มหาภารตะ · อัธยายะ 13.65
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.65.1
बृहस्पतिसमं बुद्ध्या क्षमया ब्रह्मणः समम् ।
पराक्रमे शक्रसममादित्यसमतेजसम् ॥ १३.६५.१ ॥
เขาเสมอด้วยพระพฤหัสปติในปัญญา เสมอด้วยพระพรหมในความอดทน เสมอด้วยพระอินทร์ในความกล้าหาญ และเสมอด้วยพระอาทิตย์ในความรุ่งเรือง
13.65.2
गाङ्गेयमर्जुनेनाजौ निहतं भूरितेजसम् ।
भ्रातृभिः सहितोऽन्यैश्च पर्यपृच्छद्युधिष्ठिरः ॥ १३.६५.२ ॥
ยุธิษฐิระพร้อมด้วยพี่น้องและคนอื่น ๆ ได้ถามถึงบุตรแห่งคงคา ผู้มีความรุ่งเรืองยิ่ง ซึ่งถูกอรชุนสังหารในการรบ
13.65.3
शयानं वीरशयने कालाकाङ्क्षिणमच्युतम् ।
आजग्मुर्भरतश्रेष्ठं द्रष्टुकामा महर्षयः ॥ १३.६५.३ ॥
มหาฤๅษีทั้งหลายได้มา ปรารถนาจะเห็นพระภีษมะผู้เป็นเลิศแห่งภรตวงศ์ ผู้ไม่เสื่อมจากธรรม กำลังนอนอยู่บนเตียงของวีรบุรุษ รอคอยเวลาแห่งความตายของตน
13.65.4
अत्रिर्वसिष्ठोऽथ भृगुः पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः ।
अङ्गिरा गौतमोऽगस्त्यः सुमतिः सुयतात्मवान् ॥ १३.६५.४ ॥
อัตริ วสิษฐะ ภฤคุ ปุลัสตยะ ปุลหะ กรตุ อังคิรัส เคาตมะ อคัสตยะ สุมติ และผู้มีจิตสำรวมดีแล้ว
13.65.5
विश्वामित्रः स्थूलगिराः संवर्तः प्रमतिर्दमः ।
बृहस्पत्युशनोव्यासश्च्यवनः फाश्यपो ध्रुवः ॥ १३.६५.५ ॥
วิศวามิตร สถูลคิระ สังวรรตะ ปรมติ ทมะ พระพฤหัสปติ อุศนัส วยาสะ จยวนะ ผู้สืบเชื้อสายของกาศยปะ และธรุวะ
13.65.6
दुर्वासा जमदग्निश्च मार्कण्डेयोऽथ गालवः ।
भरद्वाजोऽथ रैभ्यश्चक यवक्रीतस्त्रितस्तथा ॥ १३.६५.६ ॥
ทุรวาสัส ชมทัคนิ มารกัณเฑยะ คาลวะ ภรทวาชะ ไรภยะ จักระ ยวกรีตะ และตริตะด้วยเช่นกัน
13.65.7
स्थूलाक्षः शबलाक्षश्च कण्वो मेधातिथिः कृशः ।
नारदः पर्वतश्चैव सुधन्वाऽथैकतो द्विजः ॥ १३.६५.७ ॥
สถูลากษะ และศพลากษะ กัณวะ เมธาติถิ กฤศะ นารทะ ปรรวตะ สุธันวัน และพราหมณ์ผู้เกิดสองครั้งอีกรูปหนึ่ง ก็อยู่ที่นั่นด้วย
13.65.8
नितंभूर्भुवनो धौम्यः शतानन्दोऽकृतव्रणः ।
जामदग्र्यस्तथा रामः कचश्चेत्येवमादयः।
समागता महात्मानो भीष्मं द्रष्टुं महर्षयः ॥ १३.६५.८ ॥
นิตัมภู ภุวนะ ธเมาหยะ ศตานันทะ อกฤตวรณะ ปรศุราม บุตรแห่งชมทัคนิ และกจะ รวมทั้งมหาฤๅษีผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่อื่น ๆ เช่นนี้ ได้มาประชุมกันเพื่อเฝ้าพระภีษมะ
13.65.9
तेषां महात्मनां पूजामागतानां युधिष्ठिरः ।
भ्रातृभिः सहितश्चक्रे यतावदनुपूर्वशः ॥ १३.६५.९ ॥
ยุธิษฐิระพร้อมด้วยพี่น้อง ได้ถวายการบูชาแด่มหาฤๅษีผู้ยิ่งใหญ่ผู้มาถึงเหล่านั้นโดยลำดับ ตามควรแก่ฐานะ
13.65.10
ते पूजिताः सुखासीनाः कथाश्रक्रुर्महर्षयः ।
भीष्माश्रिताः सुमधुराः सर्वेन्द्रियमनोहराः ॥ १३.६५.१० ॥
เหล่ามหาฤๅษีได้รับการบูชา นั่งอยู่อย่างสบาย ได้เริ่มเล่าเรื่องต่าง ๆ ที่เกี่ยวกับพระภีษมะ ซึ่งไพเราะยิ่ง และทำให้อินทรีย์ทั้งปวงและจิตใจเพลิดเพลิน
13.65.11
भीष्मस्तेषां कथाः श्रुत्वा ऋषीणां भावितात्मनाम् ।
मेने दिविष्ठमात्मानं तुष्ट्या परमया युतः ॥ १३.६५.११ ॥
พระภีษมะเมื่อได้ฟังเรื่องราวของฤๅษีผู้มีจิตใจบริสุทธิ์เหล่านั้น เต็มไปด้วยความพอใจอย่างยิ่ง ได้เห็นว่าตนกำลังดำรงอยู่บนสวรรค์
13.65.12
ततस्ते भीष्ममामन्त्र्य पाण्डवांश्च महर्षयः ।
अन्तर्धानं गताः सर्वे सर्वेषामेव पश्यताम् ॥ १३.६५.१२ ॥
ครั้นแล้ว มหาฤๅษีเหล่านั้นได้ลาพระภีษมะและเหล่าปาณฑพ ทั้งหมดก็อันตรธานไปต่อหน้าทุกคน
13.65.13
तानृषीन्सुमहाभागानन्तर्धानगतानपि ।
पाण्डवास्तुष्टुवुः सर्वे प्रणेमुश्च मुहुर्मुहुः ॥ १३.६५.१३ ॥
เหล่าปาณฑพทั้งหมดได้สรรเสริญฤๅษีผู้มีบุญยิ่งเหล่านั้น แม้จะอันตรธานไปแล้ว และกราบลงซ้ำแล้วซ้ำเล่า
13.65.14
प्रसन्नमनसः सर्वे गाङ्गेयं कुरुसत्तमम् ।
उपतस्थुर्यथोद्यन्तमादित्यं मन्त्रकोविदाः ॥ १३.६५.१४ ॥
ด้วยใจอันเบิกบาน เหล่าปาณฑพผู้ชำนาญในคัมภีร์ได้เข้าไปหาพระภีษมะ บุตรแห่งคงคา ผู้เป็นเลิศแห่งกุรุวงศ์ เหมือนเข้าไปหาพระอาทิตย์ที่กำลังขึ้น
13.65.15
प्रभावं तपसस्तेषामृषीणां वीक्ष्य पाण्डवाः ।
प्रकाशन्तो दिशः सर्वा विस्मयं परमं ययुः ॥ १३.६५.१५ ॥
ปาณฑพทั้งหลายเห็นอานุภาพแห่งตบะของฤๅษีเหล่านั้น ขณะที่ทิศทั้งปวงกำลังสว่างไสว ก็เกิดความอัศจรรย์ใจอย่างยิ่ง
13.65.16
