.65.47
अप्रतिष्ठाश्च ये केचिदधर्मशरणाश्च ये ।
येषां प्रतिष्ठा गङ्गेह शरणं शर्म वर्म च। ॥ १३.६५.४७ ॥
ज्यांना आधार नाही आणि जे अधर्माला शरण जातात, त्यांच्यासाठी येथे गंगाच आधार, शरण, सुख आणि कवच आहे.
13.65.48
प्रकृष्टैरशुभैर्ग्रस्ताननेकैः पुरुषाधमान् ।
पततो नरके गङ्गा संश्रितान्प्रेत्य तारयेत् ॥ १३.६५.४८ ॥
अनेक प्रबळ अशुभांनी ग्रस्त, नरकाकडे कोसळणाऱ्या अधम पुरुषांना, जे गंगेला शरण गेले आहेत, गंगा मृत्यूनंतर पार नेते.
13.65.49
ते संविभक्ता मुनिभिर्नूनं देवैः सवासवैः ।
येऽभिगच्छन्ति सततं गङ्गां मतिमतांवर ॥ १३.६५.४९ ॥
जे सदैव गंगेकडे जातात, ते निश्चितच मुनी आणि इंद्रासह देवांनी विभागलेले आहेत, हे बुद्धिमंतांमध्ये श्रेष्ठा.
13.65.50
विनयाचारहीनाश्च अशिवाश्च नराधमाः ।
ते भवन्ति शिवा विप्र ये वै गङ्गामुपाश्रिताः ॥ १३.६५.५० ॥
विनय आणि आचारहीन, अशुभ आणि अधम मानव, हे विप्रा, जे गंगेचा आश्रय घेतात ते शुभ होतात.
13.65.51
यथा सुराणामभृतं पितॄणां च यथा स्वधा ।
सुधा यथा च नागानां तथा गङ्गाजलं नृणाम् ॥ १३.६५.५१ ॥
देवांना अमृत, पितरांना स्वधा आणि नागांना सुधा जसे, तसेच मनुष्यांना गंगाजल.
13.65.52
उपासते यथा बाला मातरं क्षुधयाऽर्दिताः ।
श्रेयस्कामास्तथा गङ्गामुपासन्तीह देहिनः ॥ १३.६५.५२ ॥
भुकेने पीडित बालके जशी मातेची उपासना करतात, तशीच कल्याणाची इच्छा करणारे देहधारी येथे गंगेची उपासना करतात.
13.65.53
स्वायंभुवं यथा स्थानं सर्वेषां श्रेष्ठमुच्यते ।
स्थानानां सरितां श्रेष्ठा गङ्गा तद्वदिहोच्यते ॥ १३.६५.५३ ॥
स्वयंभूचे (ब्रह्माचे) स्थान सर्वांमध्ये श्रेष्ठ म्हटले जाते, तसेच स्थानांमध्ये आणि नद्यांमध्ये गंगा श्रेष्ठ म्हटली जाते.
13.65.54
उपजीव्या यथा धेनुर्लोकानां ब्राह्ममेव वा ।
हविषां तु यथा सोमस्तरणेषु तथा त्वियम् ॥ १३.६५.५४ ॥
लोकांना उपजीविका असलेली धेनू किंवा ब्राह्म (वेद) जशी, हविर्द्रव्यांत सोम जसा, तसेच तरून नेणाऱ्या साधनांत ही (गंगा).
13.65.55
यथोपजीविनां धेनुर्देवादीनां परा स्मृता ।
तथोपजीविनां गङ्गा सर्वप्राणभृतामिह ॥ १३.६५.५५ ॥
देव इत्यादींच्या उपजीविकेसाठी जशी धेनू श्रेष्ठ मानली गेली आहे, तसेच या जगात सर्व प्राणिमात्रांच्या उपजीविकेसाठी गंगा श्रेष्ठ आहे.
