महाभारत · अध्याय 13.66
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.66.1
के पूज्या वै त्रिलोकेऽस्मिन्मानवा भरतर्पभ ।
विस्तरेण तदाचक्ष्व न हि तृप्यामि कथ्यतः ॥ १३.६६.१ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, या त्रिलोकात कोणते मानव पूज्य आहेत? ते विस्ताराने सांगा, कारण सांगितलेले ऐकूनही माझे समाधान होत नाही.
13.66.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
नारदस्य च संवादं वासुदेवस्य चोभयोः ॥ १३.६६.२ ॥
या विषयातही लोक हा प्राचीन इतिहास सांगतात — नारद आणि वासुदेव यांचा संवाद.
13.66.3
नारदं प्राञ्जलिं दृष्ट्वा पूजयानं द्विजर्षभान् ।
केशवः परिपप्रच्छ भगवन्क्रान्नमस्यमि ॥ १३.६६.३ ॥
नारद हात जोडून श्रेष्ठ द्विजांचा सन्मान करीत असलेले पाहून केशवाने विचारले — हे भगवन्, आप कोणाला नमस्कार करता?
13.66.4
बहुमानपरस्तेषु भगवन्यान्नमस्यसि ।
शक्यं चेच्छ्रोतुमस्माभिर्ब्रूह्येतद्धर्मवित्तम ॥ १३.६६.४ ॥
त्यांच्याप्रती अत्यंत आदर बाळगून, हे भगवन्, आपण ज्यांना नमस्कार करता — आम्हांला ऐकणे शक्य असेल तर सांगा, हे धर्मज्ञश्रेष्ठा!
13.66.5
शृणु गोविन्द यानेतान्पूजयाम्यरिमर्दन ।
त्वत्तोऽन्यः कः पुमाँल्लोके श्रोतुमेतदिहार्हति ॥ १३.६६.५ ॥
हे गोविंदा, ऐक — हे शत्रुमर्दना, मी ज्यांची पूजा करतो त्यांच्याविषयी. या जगात तुझ्यावाचून दुसरा कोण पुरुष हे ऐकण्यास योग्य आहे?
13.66.6
वरुणं वायुमादित्यं पर्जन्यं जातवेदसम् ।
स्थाणु स्कन्दं महालक्ष्मीं विष्णुं ब्रह्माणमेव च ॥ १३.६६.६ ॥
वरुण, वायू, आदित्य, पर्जन्य, जातवेदस् (अग्नी), स्थाणू, स्कंद, महालक्ष्मी, विष्णू आणि ब्रह्मा यांनाही (मी पूजतो).
13.66.7
वाचस्पतिं चन्द्रमसमपः पृथ्वीं सरस्वतीम् ।
सततं ये नमस्यन्ति तान्नमस्याम्यहं विभो ॥ १३.६६.७ ॥
जे सतत वाचस्पती, चंद्र, जल, पृथ्वी आणि सरस्वती यांना नमस्कार करतात, हे विभो, मी त्यांना नमस्कार करतो.
13.66.8
तपोधनान्वेदविदो नित्यं वेदपरायणान् ।
महार्हान्वृष्णिशार्दूल सदा सम्पूजयाम्यहम् ॥ १३.६६.८ ॥
ज्यांचे धन तपश्चर्या आहे, जे वेदज्ञ आणि नित्य वेदपरायण आहेत, अशा महापूज्यांना, हे वृष्णिशार्दूला, मी सदा सन्मानित करतो.
13.66.9
अभुक्त्वा देवकार्याणि कुर्वते येऽविकत्थनाः ।
सन्तुष्टाश्च क्षमायुक्तास्तान्नमस्याम्यहं विभो ॥ १३.६६.९ ॥
जे स्वतः न जेवता देवकार्ये करतात, जे आत्मप्रशंसा करीत नाहीत, संतुष्ट आणि क्षमाशील आहेत, अशांना, हे विभो, मी नमस्कार करतो.