महाभाग्यं परं तेषामृषीणामनुचिन्त्य ते ।
पाण्डवाः सह भीष्मेण कथाश्चक्रुस्तदाश्रयाः ॥ १३.६५.१६ ॥
เหล่าปาณฑพระลึกถึงความเป็นมงคลอันยิ่งใหญ่ของฤๅษีเหล่านั้น และพึ่งพาพระภีษมะ จึงได้พูดคุยกับท่านร่วมกัน
13.65.17
कथान्ते शिरसा पादौ स्पृष्ट्वा भीष्मस्य पाण्डवः ।
धर्म्यं धर्मसुतः प्रश्नं पर्यपृच्छद्युधिष्ठिरः ॥ १३.६५.१७ ॥
เมื่อการสนทนาจบลง ยุธิษฐิระผู้เป็นบุตรแห่งธรรมและเป็นปาณฑพ ได้ก้มศีรษะแตะเท้าของพระภีษมะ แล้วถามปัญหาเกี่ยวกับธรรม
13.65.18
के देशाः के जनपदा आश्रमाः के च पर्वताः ।
प्रकृष्टाः पुण्यतः काश्च ज्ञेया नद्यः पितामह ॥ १३.६५.१८ ॥
ดินแดนใดบ้าง ชนบทใดบ้าง อาศรมใดบ้าง และภูเขาใดบ้าง ที่ประเสริฐที่สุดด้วยบุญ และแม่น้ำใดบ้างที่ควรรู้จัก ท่านปู่ผู้เป็นที่เคารพเอ๋ย
13.65.19
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
शिलोच्छवृत्तेः संवादं सिद्धस्य च युधिष्ठिर ॥ १३.६५.१९ ॥
ยุธิษฐิระ ในเรื่องนี้ผู้คนก็เล่าเรื่องโบราณนี้ไว้ คือบทสนทนาระหว่างผู้เก็บข้าวเหลือที่เลี้ยงชีพด้วยการเก็บของที่เหลือจากการเกี่ยวกับสิทธะผู้สำเร็จ
13.65.20
इमां कश्चित्परिक्रम्य पृथिवीं शैलभूषणाम् ।
असकृद्द्विपदां श्रेष्ठः श्रेष्ठस्य गृहमेधिनः ॥ १३.६५.२० ॥
มีบุรุษผู้ประเสริฐคนหนึ่ง ได้เดินทางท่องไปทั่วแผ่นดินนี้ซึ่งประดับด้วยภูเขา ซ้ำแล้วซ้ำเล่า จนมาถึงเรือนของคฤหัสถ์ผู้ประเสริฐ
13.65.21
शिलवृत्तेर्गृहं प्राप्तः स तेन विधिनाऽर्चितः ।
उवास रजनीं तत्र सुमुखः सुखभागृषिः ॥ १३.६५.२१ ॥
ฤๅษีผู้เป็นสุขและมีใบหน้าเบิกบาน เมื่อมาถึงเรือนของผู้หาเลี้ยงชีพด้วยการเก็บรวงข้าว ท่านได้รับการต้อนรับตามระเบียบแบบแผน แล้วพักแรมอยู่ที่นั่นตลอดคืน
13.65.22
शिलवृत्तिस्तु यत्कृत्यं प्रातस्तत्कृतवाञ्शुचिः ।
कृतकृत्यमुपातिष्ठत्सिद्धं तमतिथिं तदा ॥ १३.६५.२२ ॥
ผู้หาเลี้ยงชีพด้วยการเก็บรวงข้าวซึ่งบริสุทธิ์ ได้ทำกิจที่ควรทำในยามรุ่งอรุณ แล้วจึงปรนนิบัติแขกผู้เป็นฤๅษีผู้สำเร็จแล้วนั้นเมื่อกิจของตนสำเร็จแล้ว
13.65.23
तौ समेत्य महात्मानौ सुखासीनौ कथाः शुभाः ।
चक्रतुर्वेदसम्बद्धास्तच्छेषकृतलक्षणाः ॥ १३.६५.२३ ॥
ทั้งสองผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่มาพบกัน นั่งสบาย และสนทนากันถึงเรื่องอันเป็นมงคลที่เกี่ยวกับพระเวท ซึ่งมีเค้าจากพิธีกรรมที่เหลืออยู่นั้น
13.65.24
शिलवृत्तिः कथान्ते तु सिद्धमामन्त्र्य यत्नतः ।
प्रश्नं पप्रच्छ मेधावी यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ १३.६५.२४ ॥
เมื่อการสนทนาจบลง ผู้หาเลี้ยงชีพด้วยการเก็บรวงข้าวผู้มีปัญญาได้กล่าวกับฤๅษีผู้สำเร็จแล้วด้วยความนอบน้อม แล้วถามคำถามเดียวกับที่ท่านกำลังถามข้าพเจ้าอยู่นี้
13.65.25
केदेशाः के जनपदाः केऽऽश्रमाः के च पर्वताः ।
प्रकृष्टाः पुण्यतः काश्च ज्ञेया नद्यस्तदुच्यताम् ॥ १३.६५.२५ ॥
แดนใดบ้าง แคว้นใดบ้าง อาศรมใดบ้าง และภูเขาใดบ้างที่ประเสริฐที่สุดด้วยบุญ และแม่น้ำใดบ้างที่ควรรู้จัก ขอท่านจงบอกเถิด
13.65.26
ते देशास्ते जनपदास्तेऽऽश्रमास्ते च पर्वताः ।
येषां भागीरथी गङ्गा मध्येनैति रारिद्वरा ॥ १३.६५.२६ ॥
แดนเหล่านั้น แคว้นเหล่านั้น อาศรมเหล่านั้น และภูเขาเหล่านั้น คือที่ซึ่งแม่คงคาภาคีรถีไหลผ่ามาท่ามกลาง คดเคี้ยวไปตามโขดหิน
13.65.27
तपसा ब्रह्मचर्येण यज्ञैस्त्यागेन वा पुनः ।
गतिं तां न लभेज्जन्तुर्गङ्गां संसेव्य यां लभेत् ॥ १३.६५.२७ ॥
ด้วยการบำเพ็ญตบะ ด้วยการถือพรหมจรรย์ ด้วยการบูชายัญ หรือด้วยการสละ สัตว์ผู้มีชีวิตไม่อาจบรรลุถึงคติอันนั้นได้ ซึ่งการปรนนิบัติแม่คงคาจะนำให้บรรลุได้
13.65.28
स्पष्टानि येषां गाङ्गेयैस्तोयैर्गात्राणि देहिनाम् ।
न्यस्तानि न पुनस्तेषां त्यागः स्वर्गाद्विधीयते ॥ १३.६५.२८ ॥
สำหรับสัตว์มีร่างกายเหล่านั้น ผู้ที่กายได้สัมผัสด้วยน้ำแห่งแม่คงคา หรือได้ถูกวางลงในน้ำนั้น การตกจากสวรรค์จะไม่ถูกกำหนดไว้อีกต่อไป
13.65.29
सर्वाणि येषां गाङ्गेयैस्तोयैः कार्याणि देहिनाम् ।
गां त्यक्त्वा मानवा विप्र दिवि तिष्ठन्ति ते जनाः ॥ १३.६५.२९ ॥
โอ้พราหมณ์ สัตว์มีร่างกายเหล่านั้น ซึ่งพิธีกรรมทั้งปวงของเขาได้กระทำด้วยน้ำแห่งแม่คงคา บรรดามนุษย์เหล่านั้นเมื่อละทิ้งแผ่นดินแล้วย่อมดำรงอยู่บนสวรรค์
13.65.30