13.65.56
देवाः सोमार्कसंस्थानि यता सत्रादिभिर्मखैः ।
अमृतान्युपजीवन्ति तथा गङ्गाजलं नराः ॥ १३.६५.५६ ॥
देव सत्र इत्यादी यज्ञांद्वारे सोम आणि सूर्याच्या स्थानांपासून मिळणाऱ्या अमृतावर जगतात, तसेच मानव गंगाजलावर जगतात.
13.65.57
जाह्नवीपुलिनोत्थाभिः सिकताभिः समुक्षितम् ।
आत्मानं मन्यते लोको दिविष्ठमिव शोभितम् ॥ १३.६५.५७ ॥
जाह्नवीच्या किनाऱ्यावरील वाळूने शिंपडलेला माणूस स्वतःला स्वर्गस्थ असल्यासारखा शोभिवंत समजतो.
13.65.58
जाह्नवीतीरसम्भूतां मृदं मूर्ध्ना बिभर्ति यः ।
बिभर्ति रूपं सोऽर्कस्य तमोनाशाय निर्मलम् ॥ १३.६५.५८ ॥
जाह्नवीच्या किनाऱ्यावरील माती जो मस्तकी धारण करतो, तो अंधकाराचा नाश करण्यासाठी सूर्याचे निर्मल रूप धारण करतो.
13.65.59
गङ्गोर्मिभिरथो दिग्धः पुरुषं पवनो यदा ।
स्पृश्यते सोऽस्य पाप्मानं सद्य एवापकर्षति ॥ १३.६५.५९ ॥
गंगेच्या लाटांनी ओलावलेला वारा जेव्हा एखाद्या पुरुषाला स्पर्श करतो, तेव्हा तो लगेच त्याचे पाप दूर करतो.
13.65.60
व्यसनैरभितप्तस्य नरस्य विनशिष्यतः ।
गङ्गादर्शनजा प्रीतिर्व्यसनान्यपकर्षति ॥ १३.६५.६० ॥
संकटांनी पोळलेल्या आणि नाश होऊ घातलेल्या माणसाला गंगादर्शनाने होणारा आनंद त्याची संकटे दूर करतो.
13.65.61
हंसारावैः कोकरवै रवैरन्यैश्च पक्षिणाम् ।
पस्पर्ध गङ्गा गन्धर्वान्पुलिनैश्च शिलोच्चयान् ॥ १३.६५.६१ ॥
हंसांच्या आरवांनी, कोकांच्या कूजनांनी आणि इतर पक्ष्यांच्या स्वरांनी गंगा गंधर्वांशी, वाळूच्या पुळणींशी आणि शिलासमूहांशी स्पर्धा करीत होती.
13.65.62
हंसादिभिः सुबहुभिर्विविधैः पक्षिभिर्वृताम् ।
गङ्गां गोकुलसम्बादां दृष्ट्वा स्वर्गोऽपि विस्मृतः ॥ १३.६५.६२ ॥
हंस आदी अनेक प्रकारच्या पक्ष्यांनी वेढलेली आणि गोधनाच्या कळपांनी भरलेली गंगा पाहून स्वर्गही विसरला जातो.
13.65.63
न सा प्रीतिर्दिविष्ठस्य सर्वकामानुपाश्नतः ।
सम्भवेद्या परा प्रीतिर्गङ्गायाः पुलिने नृणाम् ॥ १३.६५.६३ ॥
सर्व कामना भोगणाऱ्या स्वर्गवासीलाही ती प्रीती होत नाही, जी गंगेच्या तीरावर मनुष्यांना होते.
13.65.64
वाङ्मन कर्मजैर्ग्रस्तः पापैरपि पुमानिह ।
वीक्ष्य गङ्गां भवेन्मूतो अत्र मे नास्ति संशयः ॥ १३.६५.६४ ॥
वाणी, मन आणि कर्म यांपासून उत्पन्न झालेल्या पापांनी ग्रस्त असलेला मनुष्यही येथे गंगेला पाहून मुक्त होतो; यात माझा संशय नाही.