13.66.10
सम्यग्यजन्ति ये चेष्टीः क्षान्ता दान्ता जितेन्द्रियाः ।
सत्यं धर्मं क्षितिं गाश्च तान्नमस्यामि यादव ॥ १३.६६.१० ॥
जे क्षमाशील, संयमी, जितेंद्रिय होऊन विधिपूर्वक इष्टियज्ञ करतात आणि सत्य, धर्म, पृथ्वी व गायी यांचा सन्मान करतात, त्यांना, हे यादवा, मी नमस्कार करतो.
13.66.11
ये वै तपसि वर्तन्ते वने मूलफलाशनाः ।
असञ्चयाः क्रियावन्तस्तान्नमस्यामि यादव ॥ १३.६६.११ ॥
जे वनात तपश्चर्येत रत असतात, कंदमूळ-फळे खातात, संचय करीत नाहीत आणि कर्मनिष्ठ आहेत, त्यांना, हे यादवा, मी नमस्कार करतो.
13.66.12
ये भृत्यभरणे शक्ताः सततं चातिथिव्रताः ।
भुञ्जते देवशेषाणि तान्नमस्यामि यादव ॥ १३.६६.१२ ॥
जे आश्रितांचे पालनपोषण करण्यास समर्थ आहेत, सदा अतिथिसेवाव्रती असतात आणि देवांना अर्पण केल्यानंतर उरलेले अन्न सेवन करतात, त्यांना, हे यादवा, मी नमस्कार करतो.
13.66.13
ये वेद प्राप्य दुर्धर्षा वाग्मिनो ब्रह्मचारिणः ।
याजनाध्यापने युक्ता नित्यं तान्पूजयाम्यहम् ॥ १३.६६.१३ ॥
वेद प्राप्त करून जे दुर्धर्ष, वाग्मी, ब्रह्मचारी आहेत, जे यजन आणि अध्यापनात सदैव रत आहेत, त्यांची मी पूजा करतो.
13.66.14
प्रसन्नहृदयाश्चैव सर्वसत्वेषु नित्यशः ।
अपृष्ठतापान्स्वाध्याये युक्तास्तान्पूजयाम्यहम् ॥ १३.६६.१४ ॥
जे प्रसन्नहृदयी, सर्व प्राण्यांप्रति सदैव दयाळू, पाठीमागे पीडा न देणारे, स्वाध्यायात रत आहेत, त्यांची मी पूजा करतो.
13.66.15
गुरुप्रसादे स्वाध्याये यतन्तो ये स्थिरव्रताः ।
शुश्रूषवोऽनसूयन्तस्तान्नमस्यामि यादव ॥ १३.६६.१५ ॥
गुरुप्रसादासाठी आणि स्वाध्यायासाठी जे प्रयत्नशील, दृढव्रती, सेवाभावी, असूयारहित आहेत, हे यादवा, मी त्यांना नमस्कार करतो.
13.66.16
सुव्रता मुनयो ये च ब्राह्मणाः सत्यसङ्गराः ।
वोढारो हव्यकव्यानां तान्नमस्यामि यादव ॥ १३.६६.१६ ॥
जे सुव्रत मुनी आणि सत्यप्रतिज्ञ ब्राह्मण, देव व पितर यांना हव्य-कव्य वाहणारे आहेत, हे यादवा, मी त्यांना नमस्कार करतो.
13.66.17
भैक्षचर्यासु निरताः कृशा गुरुकुलाश्रयाः ।
निःसुखा निर्धना ये तु तान्नमस्यामि यादव ॥ १३.६६.१७ ॥
जे भैक्षचर्येत रत, कृश, गुरुकुलाश्रित, सुखरहित व निर्धन आहेत, हे यादवा, मी त्यांना नमस्कार करतो.
13.66.18
निर्ममा निष्प्रतिद्वन्द्वा निष्ठिता निष्प्रयोजनाः ।
ये वेदं प्राप्य दुर्धर्षा वाग्मिनो ब्रह्मवादिनः ॥ १३.६६.१८ ॥
जे निर्मम, निष्प्रतिद्वंद्वी, निष्ठावान, निष्काम आहेत; जे वेद प्राप्त करून दुर्धर्ष, वाग्मी व ब्रह्मवादी आहेत.