पूर्वे वयसि कर्माणि कृत्वा पापानि ये नराः ।
पश्चाद्गङ्गां निषेवन्ते तेऽपि यान्त्युत्तमां गतिम् ॥ १३.६५.३० ॥
บรรดามนุษย์ผู้ได้กระทำบาปกรรมในวัยต้นของชีวิต ภายหลังได้ปรนนิบัติแม่คงคา แม้เหล่านั้นก็ย่อมไปสู่คติอันสูงสุด
13.65.31
युक्ताश्च पातकैस्त्यक्त्वा देहं शुद्धा भवन्ति ते ।
मुच्यन्ते देहसंत्यागाद्गङ्गायमुनसङ्गमे ॥ १३.६५.३१ ॥
ผู้ที่ผูกพันอยู่กับบาป เมื่อละทิ้งร่างแล้วย่อมบริสุทธิ์ ณ สังคมแห่งแม่คงคาและแม่ยมุนา เขาทั้งหลายย่อมหลุดพ้นด้วยการละทิ้งร่างนั้น
13.65.32
स्नातानां शुचिभिस्तोयैर्गाङ्गेयैः प्रयतात्मनाम् ।
व्युष्टिर्भवति या पुंसां न सा क्रतुशतैरपि ॥ १३.६५.३२ ॥
ผลอันสดใสที่เกิดแก่บุรุษผู้อาบน้ำด้วยน้ำอันบริสุทธิ์แห่งแม่คงคา ผู้ควบคุมจิตได้แล้ว ไม่อาจบรรลุได้แม้ด้วยการบูชายัญนับร้อย
13.65.33
यावदस्थि मनुष्यस्य गङ्गातोयेषु तिष्ठति ।
तावद्वर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते ॥ १३.६५.३३ ॥
ตราบใดที่กระดูกของมนุษย์ยังคงอยู่ในน้ำแห่งแม่คงคา ตราบนั้นเขาย่อมได้รับการยกย่องในโลกสวรรค์นับพันปี
13.65.34
अपहत्य तमस्तीव्रं यथा भात्युदये रविः ।
तथाऽपहत्य पाप्मानं भाति गङ्गाजलोक्षितः ॥ १३.६५.३४ ॥
ดุจดวงอาทิตย์ที่ขึ้นสว่างไสว ขับไล่ความมืดอันรุนแรงให้สิ้นไป ฉันนั้น ผู้ที่ถูกประพรมด้วยน้ำแห่งแม่คงคา เมื่อขจัดบาปได้แล้วย่อมรุ่งโรจน์
13.65.35
विसोमा इव शर्वर्यो विपुष्पास्तरवो यथा ।
तद्वद्देशा दिशश्चैव हीना गङ्गाजलैः शिवैः ॥ १३.६५.३५ ॥
ดุจราตรีที่ปราศจากพระจันทร์ และต้นไม้ที่ปราศจากดอก ฉันนั้น แคว้นและทิศทั้งหลายย่อมขาดแคลนน้ำอันเป็นมงคลแห่งแม่คงคา
13.65.36
वर्णाश्रमा यथा सर्वे धर्मज्ञानविवर्जिताः ।
क्रतवश्च यथाऽसोमास्तथा गङ्गां विना जगत् ॥ १३.६५.३६ ॥
ดุจวรรณะและอาศรมทั้งปวงที่ปราศจากความรู้ในธรรม และดุจพิธีกรรมที่ปราศจากโสม ฉันนั้น โลกย่อมเป็นเช่นนั้นหากปราศจากแม่คงคา
13.65.37
यथा हीनं नभोऽर्केण भूः शैलैः खं च वायुना ।
तथा देशा दिशश्चैव गङ्गाहीना न संशयः ॥ १३.६५.३७ ॥
ดุจท้องฟ้าที่ปราศจากดวงอาทิตย์ แผ่นดินที่ปราศจากภูเขา และอากาศที่ปราศจากลม ฉันนั้น แคว้นและทิศทั้งหลายที่ปราศจากแม่คงคาก็เป็นเช่นนั้น ไม่มีข้อสงสัยเลย
13.65.38
त्रिषु लोकेषु ये केचित्प्राणिनः सर्व एव ते ।
तर्प्यमाणाः परां तृप्तिं यान्ति गङ्गाजलैः शुभैः ॥ १३.६५.३८ ॥
สัตว์ทั้งหลายทุกตนในสามโลก เมื่อได้รับความอิ่มเอิบด้วยน้ำอันเป็นมงคลแห่งแม่คงคา ย่อมบรรลุความอิ่มเอมอันสูงสุด
13.65.39
अन्ये च देवा मुनयः प्रेतानि पितृभिः सह ।
तर्पितास्तृप्तिमायान्ति त्रिषु लोकेषु सर्वशः ॥ १३.६५.३९ ॥
เทวดาอื่นๆ ฤๅษี และวิญญาณของผู้ล่วงลับพร้อมด้วยบรรพบุรุษ เมื่อได้รับความอิ่มเอิบแล้ว ย่อมบรรลุความอิ่มเอมทั่วทุกแห่งในสามโลก
13.65.40
यस्तु सूर्येण निष्टप्तं गाङ्गेयं पिबते जलम् ।
गवां निर्हरनिर्मुक्ताद्यावकात्तद्विशिष्यते ॥ १३.६५.४० ॥
ผู้ใดดื่มน้ำแห่งแม่คงคาที่ถูกดวงอาทิตย์เผาให้ร้อน ว่ากันว่าผู้นั้นยิ่งกว่าข้าวสาลีต้มที่ปราศจากมูลโคแม้แต่ที่ถูกนำออกไปแล้ว
13.65.41
इन्द्रव्रतसहस्रं तु यश्चोरत्कायशोधनम् ।
पिवेद्यश्चापि गङ्गाम्यः समौ स्यातां न वा समौ ॥ १३.६५.४१ ॥
ผู้ที่ประกอบพรตต่อพระอินทร์นับพันครั้ง กับผู้ที่ดื่มน้ำคงคาเพื่อชำระร่างกาย จะเท่าเทียมกันหรือไม่เท่าเทียมกัน เป็นเรื่องที่ควรพิจารณา
13.65.42
तिष्ठेद्युगसहस्रं तु पदेनैकेन यः पुमान् ।
मासमेकं तु गङ्गायां समौ स्यातां न वा सभौ ॥ १३.६५.४२ ॥
ชายผู้ยืนขาเดียวนานนับพันยุค กับชายผู้อยู่ในแม่น้ำคงคาเป็นเวลาหนึ่งเดือน จะเท่าเทียมกันหรือไม่เท่าเทียมกัน เป็นเรื่องที่ควรพิจารณา
13.65.43
लम्बतेऽवाक्शिरा यस्तु युगानामयुतं पुमान् ।
तिष्ठेद्यथेष्टं यश्चापि गङ्गायां स विशिष्यते ॥ १३.६५.४३ ॥
ชายผู้ห้อยศีรษะลงต่ำนานนับหมื่นยุค หรือผู้ที่ยืนอยู่ในแม่น้ำคงคาตราบเท่าที่ปรารถนา ผู้นั้นเป็นผู้ที่โดดเด่นกว่า
13.65.44
अग्नौ प्रास्तं प्रधूयेत यथा तूलं द्विजोत्तम ।
तथा गङ्गावगाढस्य सर्वपापं प्रधूयते ॥ १३.६५.४४ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้เกิดสองครั้ง เหมือนดังสำลีที่โยนเข้าไปในไฟย่อมถูกเผาไหม้ไป บาปทั้งปวงของผู้ที่ได้ดื่มกินน้ำคงคาก็ย่อมถูกสลัดทิ้งและถูกทำลายไปเช่นนั้น