13.65.65
सप्तावरान्सप्त परान्पितॄंस्तेभ्यश्च ये परे ।
पुमांस्तारयते गङ्गां वीक्ष्य स्पृष्ट्वाऽवगाह्य च ॥ १३.६५.६५ ॥
गंगेला पाहून, स्पर्श करून आणि तिच्यात स्नान करून मनुष्य खालच्या सात आणि वरच्या सात पितरांना, तसेच त्यांच्याही वरील पितरांना तारतो.
13.65.66
श्रुताभिलषिता पीता स्पृष्टा दृष्टाऽवगाहिता ।
गङ्गा तारयते नॄणामुभौ वंशौ विशेषतः ॥ १३.६५.६६ ॥
ऐकलेली, इच्छिलेली, प्राशन केलेली, स्पर्श केलेली, पाहिलेली आणि ज्यात स्नान केलेली गंगा मनुष्यांना तारते; विशेषतः त्यांच्या दोन्ही वंशांना.
13.65.67
तत्तीरगानां तपसा श्राद्धपारायणादिभिः ।
गङ्गाद्वारप्रभृतिभिस्तत्तीर्थैर्न परं नृणाम् ॥ १३.६५.६७ ॥
तिच्या तीरावर जाणाऱ्यांसाठी तपस्या, श्राद्ध, पारायण इत्यादींनी आणि गंगाद्वार इत्यादी त्या तीर्थांनी माणसांसाठी यापेक्षा श्रेष्ठ काहीही नाही.
13.65.68
सायं प्रातः स्मरेद्गङ्गां नित्यं स्नाने तु कीर्तयेत् ।
तर्पणे पितृपूजासु मरणे चापि संस्मरेत् ॥ १३.६५.६८ ॥
सायंकाळी व सकाळी गंगेचे स्मरण करावे; नित्य स्नानाच्या वेळी तिचे कीर्तन करावे; तर्पणात व पितृपूजेत, आणि मृत्यूच्या वेळीही तिचे चांगले स्मरण करावे.
13.65.69
दर्शनात्स्पर्शनात्पानात्तथा गङ्गेति कीर्तनात् ।
पुनात्युपुण्यान्पुरुषाञ्शतशोऽथ सहस्रशः ॥ १३.६५.६९ ॥
पाहिल्याने, स्पर्श केल्याने, पिल्याने आणि 'गंगा' हे नाव कीर्तन केल्याने ती पुण्यहीन पुरुषांनाही शेकडो आणि हजारो वेळा पवित्र करते.
13.65.70
य इच्छेत्सफलं जन्म जीवितं श्रुतमेव च ।
स पितॄंस्तर्पयेद्गङ्गामभिगम्य सुरांस्तथा ॥ १३.६५.७० ॥
आपला जन्म, जीवन आणि विद्या सफल व्हावी अशी इच्छा असणाऱ्याने गंगेजवळ जाऊन पितरांचे तर्पण करावे; देवांनाही तसेच तृप्त करावे.
13.65.71
न श्रुतैर्न च वित्तेन कर्मणा न च तत्फलम् ।
प्राप्नुयात्पुरुषोऽत्यन्तं गङ्गां प्राप्य यदाप्नुयात् ॥ १३.६५.७१ ॥
विद्येने, धनाने किंवा कर्माने माणूस तेवढे फळ पूर्णपणे मिळवू शकत नाही, जे गंगेला प्राप्त करून तो मिळवतो.
13.65.72
जात्यन्धैरिह तुल्यास्ते मृतैः पङ्गुभिरेव च ।
समर्था ये न पश्यन्ति गङ्गां पुण्यजलां शिवाम् ॥ १३.६५.७२ ॥
समर्थ असूनही जे पुण्यजल असलेल्या, कल्याणकारी गंगेला पाहत नाहीत, ते येथे जन्मांध, मृत आणि पांगळ्यांसारखे आहेत.
13.65.73
भूतभव्यभविष्यज्ञैर्महर्षिभिरुपस्थिताम् ।
देवैः सेन्द्रैश्च को गङ्गां नोपसेवेत मानवः ॥ १३.६५.७३ ॥
भूत, भविष्य व वर्तमान जाणणाऱ्या महर्षींनी आणि इंद्रासह देवांनी सेवलेल्या गंगेची कोणता मानव सेवा करणार नाही?