13.66.19
अहिंसानिरता ये च ये च सत्यव्रता नराः ।
दान्ताः शमपराश्चैव तान्नमस्यामि केशव ॥ १३.६६.१९ ॥
जे अहिंसेत तत्पर आहेत, जे सत्यव्रत पाळतात, जे संयमी आणि शांतिप्रिय आहेत, हे केशवा, त्या माणसांना मी नमस्कार करतो.
13.66.20
देवतातिथिपूजायां युक्ता ये गृहमेधिनः ।
कपोतवृत्तयो नित्यं तान्नमस्यामि यादव ॥ १३.६६.२० ॥
देव आणि अतिथींच्या पूजेत गुंतलेले जे गृहस्थ, आणि नेहमी कबुतराप्रमाणे साधे जीवन जगणारे, त्यांना हे यादवा, मी नमस्कार करतो.
13.66.21
येषां त्रिवर्गः कृत्येषु वर्तते नोपहीयते ।
शिष्टाचारप्रवृत्ताश्च तान्नमस्याम्यहं सदा ॥ १३.६६.२१ ॥
ज्यांच्या कर्मांत त्रिवर्ग (धर्म, अर्थ, काम) टिकून राहतो आणि कमी होत नाही, आणि जे शिष्टाचारात गुंतलेले आहेत, त्यांना मी सदैव नमस्कार करतो.
13.66.22
ब्राह्मणाः श्रुतसम्पन्ना ये त्रिवर्गमनुष्ठिताः ।
अलोलुपाः पुण्यशीलास्तान्नमस्यामि केशव ॥ १३.६६.२२ ॥
शास्त्रज्ञानसंपन्न जे ब्राह्मण, त्रिवर्गाचे पालन करणारे, लोभरहित आणि पुण्यशील, त्यांना हे केशवा, मी नमस्कार करतो.
13.66.23
अवन्ध्यकाला येऽलुब्धास्त्रिवर्गे साधनेषु च ।
विशिष्टाचारयुक्ताश्च नारायण नमामि तान् ॥ १३.६६.२३ ॥
ज्यांचा काळ वाया जात नाही, जे त्रिवर्गाच्या साधनांत लोभरहित आहेत आणि विशिष्ट आचारांनी युक्त आहेत, त्यांना हे नारायणा, मी नमस्कार करतो.
13.66.24
अब्भक्षा वायुभक्षाश्चक सुधाभक्षाश्च ये सदा ।
व्रतैश्च विविधैर्युक्तास्तान्नमस्यामि माधव ॥ १३.६६.२४ ॥
जे नेहमी पाणी, वारा आणि अमृत हेच आहार घेतात आणि विविध व्रतांनी युक्त आहेत, त्यांना हे माधवा, मी नमस्कार करतो.
13.66.25
अयोनीनग्नियोनींश्च ब्रह्मयोनींस्तथैव च ।
सर्वभूतात्मयोनींश्च तान्नमस्याम्यहं सदा ॥ १३.६६.२५ ॥
जे अयोनि, जे अग्नियोनि, जे ब्रह्मयोनि आणि तसेच जे सर्वभूतात्मयोनि आहेत, त्यांना मी सदा नमस्कार करतो.
13.66.26
नित्यमेतान्नमस्यामि कृष्ण लोककरानृषीन् ।
लोकज्येष्ठान्कुलज्येष्ठांस्तमोघ्नँल्लोकभास्करान् ॥ १३.६६.२६ ॥
हे कृष्ण, लोक निर्माण करणाऱ्या या ऋषींना मी नित्य नमस्कार करतो; ते लोकांत ज्येष्ठ, कुलांत ज्येष्ठ, अंधकाराचा नाश करणारे आणि लोकांचे सूर्य आहेत.
13.66.27
तस्मात्त्वमपि वार्ष्णेय द्विजान्पूजय नित्यदा ।
पूजिताः पूजनार्हा हि सुखं दास्यन्ति तेऽनघ ॥ १३.६६.२७ ॥
म्हणून हे वार्ष्णेया, तूही नित्य द्विजांची पूजा कर; हे निष्पाप, पूजनीय पूजिले गेल्यावर ते तुला सुख देतील.
