મહાભારત · અધ્યાય 13.66
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.66.1
के पूज्या वै त्रिलोकेऽस्मिन्मानवा भरतर्पभ ।
विस्तरेण तदाचक्ष्व न हि तृप्यामि कथ्यतः ॥ १३.६६.१ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, આ ત્રણ લોકમાં કયા મનુષ્યો પૂજ્ય છે? તે વિસ્તારથી કહો, કારણ કે કહેવાતું સાંભળતાં પણ હું તૃપ્ત થતો નથી.
13.66.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
नारदस्य च संवादं वासुदेवस्य चोभयोः ॥ १३.६६.२ ॥
આ વિષયમાં પણ લોકો આ પ્રાચીન ઇતિહાસ કહે છે — નારદ અને વાસુદેવનો સંવાદ.
13.66.3
नारदं प्राञ्जलिं दृष्ट्वा पूजयानं द्विजर्षभान् ।
केशवः परिपप्रच्छ भगवन्क्रान्नमस्यमि ॥ १३.६६.३ ॥
નારદને હાથ જોડીને શ્રેષ્ઠ દ્વિજોનું પૂજન કરતા જોઈને કેશવે પૂછ્યું — હે ભગવન્, આપ કોને નમસ્કાર કરો છો?
13.66.4
बहुमानपरस्तेषु भगवन्यान्नमस्यसि ।
शक्यं चेच्छ्रोतुमस्माभिर्ब्रूह्येतद्धर्मवित्तम ॥ १३.६६.४ ॥
તેમના પ્રત્યે અતિ આદર રાખીને, હે ભગવન્, આપ જેમને નમસ્કાર કરો છો — જો અમે સાંભળી શકીએ તો કહો, હે ધર્મજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠ!
13.66.5
शृणु गोविन्द यानेतान्पूजयाम्यरिमर्दन ।
त्वत्तोऽन्यः कः पुमाँल्लोके श्रोतुमेतदिहार्हति ॥ १३.६६.५ ॥
હે ગોવિંદ, સાંભળો — હે શત્રુમર્દન, જેમની હું પૂજા કરું છું તેમના વિશે. આ લોકમાં તમારા સિવાય બીજો કયો પુરુષ આ સાંભળવા યોગ્ય છે?
13.66.6
वरुणं वायुमादित्यं पर्जन्यं जातवेदसम् ।
स्थाणु स्कन्दं महालक्ष्मीं विष्णुं ब्रह्माणमेव च ॥ १३.६६.६ ॥
વરુણ, વાયુ, આદિત્ય, પર્જન્ય, જાતવેદ (અગ્નિ), સ્થાણુ, સ્કંદ, મહાલક્ષ્મી, વિષ્ણુ અને બ્રહ્મા — એમને પણ (હું પૂજું છું).
13.66.7
वाचस्पतिं चन्द्रमसमपः पृथ्वीं सरस्वतीम् ।
सततं ये नमस्यन्ति तान्नमस्याम्यहं विभो ॥ १३.६६.७ ॥
જેઓ સતત વાચસ્પતિ, ચંદ્ર, જળ, પૃથ્વી અને સરસ્વતીને નમસ્કાર કરે છે, હે વિભો, હું તેમને નમસ્કાર કરું છું.
13.66.8
तपोधनान्वेदविदो नित्यं वेदपरायणान् ।
महार्हान्वृष्णिशार्दूल सदा सम्पूजयाम्यहम् ॥ १३.६६.८ ॥
જેમનું ધન તપ છે, જે વેદજ્ઞ અને નિત્ય વેદપરાયણ છે, તે મહાપૂજ્યોને, હે વૃષ્ણિશાર્દૂલ, હું સદા સત્કારું છું.
13.66.9
अभुक्त्वा देवकार्याणि कुर्वते येऽविकत्थनाः ।
सन्तुष्टाश्च क्षमायुक्तास्तान्नमस्याम्यहं विभो ॥ १३.६६.९ ॥
જેઓ પોતે ભોજન કર્યા વિના દેવકાર્ય કરે છે, જેઓ આત્મપ્રશંસા કરતા નથી, સંતુષ્ટ અને ક્ષમાશીલ છે, તેમને, હે વિભો, હું નમસ્કાર કરું છું.