13.65.74
वानप्रस्थैर्गृहस्थैश्च यतिभिर्ब्रह्मचारिभिः ।
विद्यावद्भिः श्रितां गङ्गां पुमान्को नाम नाश्रयेत् ॥ १३.६५.७४ ॥
वानप्रस्थ, गृहस्थ, यती, ब्रह्मचारी व विद्वानांनी आश्रय घेतलेल्या गंगेचा कोणता पुरुष आश्रय घेणार नाही?
13.65.75
उत्कामद्बिश्च यः प्राणैः प्रयतः शिष्टसम्मतः ।
चिन्तयेन्मनसा गङ्गां स गतिं परमांलभेत् ॥ १३.६५.७५ ॥
शिष्टांनी मान्य केलेला, संयमी पुरुष प्राण जाताना मनाने गंगेचे चिंतन करतो, तो परम गती प्राप्त करतो.
13.65.76
न भयेभ्यो भयं तस्य न पापेभ्यो न राजतः ।
आदेहपतनाद्गङ्गामुपास्ते यः पुमानिह ॥ १३.६५.७६ ॥
इह देह पडेपर्यंत जो पुरुष गंगेची उपासना करतो, त्याला कोणत्याही भयापासून भय नसते, पापांपासून वा राजापासून भय नसते.
13.65.77
गगनाद्गां पतन्तीं वै महापुण्यां महेश्वरः ।
दधार शिरसा गङ्गां तामेव दिवि सेवते ॥ १३.६५.७७ ॥
आकाशातून पृथ्वीवर पडणाऱ्या त्या महापुण्य गंगेला महेश्वराने आपल्या मस्तकावर धारण केले; स्वर्गातही तो तिचीच सेवा करतो.
13.65.78
अलङ्कृतास्त्रयो लोकाः पथिभिर्विमलैस्त्रिभिः ।
यस्तु तस्या जलं सेवेत्क्रतकृत्यः पुमान्भवेत्। ॥ १३.६५.७८ ॥
तीन निर्मल मार्गांनी तिन्ही लोक अलंकृत आहेत; जो तिच्या जलाचे सेवन करतो, तो पुरुष कृतकृत्य होतो.
13.65.79
दिवि ज्योतिर्यथाऽऽदित्यः पितॄणां चैव चन्द्रमाः ।
देवेश यथा नृणां गङ्गा च सरितां तथा ॥ १३.६५.७९ ॥
स्वर्गात सूर्य जसा प्रकाश, पितरांसाठी चंद्र जसा; हे देवेशा, मनुष्यांसाठी गंगा जशी, तशीच नद्यांमध्ये ती आहे.
13.65.80
मात्रा पित्रा सुतैर्दारैर्विमुक्तस्य धनेन वा ।
न भवेद्धि तथा दुःखं यथा गङ्गा वियोगजम् ॥ १३.६५.८० ॥
माता, पिता, पुत्र, पत्नी किंवा धन यांच्यापासून वियोग झालेल्यालाही गंगेच्या वियोगासारखे दुःख होत नाही.
13.65.81
नारण्यैर्नेष्टविषयैर्न सुतैर्न धनागमैः ।
तथा प्रसादो भवति गङ्गां वीक्ष्य यथा भवेत् ॥ १३.६५.८१ ॥
वने, इष्ट विषय, पुत्र किंवा धनप्राप्ती यांनी असे प्रसन्नत्व येत नाही; गंगेला पाहिल्याने जसे येते.
13.65.82
पूर्णमिन्दुं यथा दृष्ट्वा नृणां दृष्टिः प्रसीदति ।
तथा त्रिपथगां दृष्ट्वा नृणां दृष्टिः प्रसीदति ॥ १३.६५.८२ ॥
पूर्ण चंद्र पाहून मनुष्यांची दृष्टी जशी प्रसन्न होते, तसेच त्रिपथगा गंगेला पाहून मनुष्यांची दृष्टी प्रसन्न होते.
