મહાભારત · અધ્યાય 13.67
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.67.1
पितामह महाप्राज्ञ सर्वशास्त्रविशारद ।
त्वत्तोऽहं श्रोतुमिच्छामि धर्मं भरतसत्तम ॥ १३.६७.१ ॥
હે પિતામહ, હે મહાપ્રાજ્ઞ, સર્વશાસ્ત્રવિશારદ! હે ભરતશ્રેષ્ઠ, હું આપની પાસેથી ધર્મ સાંભળવા ઇચ્છું છું.
13.67.2
शरणागतं ये रक्षन्ति भूतग्रामं चतुर्विधम् ।
किं तस्य भरतश्रेष्ठ फलं भवति तत्त्वतः ॥ १३.६७.२ ॥
જેઓ શરણાગતોનું અને ચતુર્વિધ ભૂતસમૂહનું રક્ષણ કરે છે, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તેમને તત્ત્વતઃ શું ફળ મળે છે?
13.67.3
इदं शृणु महाप्राज्ञ धर्मपुत्र महायशः ।
इतिहासं पुरावृत्तं शरणार्थं महाफलम् ॥ १३.६७.३ ॥
હે મહાપ્રાજ્ઞ, ધર્મપુત્ર, મહાયશસ્વી! આ સાંભળો, શરણ વિશેનો મહાફળદાયી પ્રાચીન ઇતિહાસ.
13.67.4
प्रपात्यमानः श्येनेन कपोतः प्रियदर्शनः ।
वृषदर्भं महाभागं नरेन्द्रं शरणं गतः ॥ १३.६७.४ ॥
બાજ દ્વારા પીછો કરાયેલું, જોવામાં સુંદર એક કબૂતર મહાભાગ્યશાળી રાજા વૃષદર્ભને શરણે ગયું.
13.67.5
स तं दृष्ट्वा विशुद्धात्मा त्रासादङ्कमुपागतम् ।
आश्वास्याश्वसिहीत्याह न तेऽस्ति भयमण्डज ॥ १३.६७.५ ॥
તે શુદ્ધ હૃદયના રાજાએ ભયથી ખોળામાં આવેલા તે પક્ષીને જોઈને આશ્વાસન આપતા કહ્યું, "ધીરજ રાખ, હે અંડજ! તને કોઈ ભય નથી."
13.67.6
भयं ते सुमहत्कस्मात्कुत्र किं वा कृतं त्वया ।
येन त्वमिह सम्प्राप्तो विसंज्ञो भ्रान्तचेतनः ॥ १३.६७.६ ॥
તને આટલો મોટો ભય કેમ છે? કોનાથી, ક્યાં, અથવા તેં શું કર્યું છે, જેથી તું વિહ્વળ અને ભ્રમિત ચિત્તે અહીં આવ્યો?
13.67.7
नवनीलोत्पलापीड चारुवर्ण सुदर्शन ।
दाडिमाशोकपुष्पाक्ष मा त्रसस्वाभयं तव ॥ १३.६७.७ ॥
તાજી ભૂરી કમળની માળા ધારણ કરનાર, સુંદર વર્ણ અને સુદર્શન, દાડમ અને અશોકના ફૂલ જેવી આંખોવાળા, ડરીશ નહીં; તારા માટે અભય છે.
13.67.8
मत्सकाशमनुप्राप्तं न त्वां कश्चित्समुत्सहेत् ।
मनसा ग्रहणं कर्तुं रक्षाध्यक्षपुरस्कृतम् ॥ १३.६७.८ ॥
મારી પાસે આવેલા તને, રક્ષકાધ્યક્ષના રક્ષણ હેઠળ રાખેલા તને, કોઈ મનથી પણ પકડવાનું સાહસ નહીં કરે.
13.67.9
काशिराज्यं तदद्यैव त्वदर्तं जीवितं तथा ।
त्यजेयं भव विस्रब्धः कपोत भयं तव ॥ १३.६७.९ ॥
કાશીનું રાજ્ય અને મારું જીવન પણ આજે જ તારા માટે હું ત્યજીશ. કબૂતર, નિશ્ચિંત રહે; તારો ભય દૂર થાય.