13.65.45
भूतानामिह सर्वेषां दुःखोपहतचेतसाम् ।
गतिमन्वेषमाणानां न गङ्गासदृशी गतिः ॥ १३.६५.४५ ॥
สำหรับสรรพสัตว์ทั้งปวงในโลกนี้ที่จิตใจถูกความทุกข์ทำให้บอบช้ำ และกำลังแสวงหาที่พึ่ง ไม่มีที่พึ่งใดเหมือนแม่น้ำคงคา
13.65.46
भवन्ति निर्विषाः सर्पा यथा तार्क्ष्यस्य दर्शनात् ।
गङ्गाया दर्शनातद्वत्सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ १३.६५.४६ ॥
เหมือนดังงูทั้งหลายสิ้นพิษเมื่อได้เห็นตารกษยะ (ครุฑ) ฉันใด ผู้คนก็พ้นจากบาปทั้งปวงด้วยการได้เห็นแม่น้ำคงคาฉันนั้น
13.65.47
अप्रतिष्ठाश्च ये केचिदधर्मशरणाश्च ये ।
येषां प्रतिष्ठा गङ्गेह शरणं शर्म वर्म च। ॥ १३.६५.४७ ॥
ผู้ใดก็ตามที่ไม่มีรากฐาน และผู้ที่ถือความอธรรมเป็นที่พึ่ง สำหรับคนเหล่านั้น ในที่นี้แม่น้ำคงคาเป็นรากฐาน เป็นที่พึ่ง เป็นความสุข และเป็นเกราะป้องกัน
13.65.48
प्रकृष्टैरशुभैर्ग्रस्ताननेकैः पुरुषाधमान् ।
पततो नरके गङ्गा संश्रितान्प्रेत्य तारयेत् ॥ १३.६५.४८ ॥
แม่น้ำคงคาย่อมนำข้ามไปหลังความตาย ซึ่งคนชั่วต่ำช้าที่สุดผู้ถูกความชั่วร้ายอันร้ายแรงนานาประการจับกุมไว้ และกำลังจะตกสู่นรก หากพวกเขาได้เข้าพึ่งพาแม่น้ำคงคา
13.65.49
ते संविभक्ता मुनिभिर्नूनं देवैः सवासवैः ।
येऽभिगच्छन्ति सततं गङ्गां मतिमतांवर ॥ १३.६५.४९ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้มีปัญญา ผู้ที่ไปยังแม่น้ำคงคาอยู่เสมอย่อมได้รับการจัดสรรโดยฤๅษีทั้งหลายและโดยเทพเจ้าทั้งหลายพร้อมด้วยพระอินทร์เป็นแน่แท้
13.65.50
विनयाचारहीनाश्च अशिवाश्च नराधमाः ।
ते भवन्ति शिवा विप्र ये वै गङ्गामुपाश्रिताः ॥ १३.६५.५० ॥
ผู้ที่ขาดความถ่อมตนและความประพฤติดี ผู้ไม่เป็นมงคลและเป็นคนชั่วต่ำช้า ข้าแต่พราหมณ์ เมื่อพวกเขาได้เข้าพึ่งแม่น้ำคงคา ก็ย่อมกลายเป็นผู้เป็นมงคล
13.65.51
यथा सुराणामभृतं पितॄणां च यथा स्वधा ।
सुधा यथा च नागानां तथा गङ्गाजलं नृणाम् ॥ १३.६५.५१ ॥
เหมือนดังอมฤตสำหรับเหล่าเทพ และสวธาสำหรับบรรพบุรุษ และสุธาสำหรับเหล่านาค น้ำแม่น้ำคงคาก็เป็นเช่นนั้นสำหรับมนุษย์
13.65.52
उपासते यथा बाला मातरं क्षुधयाऽर्दिताः ।
श्रेयस्कामास्तथा गङ्गामुपासन्तीह देहिनः ॥ १३.६५.५२ ॥
เหมือนดังเด็กที่หิวโหยย่อมปรนนิบัติมารดาฉันใด สรรพสัตว์ที่มีกายซึ่งปรารถนาความเจริญก็ปรนนิบัติแม่น้ำคงคาในโลกนี้ฉันนั้น
13.65.53
स्वायंभुवं यथा स्थानं सर्वेषां श्रेष्ठमुच्यते ।
स्थानानां सरितां श्रेष्ठा गङ्गा तद्वदिहोच्यते ॥ १३.६५.५३ ॥
เหมือนดังที่อยู่ของพระผู้เกิดเองกล่าวกันว่าประเสริฐที่สุดในบรรดาทั้งหมด ในหมู่สถานที่และแม่น้ำทั้งหลาย แม่น้ำคงคาก็ได้รับการประกาศในที่นี้ว่าประเสริฐที่สุดฉันนั้น
13.65.54
उपजीव्या यथा धेनुर्लोकानां ब्राह्ममेव वा ।
हविषां तु यथा सोमस्तरणेषु तथा त्वियम् ॥ १३.६५.५४ ॥
เหมือนดังโคเป็นที่อาศัยเลี้ยงชีพของโลกทั้งหลาย หรือพรหมัน (พระเวท) และเหมือนดังโสมในบรรดาเครื่องบูชา ก็เช่นนั้นแม่น้ำคงคานี้ในบรรดาเครื่องข้ามพ้น
13.65.55
यथोपजीविनां धेनुर्देवादीनां परा स्मृता ।
तथोपजीविनां गङ्गा सर्वप्राणभृतामिह ॥ १३.६५.५५ ॥
เหมือนดังโคเป็นที่สูงสุดสำหรับเหล่าเทพและผู้อื่นที่อาศัยนางเลี้ยงชีพ แม่น้ำคงคาก็เป็นที่สูงสุดในโลกนี้สำหรับสรรพสัตว์ทั้งปวงที่อาศัยนางเลี้ยงชีพ
13.65.56
देवाः सोमार्कसंस्थानि यता सत्रादिभिर्मखैः ।
अमृतान्युपजीवन्ति तथा गङ्गाजलं नराः ॥ १३.६५.५६ ॥
เหมือนดังเหล่าเทพดำรงชีวิตด้วยอมฤตที่ได้มาจากที่ตั้งของโสมและพระอาทิตย์ ผ่านการประกอบพิธียัญ เช่นสัตระ มนุษย์ก็ดำรงชีวิตด้วยน้ำแม่น้ำคงคาฉันนั้น
13.65.57
जाह्नवीपुलिनोत्थाभिः सिकताभिः समुक्षितम् ।
आत्मानं मन्यते लोको दिविष्ठमिव शोभितम् ॥ १३.६५.५७ ॥
มนุษย์ที่ถูกโปรยด้วยทรายซึ่งผุดขึ้นจากฝั่งแม่น้ำชาหนวี ย่อมคิดว่าตนเองงดงามเหมือนอยู่บนสวรรค์
13.65.58
जाह्नवीतीरसम्भूतां मृदं मूर्ध्ना बिभर्ति यः ।
बिभर्ति रूपं सोऽर्कस्य तमोनाशाय निर्मलम् ॥ १३.६५.५८ ॥
ผู้ใดแบกดินที่เกิดจากริมฝั่งแม่น้ำชาหนวีไว้บนศีรษะ ผู้นั้นย่อมแบกรูปอันบริสุทธิ์ของพระอาทิตย์ไว้ เพื่อขจัดความมืด
13.65.59
गङ्गोर्मिभिरथो दिग्धः पुरुषं पवनो यदा ।
स्पृश्यते सोऽस्य पाप्मानं सद्य एवापकर्षति ॥ १३.६५.५९ ॥