13.65.83
तद्भावस्तद्गतमनास्तन्निष्ठस्तत्परायणः ।
गङ्गांयोऽनुगतो भक्त्यास तस्याः प्रियतां व्रजेत् ॥ १३.६५.८३ ॥
तिच्यातच भाव, मन, निष्ठा आणि परम आश्रय ठेवून भक्तिभावाने जो गंगेचे अनुसरण करतो, तो तिच्या प्रीतीस पात्र होतो.
13.65.84
भूस्थैः खस्थैर्दिविष्ठैश्च भूतैरुच्चावचैरपि ।
गङ्गा विगाह्या सततमेतत्कार्यतमं सताम् ॥ १३.६५.८४ ॥
पृथ्वीवर, आकाशात, स्वर्गात राहणाऱ्या उच्च-नीच सर्व प्राण्यांनी सतत गंगेत स्नान करावे; हेच सज्जनांचे सर्वोत्तम कर्तव्य आहे.
13.65.85
विश्वलोकेषु पुण्यत्वाद्गङ्गायाः प्रथितं यशः ।
दुर्मृताननपत्यांश्च सा मृताननयद्दिवम्।
यत्पुत्रान्सगरस्येतो भस्माख्याननयद्दिवम् ॥ १३.६५.८५ ॥
सर्व लोकांत गंगेच्या पवित्रतेमुळे तिची कीर्ती प्रसिद्ध आहे. अकाली मृत, निपुत्रिक आणि मृतांना तिने स्वर्गाला नेले; आणि सगराचे जे पुत्र येथे भस्म म्हणून ओळखले जात, त्यांनाही तिने स्वर्गाला नेले.
13.65.86
वाय्वीरिताभिः सुमनोहराभि-
र्द्रुताभिरत्यर्थसमुत्थिताभिः।
गङ्गोर्मिभिर्भानुमतीभिरिद्धाः ।
सहस्ररश्मिप्रतिमा भवन्ति ॥ १३.६५.८६ ॥
वाऱ्याने प्रेरित, अत्यंत मनोहर, वेगवान आणि अति उंच उसळणाऱ्या गंगेच्या लाटांनी प्रज्वलित होऊन ते सहस्र किरणांच्या सूर्यासारखे होतात.
13.65.87
पयस्विनीं घृतिनीमत्युदारां ।
समृद्धिनीं वेगिनीं दुर्विगाह्याम्।
गङ्गां गत्वा यैः शरीरं विसृष्टं ।
गता धीरस्ते विबुधैः समत्वम् ॥ १३.६५.८७ ॥
जलसमृद्ध, तुपासारखी पुष्टिदायिनी, अत्यंत उदार, समृद्धिदायिनी, वेगवती आणि दुर्गम अशा गंगेकडे जाऊन ज्यांनी देह त्यागला, ते धीर देवांच्या बरोबरीची स्थिती पावले.
13.65.88
अन्धाञ्चडान्द्रव्यहीनांश्च गङ्गा ।
यशस्विनी बृहती विश्वरूपा।
देवैः सेन्द्रैर्मुनिभिर्मानवैश्च ।
निषेविता सर्वकामैर्युनक्ति ॥ १३.६५.८८ ॥
आंधळे, क्रूर आणि निर्धन यांनाही यशस्विनी, विशाल, विश्वरूपा गंगा इंद्रासह देव, मुनी आणि मानवांकडून सेवित होऊन सर्व कामनांसह (परम गतीशी) जोडते.
13.65.89
ऊर्जस्वतीं मधुमतीं महापुण्यां त्रिवर्त्मगाम् ।
त्रिलोकगोप्त्रीं ये गङ्गां संश्रितास्ते दिवं गताः ॥ १३.६५.८९ ॥
ऊर्जस्वी, मधुर, महापुण्यदायिनी, त्रिपथगामिनी, त्रिलोकरक्षिका गंगेचा ज्यांनी आश्रय घेतला, ते स्वर्गाला गेले.