13.66.10
सम्यग्यजन्ति ये चेष्टीः क्षान्ता दान्ता जितेन्द्रियाः ।
सत्यं धर्मं क्षितिं गाश्च तान्नमस्यामि यादव ॥ १३.६६.१० ॥
જેઓ ક્ષમાશીલ, દમી, જિતેન્દ્રિય થઈ વિધિપૂર્વક ઇષ્ટિયજ્ઞ કરે છે અને સત્ય, ધર્મ, પૃથ્વી તથા ગાયોનો આદર કરે છે, તેમને, હે યાદવ, હું નમસ્કાર કરું છું.
13.66.11
ये वै तपसि वर्तन्ते वने मूलफलाशनाः ।
असञ्चयाः क्रियावन्तस्तान्नमस्यामि यादव ॥ १३.६६.११ ॥
જેઓ વનમાં તપમાં રત રહે છે, કંદમૂળ-ફળ ખાય છે, સંચય કરતા નથી અને કર્મનિષ્ઠ છે, તેમને, હે યાદવ, હું નમસ્કાર કરું છું.
13.66.12
ये भृत्यभरणे शक्ताः सततं चातिथिव्रताः ।
भुञ्जते देवशेषाणि तान्नमस्यामि यादव ॥ १३.६६.१२ ॥
જેઓ આશ્રિતોનું ભરણપોષણ કરવા સમર્થ છે, સદા અતિથિસેવાનું વ્રત રાખે છે અને દેવોને અર્પણ કર્યા પછી બાકી રહેલું ભોજન કરે છે, તેમને, હે યાદવ, હું નમસ્કાર કરું છું.
13.66.13
ये वेद प्राप्य दुर्धर्षा वाग्मिनो ब्रह्मचारिणः ।
याजनाध्यापने युक्ता नित्यं तान्पूजयाम्यहम् ॥ १३.६६.१३ ॥
વેદ પામીને જેઓ દુર્ધર્ષ, વાગ્મી, બ્રહ્મચારી છે, યજન અને અધ્યાપનમાં સદા લાગેલા છે, તેમની હું પૂજા કરું છું.
13.66.14
प्रसन्नहृदयाश्चैव सर्वसत्वेषु नित्यशः ।
अपृष्ठतापान्स्वाध्याये युक्तास्तान्पूजयाम्यहम् ॥ १३.६६.१४ ॥
જેઓ પ્રસન્નહૃદય, સર્વ જીવો પ્રત્યે સદા દયાળુ, પીઠ પાછળ પીડા ન આપનારા અને સ્વાધ્યાયમાં લાગેલા છે, તેમની હું પૂજા કરું છું.
13.66.15
गुरुप्रसादे स्वाध्याये यतन्तो ये स्थिरव्रताः ।
शुश्रूषवोऽनसूयन्तस्तान्नमस्यामि यादव ॥ १३.६६.१५ ॥
ગુરુકૃપા અને સ્વાધ્યાયમાં પ્રયત્નશીલ, દૃઢવ્રતી, સેવાભાવી, અસૂયારહિત જેઓ છે, હે યાદવ, તેમને હું નમું છું.
13.66.16
सुव्रता मुनयो ये च ब्राह्मणाः सत्यसङ्गराः ।
वोढारो हव्यकव्यानां तान्नमस्यामि यादव ॥ १३.६६.१६ ॥
જે સુવ્રત મુનિઓ અને સત્યપ્રતિજ્ઞ બ્રાહ્મણો, દેવો અને પિતૃઓને હવ્ય-કવ્ય વહન કરનારા છે, હે યાદવ, તેમને હું નમું છું.
13.66.17
भैक्षचर्यासु निरताः कृशा गुरुकुलाश्रयाः ।
निःसुखा निर्धना ये तु तान्नमस्यामि यादव ॥ १३.६६.१७ ॥
જેઓ ભિક્ષાચર્યામાં લીન, કૃશ, ગુરુકુલાશ્રિત, સુખરહિત અને નિર્ધન છે, હે યાદવ, તેમને હું નમું છું.
13.66.18
निर्ममा निष्प्रतिद्वन्द्वा निष्ठिता निष्प्रयोजनाः ।
ये वेदं प्राप्य दुर्धर्षा वाग्मिनो ब्रह्मवादिनः ॥ १३.६६.१८ ॥
જેઓ નિર્મમ, નિષ્પ્રતિદ્વંદ્વી, નિષ્ઠાવાન, નિષ્કામ છે; જેઓ વેદ પામીને દુર્ધર્ષ, વાગ્મી અને બ્રહ્મવાદી છે.
13.66.19
अहिंसानिरता ये च ये च सत्यव्रता नराः ।
दान्ताः शमपराश्चैव तान्नमस्यामि केशव ॥ १३.६६.१९ ॥
જેઓ અહિંસામાં લીન છે, જેઓ સત્યવ્રત ધારણ કરે છે, જેઓ દમનશીલ અને શાંતિપ્રિય છે, હે કેશવ, તેમને હું નમસ્કાર કરું છું.