เมื่อลมที่ถูกโปรยด้วยคลื่นของแม่น้ำคงคาสัมผัสบุรุษ มันย่อมดึงบาปของเขาออกไปในทันที
13.65.60
व्यसनैरभितप्तस्य नरस्य विनशिष्यतः ।
गङ्गादर्शनजा प्रीतिर्व्यसनान्यपकर्षति ॥ १३.६५.६० ॥
สำหรับคนที่ถูกความทุกข์เผาผลาญและกำลังจะพินาศ ความยินดีที่เกิดจากการได้เห็นแม่น้ำคงคาย่อมดึงความทุกข์ของเขาให้ถอยห่างไป
13.65.61
हंसारावैः कोकरवै रवैरन्यैश्च पक्षिणाम् ।
पस्पर्ध गङ्गा गन्धर्वान्पुलिनैश्च शिलोच्चयान् ॥ १३.६५.६१ ॥
ด้วยเสียงหงส์และเสียงห่านแดง กับเสียงนกอื่น ๆ แม่คงคาแข่งขันกับคนธรรพ์ ด้วยหาดทรายของนางและด้วยกองหินทั้งหลาย
13.65.62
हंसादिभिः सुबहुभिर्विविधैः पक्षिभिर्वृताम् ।
गङ्गां गोकुलसम्बादां दृष्ट्वा स्वर्गोऽपि विस्मृतः ॥ १३.६५.६२ ॥
เมื่อเห็นแม่คงคาที่มีนกนานาชนิดมีหงส์เป็นต้นมากมายห้อมล้อม และเต็มไปด้วยฝูงโค แม้สวรรค์ก็ยังถูกลืมเลือน
13.65.63
न सा प्रीतिर्दिविष्ठस्य सर्वकामानुपाश्नतः ।
सम्भवेद्या परा प्रीतिर्गङ्गायाः पुलिने नृणाम् ॥ १३.६५.६३ ॥
ความสุขที่เกิดแก่มนุษย์บนฝั่งแม่คงคานั้น มิใช่ความสุขอันสูงสุดที่เกิดแม้แก่ผู้อยู่บนสวรรค์ ผู้เสวยกามทั้งปวง
13.65.64
वाङ्मन कर्मजैर्ग्रस्तः पापैरपि पुमानिह ।
वीक्ष्य गङ्गां भवेन्मूतो अत्र मे नास्ति संशयः ॥ १३.६५.६४ ॥
แม้บุรุษที่ถูกบาปที่เกิดจากวาจา ใจ และการกระทำยึดครอง เมื่อได้เห็นแม่คงคาในที่นี้ ก็จะพ้นจากบาปนั้น ข้าพเจ้าไม่มีความสงสัยในเรื่องนี้
13.65.65
सप्तावरान्सप्त परान्पितॄंस्तेभ्यश्च ये परे ।
पुमांस्तारयते गङ्गां वीक्ष्य स्पृष्ट्वाऽवगाह्य च ॥ १३.६५.६५ ॥
บุรุษผู้ได้เห็น ได้สัมผัส และได้อาบในแม่คงคา ย่อมช่วยบรรพบุรุษเจ็ดชั่วรุ่นก่อน และเจ็ดชั่วรุ่นหลัง กับบรรพบุรุษที่อยู่เหนือกว่านั้นให้พ้นทุกข์
13.65.66
श्रुताभिलषिता पीता स्पृष्टा दृष्टाऽवगाहिता ।
गङ्गा तारयते नॄणामुभौ वंशौ विशेषतः ॥ १३.६५.६६ ॥
แม่คงคาที่ได้ยินชื่อ ได้ปรารถนา ได้ดื่ม ได้สัมผัส ได้เห็น และได้อาบ ย่อมช่วยมนุษย์ให้พ้นทุกข์ โดยเฉพาะวงศ์ตระกูลทั้งสองฝ่าย
13.65.67
तत्तीरगानां तपसा श्राद्धपारायणादिभिः ।
गङ्गाद्वारप्रभृतिभिस्तत्तीर्थैर्न परं नृणाम् ॥ १३.६५.६७ ॥
สำหรับผู้ที่ไปยังฝั่งของนาง ไม่มีสิ่งใดสูงกว่าสำหรับมนุษย์ นอกจากการบำเพ็ญตบะ พิธีศราทธ์ การสวดพระเวท และท่าน้ำศักดิ์สิทธิ์ทั้งหลาย เริ่มด้วยคงคาทวาร
13.65.68
सायं प्रातः स्मरेद्गङ्गां नित्यं स्नाने तु कीर्तयेत् ।
तर्पणे पितृपूजासु मरणे चापि संस्मरेत् ॥ १३.६५.६८ ॥
พึงระลึกถึงแม่คงคาทั้งเช้าและเย็น พึงกล่าวนามของนางในการอาบน้ำประจำวัน พึงระลึกถึงนางให้ดีในการถวายน้ำแด่บรรพบุรุษ ในการบูชาบรรพบุรุษ และแม้เมื่อจะสิ้นชีวิต
13.65.69
दर्शनात्स्पर्शनात्पानात्तथा गङ्गेति कीर्तनात् ।
पुनात्युपुण्यान्पुरुषाञ्शतशोऽथ सहस्रशः ॥ १३.६५.६९ ॥
ด้วยการได้เห็นนาง ด้วยการสัมผัสนาง ด้วยการดื่มนาง และด้วยการเปล่งนามว่า คงคา นางย่อมชำระแม้บุรุษผู้ไร้บุญ ให้บริสุทธิ์นับร้อยนับพันครั้ง
13.65.70
य इच्छेत्सफलं जन्म जीवितं श्रुतमेव च ।
स पितॄंस्तर्पयेद्गङ्गामभिगम्य सुरांस्तथा ॥ १३.६५.७० ॥
ผู้ใดปรารถนาให้การเกิด ชีวิต และความรู้ของตนออกผล ผู้นั้นพึงไปยังแม่คงคา และถวายน้ำแด่บรรพบุรุษ และแด่เทวดาเช่นเดียวกัน
13.65.71
न श्रुतैर्न च वित्तेन कर्मणा न च तत्फलम् ।
प्राप्नुयात्पुरुषोऽत्यन्तं गङ्गां प्राप्य यदाप्नुयात् ॥ १३.६५.७१ ॥
ไม่ว่าด้วยความรู้ ด้วยทรัพย์ หรือด้วยการกระทำพิธี บุรุษก็ไม่อาจได้รับผลนั้นอย่างสมบูรณ์ ซึ่งเขาจะได้รับเมื่อถึงแม่คงคา
13.65.72
जात्यन्धैरिह तुल्यास्ते मृतैः पङ्गुभिरेव च ।
समर्था ये न पश्यन्ति गङ्गां पुण्यजलां शिवाम् ॥ १३.६५.७२ ॥
ผู้ที่มีความสามารถแต่ไม่เห็นแม่คงคา ผู้มีน้ำอันศักดิ์สิทธิ์และเป็นมงคล ในโลกนี้ก็เหมือนคนตาบอดแต่กำเนิด เหมือนคนตาย และเหมือนคนง่อย
13.65.73
भूतभव्यभविष्यज्ञैर्महर्षिभिरुपस्थिताम् ।
देवैः सेन्द्रैश्च को गङ्गां नोपसेवेत मानवः ॥ १३.६५.७३ ॥
มนุษย์คนใดเล่าจะไม่บูชาแม่คงคา ที่มหาฤๅษีผู้รู้อดีต ปัจจุบัน และอนาคต และเทวดาพร้อมด้วยพระอินทร์ ต่างมาเฝ้ารับใช้อยู่
13.65.74
वानप्रस्थैर्गृहस्थैश्च यतिभिर्ब्रह्मचारिभिः ।