13.65.90
यो वत्स्यति द्रक्ष्यति वाऽपि मर्त्य-
स्मस्मै प्रयच्छन्ति सुखानि देवाः।
तद्भाविताः स्पर्शनदर्शनेन ।
इष्टां गतिं तस्य सुरा दिशन्ति ॥ १३.६५.९० ॥
जो मर्त्य (गंगेच्या काठी) वास करील किंवा तिला पाहील, त्याला देव सुख देतात. तिच्या स्पर्शाने व दर्शनाने पवित्र झालेले देव त्याला इष्ट गती देतात.
13.65.91
दक्षां पृश्निं बृहतीं विप्रकृष्टां ।
शिवामृद्धां भागिनीं सुप्रसन्नाम्।
विभावरीं सर्वभूतप्रतिष्ठां ।
गङ्गां गता ये त्रिदिवं गतास्ते ॥ १३.६५.९१ ॥
दक्षा, पृश्नी, विशाल, दूरवर पसरलेली, शिवा, समृद्ध, भाग्यदायिनी, अत्यंत प्रसन्न, तेजस्वी, सर्व भूतांचा आधार असलेल्या गंगेला जे गेले, ते स्वर्गाला गेले.
13.65.92
ख्यातिर्यस्याः खं दिवं गां च नित्या-
मूर्ध्वं दिशो विदिशश्चावतस्थे।
तस्या जलं सेव्य सरिद्वराया ।
मर्त्याः सर्वे कुतकृत्या भवन्ति ॥ १३.६५.९२ ॥
जिची कीर्ती आकाश, स्वर्ग, पृथ्वी, वरच्या दिशा व उपदिशा येथे सदैव पसरलेली आहे, त्या श्रेष्ठ नदीचे जल सेवन करून सर्व मर्त्य कृतकृत्य होतात.
13.65.93
इयं गङ्गेति नियतं प्रतिष्ठा ।
गुहस्य स्क्मस्य च गर्भयोषा।
प्रातस्त्रिवर्गा घृतवहा विपाप्मा ।
गङ्गाऽवतीर्णा वियतो विश्वतोया ॥ १३.६५.९३ ॥
ही गंगा निश्चितपणे गुह व स्कंदांचा आधार आहे, आणि त्यांना गर्भात धारण करणारी माताही आहे. प्रभाती त्रिवर्गा, घृतवाहिनी, निष्पाप गंगा आकाशातून अवतरली, जी सर्वजलमयी आहे.
13.65.94
दिवो भुवश्चापि वीक्ष्यानुरूपा ॥ १३.६५.९४ ॥
स्वर्ग व पृथ्वी पाहून (ती) अनुरूप आहे.
13.65.95
सुताऽवनीध्रस्य हरस्य भार्या ।
दिवो भुवश्चापि कृतानुरूपा।
भव्या पृथिव्यां भागिनी चापि राज-
न्गङ्गा लोकानां पृण्यदा वै त्रयाणाम् ॥ १३.६५.९५ ॥
ती अवनीध्र (हिमालय) यांची कन्या, हर (शिव) यांची पत्नी आहे. स्वर्ग आणि पृथ्वी यांना अनुरूप केलेली, पृथ्वीवर कल्याणकारी आणि भागीदार आहे, हे राजा! गंगा तिन्ही लोकांना पुण्य देणारी आहे.
13.65.96
मधुस्रवा घृतधारा घृतार्चि-
र्महोर्मिभिः शोभिता ब्राह्मणैश्च।
दिवश्च्युता शिरसाऽऽप्ता शिवेन ।
गङ्गाऽवनीध्रात्त्रिदिवस्य माता ॥ १३.६५.९६ ॥
मध वाहवणारी, तुपाची धार, तुपाच्या ज्वाळांसारखी; मोठ्या लाटांनी व ब्राह्मणांनी शोभलेली; स्वर्गातून पडून शिवाने मस्तकावर धारण केलेली; अवनीध्रापासून आलेली गंगा त्रिदिवाची माता आहे.