13.66.20
देवतातिथिपूजायां युक्ता ये गृहमेधिनः ।
कपोतवृत्तयो नित्यं तान्नमस्यामि यादव ॥ १३.६६.२० ॥
દેવ અને અતિથિની પૂજામાં લાગેલા જે ગૃહસ્થો, અને સદા કબૂતર જેવું સાદું જીવન જીવનારા, તેમને હે યાદવ, હું નમસ્કાર કરું છું.
13.66.21
येषां त्रिवर्गः कृत्येषु वर्तते नोपहीयते ।
शिष्टाचारप्रवृत्ताश्च तान्नमस्याम्यहं सदा ॥ १३.६६.२१ ॥
જેમના કાર્યોમાં ત્રિવર્ગ (ધર્મ, અર્થ, કામ) ટકી રહે છે અને ઘટતો નથી, અને જેઓ શિષ્ટાચારમાં લીન છે, તેમને હું સદા નમસ્કાર કરું છું.
13.66.22
ब्राह्मणाः श्रुतसम्पन्ना ये त्रिवर्गमनुष्ठिताः ।
अलोलुपाः पुण्यशीलास्तान्नमस्यामि केशव ॥ १३.६६.२२ ॥
શાસ્ત્રજ્ઞાનથી સંપન્ન જે બ્રાહ્મણો, ત્રિવર્ગનું પાલન કરે છે, લોભરહિત અને પુણ્યશીલ છે, તેમને હે કેશવ, હું નમસ્કાર કરું છું.
13.66.23
अवन्ध्यकाला येऽलुब्धास्त्रिवर्गे साधनेषु च ।
विशिष्टाचारयुक्ताश्च नारायण नमामि तान् ॥ १३.६६.२३ ॥
જેમનો સમય વ્યર્થ જતો નથી, જેઓ ત્રિવર્ગનાં સાધનોમાં લોભરહિત છે અને વિશિષ્ટ આચારથી યુક્ત છે, તેમને હે નારાયણ, હું નમું છું.
13.66.24
अब्भक्षा वायुभक्षाश्चक सुधाभक्षाश्च ये सदा ।
व्रतैश्च विविधैर्युक्तास्तान्नमस्यामि माधव ॥ १३.६६.२४ ॥
જેઓ સદા પાણી, વાયુ અને અમૃત આહાર કરે છે અને વિવિધ વ્રતોથી યુક્ત છે, તેમને હે માધવ, હું નમસ્કાર કરું છું.
13.66.25
अयोनीनग्नियोनींश्च ब्रह्मयोनींस्तथैव च ।
सर्वभूतात्मयोनींश्च तान्नमस्याम्यहं सदा ॥ १३.६६.२५ ॥
જેઓ અયોનિ છે, જેઓ અગ્નિયોનિ છે, જેઓ બ્રહ્મયોનિ છે, અને એ જ રીતે જેઓ સર્વભૂતાત્મયોનિ છે, તેમને હું સદા નમસ્કાર કરું છું.
13.66.26
नित्यमेतान्नमस्यामि कृष्ण लोककरानृषीन् ।
लोकज्येष्ठान्कुलज्येष्ठांस्तमोघ्नँल्लोकभास्करान् ॥ १३.६६.२६ ॥
હે કૃષ્ણ, લોક રચનારા આ ઋષિઓને હું નિત્ય નમસ્કાર કરું છું; તેઓ લોકમાં જ્યેષ્ઠ, કુળમાં જ્યેષ્ઠ, અંધકારનો નાશ કરનારા અને લોકના સૂર્ય છે.
13.66.27
तस्मात्त्वमपि वार्ष्णेय द्विजान्पूजय नित्यदा ।
पूजिताः पूजनार्हा हि सुखं दास्यन्ति तेऽनघ ॥ १३.६६.२७ ॥
તેથી હે વાર્ષ્ણેય, તું પણ નિત્ય દ્વિજોનું પૂજન કર; હે નિષ્પાપ, પૂજનીય પૂજાયેલા તેઓ તને સુખ આપશે.
13.66.28
अस्मिँल्लोके सदा ह्येते परत्र च सुखप्रदाः ।
चरन्ते मान्यमाना वै प्रदास्यन्ति सुखं तव ॥ १३.६६.२८ ॥
આ લોકમાં અને પરલોકમાં પણ તેઓ સદા સુખ આપનારા છે; સન્માનિત થઈ વિચરતા તેઓ તને નિશ્ચય સુખ આપશે.