विद्यावद्भिः श्रितां गङ्गां पुमान्को नाम नाश्रयेत् ॥ १३.६५.७४ ॥
บุรุษคนใดเล่าจะไม่พึ่งพิงแม่คงคา ที่ผู้อยู่ป่า ผู้ครองเรือน นักบวช พรหมจารี และผู้มีความรู้ต่างพึ่งพิงอยู่
13.65.75
उत्कामद्बिश्च यः प्राणैः प्रयतः शिष्टसम्मतः ।
चिन्तयेन्मनसा गङ्गां स गतिं परमांलभेत् ॥ १३.६५.७५ ॥
ผู้ที่ข่มใจตนได้ เป็นที่ยอมรับของผู้มีคุณธรรม และในขณะที่ลมหายใจจะออกจากร่าง ระลึกถึงแม่คงคาด้วยใจ ผู้นั้นย่อมบรรลุถึงคติอันสูงสุด
13.65.76
न भयेभ्यो भयं तस्य न पापेभ्यो न राजतः ।
आदेहपतनाद्गङ्गामुपास्ते यः पुमानिह ॥ १३.६५.७६ ॥
สำหรับบุรุษผู้บูชาแม่คงคาในโลกนี้จนกายล้มลง ย่อมไม่มีภัยใดจากภัยทั้งหลาย ไม่มีภัยจากบาป และไม่มีภัยจากพระราชา
13.65.77
गगनाद्गां पतन्तीं वै महापुण्यां महेश्वरः ।
दधार शिरसा गङ्गां तामेव दिवि सेवते ॥ १३.६५.७७ ॥
แม่คงคาผู้ยิ่งใหญ่และศักดิ์สิทธิ์ ตกลงมาจากท้องฟ้าสู่แผ่นดิน พระมเหศวรทรงรองรับไว้บนพระเศียร และบนสวรรค์พระองค์ก็ทรงบูชาแต่นางเท่านั้น
13.65.78
अलङ्कृतास्त्रयो लोकाः पथिभिर्विमलैस्त्रिभिः ।
यस्तु तस्या जलं सेवेत्क्रतकृत्यः पुमान्भवेत्। ॥ १३.६५.७८ ॥
โลกทั้งสามประดับด้วยทางบริสุทธิ์สามสาย ส่วนบุรุษผู้ใดได้เสวยน้ำของนาง ย่อมเป็นผู้ทำกิจสำเร็จแล้ว
13.65.79
दिवि ज्योतिर्यथाऽऽदित्यः पितॄणां चैव चन्द्रमाः ।
देवेश यथा नृणां गङ्गा च सरितां तथा ॥ १३.६५.७९ ॥
ดังที่ดวงอาทิตย์เป็นแสงสว่างบนสวรรค์ และดวงจันทร์เป็นแสงสว่างของบรรพบุรุษ ข้าแต่เจ้าแห่งเทวดา แม่คงคาก็เป็นแสงสว่างของมนุษย์ในบรรดาแม่น้ำทั้งหลายฉันนั้น
13.65.80
मात्रा पित्रा सुतैर्दारैर्विमुक्तस्य धनेन वा ।
न भवेद्धि तथा दुःखं यथा गङ्गा वियोगजम् ॥ १३.६५.८० ॥
ผู้ที่พลัดพรากจากมารดา บิดา บุตร ภรรยา หรือทรัพย์สมบัติ ก็ไม่ได้รับทุกข์เช่นเดียวกับทุกข์ที่เกิดจากการพรากจากแม่คงคา
13.65.81
नारण्यैर्नेष्टविषयैर्न सुतैर्न धनागमैः ।
तथा प्रसादो भवति गङ्गां वीक्ष्य यथा भवेत् ॥ १३.६५.८१ ॥
ไม่ใช่ด้วยป่า ไม่ใช่ด้วยวัตถุที่ปรารถนา ไม่ใช่ด้วยบุตร ไม่ใช่ด้วยการได้ทรัพย์สมบัติ ความปีติเช่นนั้นจึงเกิดขึ้น อย่างที่เกิดขึ้นเมื่อได้เห็นคงคา
13.65.82
पूर्णमिन्दुं यथा दृष्ट्वा नृणां दृष्टिः प्रसीदति ।
तथा त्रिपथगां दृष्ट्वा नृणां दृष्टिः प्रसीदति ॥ १३.६५.८२ ॥
เหมือนสายตาของมนุษย์แจ่มใสเมื่อได้เห็นพระจันทร์เต็มดวง สายตาของมนุษย์ก็แจ่มใสเมื่อได้เห็นคงคาผู้ไหลไปตามสามทาง
13.65.83
तद्भावस्तद्गतमनास्तन्निष्ठस्तत्परायणः ।
गङ्गांयोऽनुगतो भक्त्यास तस्याः प्रियतां व्रजेत् ॥ १३.६५.८३ ॥
ผู้ที่มีจิตใจและภาวะทั้งหมดจดจ่ออยู่กับพระนาง ตั้งมั่นในพระนาง มีพระนางเป็นที่พึ่งสูงสุด และติดตามคงคาด้วยภักดี ย่อมได้เป็นที่รักของพระนาง
13.65.84
भूस्थैः खस्थैर्दिविष्ठैश्च भूतैरुच्चावचैरपि ।
गङ्गा विगाह्या सततमेतत्कार्यतमं सताम् ॥ १३.६५.८४ ॥
สัตว์ทั้งหลายบนแผ่นดิน บนท้องฟ้า และบนสวรรค์ ไม่ว่าสูงหรือต่ำ ควรลงอาบในคงคาเสมอ นี่คือหน้าที่สำคัญที่สุดของผู้ดี
13.65.85
विश्वलोकेषु पुण्यत्वाद्गङ्गायाः प्रथितं यशः ।
दुर्मृताननपत्यांश्च सा मृताननयद्दिवम्।
यत्पुत्रान्सगरस्येतो भस्माख्याननयद्दिवम् ॥ १३.६५.८५ ॥
เพราะความศักดิ์สิทธิ์ของคงคา ชื่อเสียงของพระนางจึงเลื่องลือไปทั่วโลกทั้งปวง พระนางนำผู้ที่ตายก่อนเวลาและผู้ไม่มีบุตร และผู้ตายแล้วทั้งหลายขึ้นสู่สวรรค์ พระนางยังนำบุตรทั้งหลายของสคระขึ้นสู่สวรรค์ ผู้ซึ่งในโลกนี้เรียกกันว่าเถ้าธุลี
13.65.86
वाय्वीरिताभिः सुमनोहराभि-
र्द्रुताभिरत्यर्थसमुत्थिताभिः।
गङ्गोर्मिभिर्भानुमतीभिरिद्धाः ।
सहस्ररश्मिप्रतिमा भवन्ति ॥ १३.६५.८६ ॥
ลุกโชนด้วยคลื่นของคงคา อันพัดมาด้วยลม งดงามยิ่งนัก รวดเร็ว พุ่งสูงขึ้นอย่างมาก คลื่นเหล่านั้นกลายเป็นดุจพระอาทิตย์พันรัศมี
13.65.87
पयस्विनीं घृतिनीमत्युदारां ।
समृद्धिनीं वेगिनीं दुर्विगाह्याम्।
गङ्गां गत्वा यैः शरीरं विसृष्टं ।
गता धीरस्ते विबुधैः समत्वम् ॥ १३.६५.८७ ॥
ผู้มีจิตมั่นคงเหล่านั้น ผู้ได้ไปยังคงคา ซึ่งอุดมด้วยน้ำ บำรุงดุจเนยใส ประเสริฐยิ่ง รุ่งเรือง ไหลเชี่ยว และลงไปอาบได้ยาก เมื่อสละร่างกายไว้ ณ ที่นั้น ได้บรรลุความเสมอกับเทพทั้งหลาย
13.65.88
अन्धाञ्चडान्द्रव्यहीनांश्च गङ्गा ।
यशस्विनी बृहती विश्वरूपा।