13.65.97
योनिर्वरिष्ठा विरजा वितन्वी ।
शय्याऽचिरा वारिवहा यशोदा।
विश्वावती चाकृतिरिष्टसिद्धा ।
गङ्गोक्षितानां भुवनस्य पन्थाः ॥ १३.६५.९७ ॥
श्रेष्ठ उगम, निर्मल, सूक्ष्म; शय्या, वेगवान, पाणी वाहणारी, यशस्विनी; सर्वव्यापी, रूपवती, इच्छासिद्धी देणारी; गंगा, अभिषिक्तांसाठी जगाचा मार्ग.
13.65.98
क्षान्त्या मह्या गोपने धारणे च ।
दीप्त्य कृशानोस्तपनस्य चैव।
तुल्या गङ्गा सम्मता ब्राह्मणानां ।
गृहस्य ब्रह्मण्यतया च नित्यम् ॥ १३.६५.९८ ॥
क्षमेत पृथ्वीसारखी, रक्षण व धारणेत, तेजात अग्नी व सूर्यासारखी; गंगा ब्राह्मणांकडून नेहमी समान मानली जाते; गृहाच्या ब्राह्मणभक्तीमुळेही नेहमी.
13.65.99
ऋषिष्टुतां विष्णुपदीं पुराणां ।
सुपुण्यतोयां मनसाऽपि लोके।
सर्वात्मना जाह्नवीं ये प्रवन्ना ।
स्ते ब्रह्मणः सदनं सम्प्रयाताः ॥ १३.६५.९९ ॥
ऋषींनी स्तुती केलेली, विष्णूच्या चरणांतून आलेली, प्राचीन, अत्यंत पुण्यजल असलेली गंगा, जे लोक या जगात मनानेही पूर्णपणे शरण जातात, ते ब्रह्मदेवाच्या निवासस्थानी जातात.
13.65.100
लोकानिमान्नयति या जननीव पुत्रा-
न्सर्वात्मना सर्वगुणोपपन्ना।
तत्स्थानकं ब्राह्ममभीप्समानै-
र्गङ्गा सदैवात्मवशैरुपास्या ॥ १३.६५.१०० ॥
आई जशी पुत्रांना नेते, तशी ही लोकांना नेणारी, सर्वगुणसंपन्न गंगा, ब्रह्मधाम इच्छिणाऱ्यांनी आत्मसंयमाने नेहमी उपासावी.
13.65.101
गंङ्गां श्रयेदात्मवान्सिद्धिकामः ॥ १३.६५.१०१ ॥
आत्मसंयमी आणि सिद्धीची इच्छा करणाऱ्याने गंगेचा आश्रय घ्यावा.
13.65.102
प्रसाद्य देवान्सविभून्समस्ता-
न्भगीरथस्तपसोग्रेण गङ्गाम्।
गामानयत्तामभिगम्य शश्व-
त्पुंसां भयं नेह चामुत्र विद्यात् ॥ १३.६५.१०२ ॥
भगीरथाने सर्व देवांना आणि विभूतींना प्रसन्न करून, कठोर तपाने गंगेला पृथ्वीवर आणले. तिच्याजवळ जाणाऱ्या पुरुषांना इहलोकी आणि परलोकी कधीही भय नसते, हे जाणावे.
13.65.103
उदाहृतः सर्वथा ते गुणानां ।
मयैकदेशः प्रसमीक्ष्य बृद्ध्या।
शक्तिर्न से काचिदिहास्ति वक्तुं ।
गुणान्सर्वान्परिमातुं तथैव ॥ १३.६५.१०३ ॥
बुद्धीने विचार करून, गंगेच्या गुणांपैकी एक भागच मी तुला सर्व प्रकारे सांगितला आहे. ते सर्व गुण सांगण्याची किंवा मोजण्याची शक्ती माझ्यात नाही.