13.66.29
ये सर्वातिथयो नित्यं गोषु च ब्राह्मणेषु च ।
नित्यं सत्ये चाभिरता दुर्गाण्यतितरन्ति ते ॥ १३.६६.२९ ॥
જેઓ સદા સર્વ અતિથિઓનો સત્કાર કરે છે, ગાયો અને બ્રાહ્મણો પ્રત્યે સદા આદરભાવ રાખે છે, સદા સત્યમાં રમે છે — તેઓ કષ્ટોને પાર કરે છે.
13.66.30
नित्यं शमपरा ये च तथा ये चानसूयकाः ।
नित्यस्वाध्यायिनो ये च दुर्गाण्यतितरन्ति ते ॥ १३.६६.३० ॥
જેઓ સદા શમમાં તત્પર છે, તેમજ જેઓ અસૂયારહિત છે, જેઓ સદા સ્વાધ્યાયમાં લીન છે — તેઓ કષ્ટોને પાર કરે છે.
13.66.31
सर्वान्देवान्नमस्यन्ति य चैकं वेदमाश्रिताः ।
श्रद्दधानाश्च दान्ताश्च दुर्गाण्यतितरन्ति ते ॥ १३.६६.३१ ॥
જેઓ એક વેદનો આશ્રય લઈને સર્વ દેવોને નમે છે, જેઓ શ્રદ્ધાવાન અને સંયમી છે, તેઓ દુર્ગમ સંકટો પાર કરે છે.
13.66.32
तथैव विप्रप्रवरान्नमस्कृत्य यतव्रताः ।
भवन्ति ये दानरता दुर्गाण्यतितरन्ति ते ॥ १३.६६.३२ ॥
એ જ રીતે જેઓ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને નમન કરીને વ્રતનિષ્ઠ થાય છે અને દાનમાં રત રહે છે, તેઓ દુર્ગમ સંકટો પાર કરે છે.
13.66.33
तपस्विनश्च ये नित्यं कौमारब्रह्मचारिणः ।
तपसा भावितात्मानो दुर्गाण्यतितरन्ति ते ॥ १३.६६.३३ ॥
જેઓ તપસ્વી છે, જેઓ બાળપણથી જ સદા બ્રહ્મચર્ય પાળે છે, તપથી જેમનો આત્મા શુદ્ધ થયો છે, તેઓ દુર્ગમ સંકટો પાર કરે છે.
13.66.34
देवतातिथिभृत्यानां पितॄणां चार्चने रताः ।
शिष्टान्नभोजिनो ये च दुर्गाण्यतितरन्ति ते ॥ १३.६६.३४ ॥
જેઓ દેવ, અતિથિ, સેવકો અને પિતૃઓના પૂજનમાં રત રહે છે અને શિષ્ટાન્ન (બચેલું અન્ન) ભોજન કરે છે, તેઓ દુર્ગમ સંકટો પાર કરે છે.
13.66.35
अग्निमाधाय विधिवत्प्रणता धारयन्ति ये ।
प्राप्तः सोमाहुतिं चैव दुर्गाण्यतितरन्ति ते ॥ १३.६६.३५ ॥
જેઓ વિધિપૂર્વક અગ્નિની સ્થાપના કરીને નમ્રભાવે તેને ધારણ કરે છે અને સોમાહુતિ પ્રાપ્ત કરે છે, તેઓ દુર્ગમ સંકટો પાર કરે છે.
13.66.36
मातापित्रोर्गुरुषु च सम्यग्वर्तन्ति ये सदा ।
यथा त्वं वृष्णिशार्दूलेत्युक्त्वैवं विरराम सः ॥ १३.६६.३६ ॥
જેઓ સદા માતા-પિતા અને ગુરુજનો સાથે સમ્યક્ વર્તન કરે છે—"હે વૃષ્ણિશાર્દૂલ, તમારી જેમ"—એમ કહીને તે મૌન થયા.
13.66.37
तस्मात्त्वमपि कौन्तेय पितृदेवद्विजातिथीन् ।
सम्यक्पूजयसे नित्यं गतिमिष्टामवाप्स्यसि ॥ १३.६६.३७ ॥
તેથી હે કૌન્તેય, તું પણ પિતૃઓ, દેવો, દ્વિજો અને અતિથિઓનું સદા યોગ્ય રીતે પૂજન કરે છે; તેથી તને ઇષ્ટ ગતિ પ્રાપ્ત થશે.