देवैः सेन्द्रैर्मुनिभिर्मानवैश्च ।
निषेविता सर्वकामैर्युनक्ति ॥ १३.६५.८८ ॥
แม้คนตาบอด คนร้าย และคนยากไร้ คงคาผู้มีชื่อเสียง ยิ่งใหญ่ มีรูปทุกอย่าง ซึ่งเทพทั้งหลายพร้อมพระอินทร์ ฤๅษี และมนุษย์ต่างบำเรอ ย่อมประกอบเขาเหล่านั้นให้ได้สมความปรารถนาทั้งปวง (ไปสู่จุดหมายสูงสุด)
13.65.89
ऊर्जस्वतीं मधुमतीं महापुण्यां त्रिवर्त्मगाम् ।
त्रिलोकगोप्त्रीं ये गङ्गां संश्रितास्ते दिवं गताः ॥ १३.६५.८९ ॥
ผู้ที่พึ่งพิงคงคา ผู้เต็มไปด้วยพลัง หวานชื่น ศักดิ์สิทธิ์ยิ่งนัก ไหลไปตามสามทาง และคุ้มครองโลกทั้งสาม ได้ขึ้นสู่สวรรค์แล้ว
13.65.90
यो वत्स्यति द्रक्ष्यति वाऽपि मर्त्य-
स्मस्मै प्रयच्छन्ति सुखानि देवाः।
तद्भाविताः स्पर्शनदर्शनेन ।
इष्टां गतिं तस्य सुरा दिशन्ति ॥ १३.६५.९० ॥
มนุษย์ผู้ใดจะอาศัยอยู่ใกล้คงคา หรือแม้เพียงได้เห็นพระนาง เทพทั้งหลายย่อมประทานความสุขแก่มนุษย์ผู้นั้น เขาได้รับการชำระให้บริสุทธิ์ด้วยการสัมผัสและการเห็นพระนาง เทพทั้งหลายจึงประทานคติอันที่เขาปรารถนาให้แก่เขา
13.65.91
दक्षां पृश्निं बृहतीं विप्रकृष्टां ।
शिवामृद्धां भागिनीं सुप्रसन्नाम्।
विभावरीं सर्वभूतप्रतिष्ठां ।
गङ्गां गता ये त्रिदिवं गतास्ते ॥ १३.६५.९१ ॥
ผู้ที่ไปยังคงคา ผู้เป็นนางที่ฉลาด มีจุดพร้อยสลับ กว้างใหญ่ ไกลไปไม่สิ้นสุด เป็นมงคล อุดมสมบูรณ์ ประทานส่วนแบ่ง เปี่ยมด้วยความโปรดปราน ส่องแสงสว่าง เป็นที่ตั้งของสรรพสัตว์ทั้งปวง ได้ไปสู่สวรรค์แล้ว
13.65.92
ख्यातिर्यस्याः खं दिवं गां च नित्या-
मूर्ध्वं दिशो विदिशश्चावतस्थे।
तस्या जलं सेव्य सरिद्वराया ।
मर्त्याः सर्वे कुतकृत्या भवन्ति ॥ १३.६५.९२ ॥
ชื่อเสียงของพระนางแผ่ไปทั่วอากาศ สวรรค์ แผ่นดิน ทั้งทิศเบื้องบนและทิศกลางอยู่เป็นนิตย์ เมื่อดื่มน้ำของแม่น้ำอันประเสริฐยิ่งนั้น มนุษย์ทั้งปวงย่อมสำเร็จกิจของตน
13.65.93
इयं गङ्गेति नियतं प्रतिष्ठा ।
गुहस्य स्क्मस्य च गर्भयोषा।
प्रातस्त्रिवर्गा घृतवहा विपाप्मा ।
गङ्गाऽवतीर्णा वियतो विश्वतोया ॥ १३.६५.९३ ॥
คงคานี้แน่นอนว่าเป็นที่ตั้งของคุหะและสกันท์ และเป็นมารดาผู้ให้กำเนิดท่านทั้งสอง ในยามรุ่งอรุณ คงคาผู้ไหลเป็นสามสาย นำน้ำดุจเนยใส ปราศจากบาป มีน้ำทุกทิศ ได้หลั่งไหลลงมาจากท้องฟ้า
13.65.94
दिवो भुवश्चापि वीक्ष्यानुरूपा ॥ १३.६५.९४ ॥
เมื่อได้มองดูสวรรค์และแผ่นดินแล้ว พระนางก็เหมาะสมยิ่ง
13.65.95
सुताऽवनीध्रस्य हरस्य भार्या ।
दिवो भुवश्चापि कृतानुरूपा।
भव्या पृथिव्यां भागिनी चापि राज-
न्गङ्गा लोकानां पृण्यदा वै त्रयाणाम् ॥ १३.६५.९५ ॥
พระนางเป็นธิดาของท้าวอวนีธระ (หิมาลัย) และเป็นชายาของพระหระ (พระศิวะ) เมื่อทรงเหมาะสมกับสวรรค์และแผ่นดินแล้ว พระนางเป็นมงคลและมีส่วนร่วมในแผ่นดินด้วย ข้าแต่พระราชา คงคาเป็นผู้ประทานบุญแก่โลกทั้งสาม
13.65.96
मधुस्रवा घृतधारा घृतार्चि-
र्महोर्मिभिः शोभिता ब्राह्मणैश्च।
दिवश्च्युता शिरसाऽऽप्ता शिवेन ।
गङ्गाऽवनीध्रात्त्रिदिवस्य माता ॥ १३.६५.९६ ॥
คงคาไหลดุจน้ำผึ้ง เป็นสายธารเนยใส มีเปลวเนยใส งดงามด้วยคลื่นใหญ่และด้วยพราหมณ์ ตกลงมาจากสวรรค์ พระศิวะรับไว้บนศีรษะ คงคาเป็นธิดาของท้าวอวนีธระ เป็นมารดาของสวรรค์
13.65.97
योनिर्वरिष्ठा विरजा वितन्वी ।
शय्याऽचिरा वारिवहा यशोदा।
विश्वावती चाकृतिरिष्टसिद्धा ।
गङ्गोक्षितानां भुवनस्य पन्थाः ॥ १३.६५.९७ ॥
เป็นแหล่งกำเนิดอันประเสริฐ ปราศจากมลทิน เรียวงาม เป็นที่พักผ่อน ไหลเร็ว นำน้ำ รุ่งโรจน์ แผ่ซ่านไปทั่ว มีรูปร่าง ให้สมปรารถนา คงคาเป็นทางของโลกสำหรับผู้ที่ถูกประพรมด้วยน้ำของพระนาง
13.65.98
क्षान्त्या मह्या गोपने धारणे च ।
दीप्त्य कृशानोस्तपनस्य चैव।
तुल्या गङ्गा सम्मता ब्राह्मणानां ।
गृहस्य ब्रह्मण्यतया च नित्यम् ॥ १३.६५.९८ ॥
เสมอด้วยแผ่นดินในความอดทน ในการคุ้มครองและค้ำจุน และเสมอด้วยไฟกับดวงอาทิตย์ในความรุ่งโรจน์ คงคาเป็นที่นับถือว่าเสมอกันในหมู่พราหมณ์ และเสมอกันเสมอในความภักดีต่อพราหมณ์ของครัวเรือน
13.65.99
ऋषिष्टुतां विष्णुपदीं पुराणां ।
सुपुण्यतोयां मनसाऽपि लोके।
सर्वात्मना जाह्नवीं ये प्रवन्ना ।
स्ते ब्रह्मणः सदनं सम्प्रयाताः ॥ १३.६५.९९ ॥