13.65.104
मेरोः समुद्रस्य च सर्वयत्नैः ।
सङ्ख्योपलानामुदकस्य वाऽपि।
शक्यं वक्तुं नेह गङ्गाजलानां ।
गुणाख्यानं परिमातुं तथैव ॥ १३.६५.१०४ ॥
मेरू आणि समुद्र, दगडांची संख्या किंवा पाणी यांचे सर्व प्रयत्नांनीही वर्णन करता येत नाही; त्याचप्रमाणे येथे गंगाजलाच्या गुणांचे वर्णन आणि मापन करता येत नाही.
13.65.105
तस्मादेतान्परया श्रद्धयोक्ता-
न्गुणान्सर्वाञ्जाह्नवीयान्सदैव।
भवेद्वाचा मनसा कर्मणा च ।
भक्त्या युक्तः श्रद्धया श्रद्दधानः ॥ १३.६५.१०५ ॥
म्हणून परम श्रद्धेने सांगितलेल्या जाह्नवीच्या या सर्व गुणांवर सदैव वाणी, मन आणि कर्माने, भक्तीने युक्त होऊन श्रद्धेने विश्वास ठेव.
13.65.106
लोकानिमांस्त्रीन्यशसा वितत्य ।
सिद्धिं प्राप्य महतीं तां दुरापाम्।
गङ्गाकृतानचिरेणैव लोका-
न्यथेष्टमिष्टान्विहरिष्यसि त्वम् ॥ १३.६५.१०६ ॥
या तीन लोकांना तुझ्या यशाने व्यापून, ती दुर्लभ महान सिद्धी मिळवून, गंगेमुळे लवकरच तू इच्छेनुसार इष्ट लोकांमध्ये विहार करशील.
13.65.107
तव मम च गुणैर्महानुभावा ।
जुषतु भतिं सततं स्वधर्मयुक्तैः।
अभिमतजनवत्सला हि गङ्गा ।
जगति युनक्ति सुखैश्च भक्तिमन्तम् ॥ १३.६५.१०७ ॥
तुझ्या आणि माझ्यासारखे गुणवान महानुभाव आपल्या धर्मात युक्त राहून सदैव बुद्धी लावोत; कारण गंगा प्रिय जनांवर वात्सल्य करणारी आहे, आणि जगात भक्तिमानाला सुखांशी जोडते.
13.65.108
इति परममतिर्गुणानशेषा-
ञ्शिलरतये त्रिपथानुयोगरूपान्।
बहुविधमनुशास्य तथ्यरूपा-
न्गगनतलं द्युतिमान्विवेश सिद्धः ॥ १३.६५.१०८ ॥
अशा प्रकारे परम बुद्धिमान सिद्धाने शिलाशय्येसाठी, त्रिपथा (गंगा) विषयीचे सर्व गुण अनेक प्रकारे सत्यरूपात उपदेशून, तेजस्वी होऊन आकाशमंडलात प्रवेश केला.
13.65.109
शिलवृत्तिस्तु सिद्धस्य वाक्यैः सम्बोधितस्तदा ।
गङ्गामुपास्य विधिवत्सिद्धिं प्राप सुदुर्लभाम् ॥ १३.६५.१०९ ॥
शिलवृत्ती सिद्धाच्या वचनांनी तेव्हा जागृत होऊन, विधिपूर्वक गंगेची उपासना करून त्याने अत्यंत दुर्लभ सिद्धी प्राप्त केली.
13.65.110
तथा त्वमपि कौन्तेय भक्त्या परमया युतः ।
गङ्गामभ्येहि सततं प्राप्स्यसे सिद्धिमुत्तमाम् ॥ १३.६५.११० ॥
तसेच तूही, हे कौन्तेया, परम भक्तीने युक्त होऊन सतत गंगेजवळ जा; तुला उत्तम सिद्धी प्राप्त होईल.
13.65.111
श्रुत्वेतिहासं भीष्मोक्तं गङ्गायाः स्तवसंयुतम् ।
युधिष्ठिरः परां प्रीतिमगच्छद्धातृभिः सह ॥ १३.६५.१११ ॥
भीष्मांनी सांगितलेला, गंगेच्या स्तुतीने युक्त असा तो इतिहास ऐकून युधिष्ठिर बंधूंसह अत्यंत प्रसन्न झाला.