13.66.28
अस्मिँल्लोके सदा ह्येते परत्र च सुखप्रदाः ।
चरन्ते मान्यमाना वै प्रदास्यन्ति सुखं तव ॥ १३.६६.२८ ॥
या लोकात आणि परलोकातही हे नेहमी सुख देणारे आहेत; सन्मानित होऊन संचार करणारे हे तुला निश्चित सुख देतील.
13.66.29
ये सर्वातिथयो नित्यं गोषु च ब्राह्मणेषु च ।
नित्यं सत्ये चाभिरता दुर्गाण्यतितरन्ति ते ॥ १३.६६.२९ ॥
जे नेहमी सर्व अतिथींचा सत्कार करतात, गाई आणि ब्राह्मणांबाबत नेहमी आदरभाव ठेवतात, नेहमी सत्यात रमतात — ते संकटांपार जातात.
13.66.30
नित्यं शमपरा ये च तथा ये चानसूयकाः ।
नित्यस्वाध्यायिनो ये च दुर्गाण्यतितरन्ति ते ॥ १३.६६.३० ॥
जे नेहमी शमात तत्पर असतात, तसेच जे असूयारहित असतात, जे नेहमी स्वाध्यायात मग्न असतात — ते संकटांपार जातात.
13.66.31
सर्वान्देवान्नमस्यन्ति य चैकं वेदमाश्रिताः ।
श्रद्दधानाश्च दान्ताश्च दुर्गाण्यतितरन्ति ते ॥ १३.६६.३१ ॥
जे एका वेदाचा आश्रय घेऊन सर्व देवतांना नमस्कार करतात, जे श्रद्धावान आणि संयमी आहेत, ते संकटे पार करतात.
13.66.32
तथैव विप्रप्रवरान्नमस्कृत्य यतव्रताः ।
भवन्ति ये दानरता दुर्गाण्यतितरन्ति ते ॥ १३.६६.३२ ॥
त्याचप्रमाणे जे श्रेष्ठ ब्राह्मणांना नमस्कार करून व्रतनिष्ठ राहतात आणि दानात रमतात, ते संकटे पार करतात.
13.66.33
तपस्विनश्च ये नित्यं कौमारब्रह्मचारिणः ।
तपसा भावितात्मानो दुर्गाण्यतितरन्ति ते ॥ १३.६६.३३ ॥
जे तपस्वी आहेत, जे बालपणापासून नित्य ब्रह्मचर्य पाळतात, तपाने ज्यांचा अंतरात्मा शुद्ध झाला आहे, ते संकटे पार करतात.
13.66.34
देवतातिथिभृत्यानां पितॄणां चार्चने रताः ।
शिष्टान्नभोजिनो ये च दुर्गाण्यतितरन्ति ते ॥ १३.६६.३४ ॥
जे देव, अतिथी, सेवक आणि पितरांच्या पूजनात रत असतात आणि शिष्टान्न (उरलेले अन्न) भोजन करतात, ते संकटे पार करतात.
13.66.35
अग्निमाधाय विधिवत्प्रणता धारयन्ति ये ।
प्राप्तः सोमाहुतिं चैव दुर्गाण्यतितरन्ति ते ॥ १३.६६.३५ ॥
जे विधिपूर्वक अग्नीची स्थापना करून नम्रतेने त्याला धारण करतात आणि सोमाहुती प्राप्त करतात, ते संकटे पार करतात.
13.66.36
मातापित्रोर्गुरुषु च सम्यग्वर्तन्ति ये सदा ।
यथा त्वं वृष्णिशार्दूलेत्युक्त्वैवं विरराम सः ॥ १३.६६.३६ ॥
जे नेहमी माता-पिता आणि गुरुजनांशी योग्य वर्तन करतात—"हे वृष्णिश्रेष्ठा, तुझ्याप्रमाणे"—असे म्हणून तो गप्प बसला.
13.66.37
तस्मात्त्वमपि कौन्तेय पितृदेवद्विजातिथीन् ।
सम्यक्पूजयसे नित्यं गतिमिष्टामवाप्स्यसि ॥ १३.६६.३७ ॥
म्हणून हे कौन्तेया, तूही पितर, देव, द्विज आणि अतिथी यांची सदैव योग्य रीतीने पूजा करतोस; म्हणून तुला इष्ट गती प्राप्त होईल.