ผู้ที่พึ่งพิงคงคาด้วยสุดใจ แม้เพียงในจิตใจ ในโลกนี้ คงคาที่ฤๅษีสรรเสริญ เกิดจากพระบาทของพระวิษณุ เก่าแก่ และมีน้ำอันศักดิ์สิทธิ์ยิ่งนัก ย่อมไปยังที่อยู่ของพระพรหม
13.65.100
लोकानिमान्नयति या जननीव पुत्रा-
न्सर्वात्मना सर्वगुणोपपन्ना।
तत्स्थानकं ब्राह्ममभीप्समानै-
र्गङ्गा सदैवात्मवशैरुपास्या ॥ १३.६५.१०० ॥
คงคาผู้นำโลกเหล่านี้ไป ดุจมารดานำบุตรทั้งหลาย ประกอบพร้อมด้วยคุณงามความดีทั้งปวงด้วยสุดใจ ควรได้รับการบูชาเป็นนิตย์จากผู้ข่มใจตนเองซึ่งปรารถนาที่อยู่ของพระพรหมนั้น
13.65.101
गंङ्गां श्रयेदात्मवान्सिद्धिकामः ॥ १३.६५.१०१ ॥
ผู้ที่ข่มใจได้และปรารถนาความสำเร็จ พึงพึ่งพาแม่คงคา
13.65.102
प्रसाद्य देवान्सविभून्समस्ता-
न्भगीरथस्तपसोग्रेण गङ्गाम्।
गामानयत्तामभिगम्य शश्व-
त्पुंसां भयं नेह चामुत्र विद्यात् ॥ १३.६५.१०२ ॥
ภคีรถได้ทำให้เทพทั้งหลายพร้อมทั้งเทพผู้ยิ่งใหญ่ทั้งปวงพอพระทัย แล้วด้วยการบำเพ็ญตบะอย่างแรงกล้า ได้นำแม่คงคาลงมาสู่แผ่นดิน ผู้คนที่เข้าไปหาพระนางเป็นนิตย์ พึงรู้ว่าไม่มีความกลัวทั้งในโลกนี้และโลกหน้า
13.65.103
उदाहृतः सर्वथा ते गुणानां ।
मयैकदेशः प्रसमीक्ष्य बृद्ध्या।
शक्तिर्न से काचिदिहास्ति वक्तुं ।
गुणान्सर्वान्परिमातुं तथैव ॥ १३.६५.१०३ ॥
เราได้กล่าวแก่ท่านเพียงบางส่วนของคุณสมบัติของพระนางโดยทุกประการ หลังจากพิจารณาด้วยปัญญาแล้ว แต่ในที่นี้ข้าพเจ้าไม่มีความสามารถที่จะกล่าวถึง หรือที่จะวัดคุณสมบัติทั้งหมดของพระนางได้เลย
13.65.104
मेरोः समुद्रस्य च सर्वयत्नैः ।
सङ्ख्योपलानामुदकस्य वाऽपि।
शक्यं वक्तुं नेह गङ्गाजलानां ।
गुणाख्यानं परिमातुं तथैव ॥ १३.६५.१०४ ॥
แม้ด้วยความพยายามทั้งปวง ความสูงของเขาพระสุเมรุ มหาสมุทร จำนวนก้อนหิน หรือน้ำ ก็ไม่อาจบอกได้ ฉันใดก็ฉันนั้น ในที่นี้คุณสมบัติของน้ำแม่คงคาก็ไม่อาจกล่าวหรือวัดได้
13.65.105
तस्मादेतान्परया श्रद्धयोक्ता-
न्गुणान्सर्वाञ्जाह्नवीयान्सदैव।
भवेद्वाचा मनसा कर्मणा च ।
भक्त्या युक्तः श्रद्धया श्रद्दधानः ॥ १३.६५.१०५ ॥
เพราะฉะนั้น ขอให้วาจา ใจ และการกระทำของท่านประกอบด้วยความภักดีและศรัทธาอย่างยิ่งเป็นนิตย์ และเชื่อในคุณสมบัติทั้งหมดของพระชาหนวีที่ได้กล่าวไว้ด้วยความเคารพอย่างยิ่งนี้
13.65.106
लोकानिमांस्त्रीन्यशसा वितत्य ।
सिद्धिं प्राप्य महतीं तां दुरापाम्।
गङ्गाकृतानचिरेणैव लोका-
न्यथेष्टमिष्टान्विहरिष्यसि त्वम् ॥ १३.६५.१०६ ॥
เมื่อท่านได้แผ่เกียรติยศไปทั่วโลกทั้งสามและบรรลุความสำเร็จอันยิ่งใหญ่ซึ่งยากจะได้มานั้นแล้ว ท่านจะได้ท่องเที่ยวไปในโลกทั้งหลายที่ท่านปรารถนาตามที่ใจต้องการ อันเป็นผลจากแม่คงคาในไม่ช้า
13.65.107
तव मम च गुणैर्महानुभावा ।
जुषतु भतिं सततं स्वधर्मयुक्तैः।
अभिमतजनवत्सला हि गङ्गा ।
जगति युनक्ति सुखैश्च भक्तिमन्तम् ॥ १३.६५.१०७ ॥
ขอให้ผู้มีจิตใหญ่ที่ประกอบด้วยคุณสมบัติเช่นท่านและเช่นเรา จงมุ่งจิตไปที่หน้าที่ของตนอยู่เสมอ เพราะแม่คงคาทรงรักผู้เป็นที่รักของพระนาง และในโลกพระนางย่อมนำผู้มีความภักดีไปสู่ความสุข
13.65.108
इति परममतिर्गुणानशेषा-
ञ्शिलरतये त्रिपथानुयोगरूपान्।
बहुविधमनुशास्य तथ्यरूपा-
न्गगनतलं द्युतिमान्विवेश सिद्धः ॥ १३.६५.१०८ ॥
ฤๅษีผู้มีปัญญาอันเลิศ ได้สั่งสอนคุณสมบัติทั้งหมดของแม่น้ำสามทางแก่ผู้ที่อาศัยอยู่บนก้อนหิน ด้วยรูปแบบอันเป็นจริงและหลายประการดังนี้แล้ว ก็เข้าสู่ท้องฟ้าด้วยรัศมีอันรุ่งโรจน์
13.65.109
शिलवृत्तिस्तु सिद्धस्य वाक्यैः सम्बोधितस्तदा ।
गङ्गामुपास्य विधिवत्सिद्धिं प्राप सुदुर्लभाम् ॥ १३.६५.१०९ ॥
ครั้งนั้น ผู้หาเลี้ยงชีพด้วยการเก็บหิน ได้รับการชี้แนะด้วยถ้อยคำของฤๅษีผู้สำเร็จแล้ว จึงบูชาแม่คงคาตามวิธีอันถูกต้อง และได้บรรลุความสำเร็จที่ยากยิ่งจะได้มา
13.65.110
तथा त्वमपि कौन्तेय भक्त्या परमया युतः ।
गङ्गामभ्येहि सततं प्राप्स्यसे सिद्धिमुत्तमाम् ॥ १३.६५.११० ॥
ท่านเองก็เช่นกัน ลูกของกุนตี เมื่อประกอบด้วยความภักดีอันยิ่งใหญ่ ก็ควรเข้าหาแม่คงคาอยู่เสมอ ท่านจะบรรลุความสำเร็จอันสูงสุด
13.65.111
श्रुत्वेतिहासं भीष्मोक्तं गङ्गायाः स्तवसंयुतम् ।
युधिष्ठिरः परां प्रीतिमगच्छद्धातृभिः सह ॥ १३.६५.१११ ॥
ยุธิษฐิระได้ฟังตำนานโบราณที่ภีษมะกล่าวไว้ ซึ่งประกอบด้วยการสรรเสริญแม่คงคา จึงเกิดความยินดีอย่างยิ่งพร้อมกับพี่น้องทั้งหลาย