13.67.10
ममैतद्विहितं भक्ष्यं न राजंस्त्रातुमर्हसि ।
अतिक्रान्तं च प्राप्तं च प्रयत्नाच्चोपपादितम् ॥ १३.६७.१० ॥
આ મારા માટે નિયત કરેલો આહાર છે; રાજન્, તારે તેનું રક્ષણ કરવું યોગ્ય નથી. જે ચૂકી ગયું હતું અને જે મળ્યું, તે પ્રયત્નથી મેળવેલું છે.
13.67.11
मांसं च रुधइरं चास्य मज्जा मेदश्च मे हितम् ।
परितोषकरो ह्येष मम माऽस्याग्रतो भव ॥ १३.६७.११ ॥
તેનું માંસ, રક્ત, મજ્જા અને ચરબી મારા માટે હિતકારી છે; એ જ મને સંતોષ આપનારું છે. તેની સામે ઊભો ન રહે.
13.67.12
तृष्णा मे बाधतेऽत्युग्रा क्षुधा निर्दहतीव माम् ।
मुञ्चैनं नहि शक्ष्यामि राजन्मन्दयितुं क्षुधाम् ॥ १३.६७.१२ ॥
મારી તૃષ્ણા અતિ ઉગ્ર બનીને મને પીડે છે; ભૂખ મને જાણે બાળી રહી છે. આને છોડ, રાજન્; હું ભૂખ શાંત નહીં કરી શકું.
13.67.13
मया ह्यनुसृतो ह्येष मत्पक्षनखविक्षतः ।
किञ्चिदुच्छ्वासनिःश्वासं न राजन्गोप्तुमर्हसि ॥ १३.६७.१३ ॥
મારા દ્વારા પીછો કરાયેલું, મારા પાંખોના નખથી ઘાયલ થયેલું આ પક્ષી; હે રાજન, તમે તેના શ્વાસનો સહેજ પણ બચાવ કરવા યોગ્ય નથી.
13.67.14
यदि स्वविषये राजन्प्रभुस्त्वं रक्षणे नृणाम् ।
खेचरस्य तृषार्तस्य न त्वं प्रभुरथोत्तम ॥ १३.६७.१४ ॥
હે રાજન, જો તમારા પોતાના રાજ્યમાં મનુષ્યોના રક્ષણના તમે સ્વામી હો, તો હે ઉત્તમ, ભૂખ-તરસથી પીડાતા આ આકાશચારીના તમે સ્વામી નથી.
13.67.15
यदि वैरिषु भृत्येषु स्वजनव्यवहारयोः ।
विषयेष्विन्द्रियाणां च आकाशे मा पराक्रम ॥ १३.६७.१५ ॥
જો શત્રુઓ, સેવકો, સ્વજનોના વ્યવહાર અને ઇન્દ્રિયવિષયો પર તમારો અધિકાર હોય, તો આકાશમાં તમારો પરાક્રમ બતાવશો નહીં.
13.67.16
प्रभुत्वं हि पराक्रम्य सम्यक् पक्षहरेषु ते ।
यदि त्वमिह धर्मार्थी मामपि द्रष्टुमर्हसि ॥ १३.६७.१६ ॥
પરાક્રમથી પાંખો છીનવનારાઓ પર તમારું પ્રભુત્વ યોગ્ય છે. અહીં જો તમે ધર્મ-અર્થના ઇચ્છુક છો, તો મને પણ જોવું તમારું કર્તવ્ય છે.
13.67.17
श्रुत्वा श्येनस्य तद्वाक्यं राजर्षिर्विस्मयं गतः ।
सम्भाव्य चैनं तद्वाक्यं तदर्थी प्रत्यभाषत ॥ १३.६७.१७ ॥
તે શ્યેનના વચન સાંભળીને તે રાજર્ષિ આશ્ચર્યચકિત થયા. તેના વચનો વિચારીને, તેના હેતુને ઇચ્છતા તેમણે ઉત્તર આપ્યો.
13.67.18
गोवृषो वा वराहो वा मृगो वा महिषोपि वा ।
त्वदथर्मद्य क्रियतां क्षुधाप्रशमनाय ते ॥ १३.६७.१८ ॥
ગોવૃષભ, ભૂંડ, મૃગ કે ભેંસ પણ — આજે તમારી ભૂખ શાંત કરવા માટે તમારા માટે તૈયાર કરાવો.
13.67.19
शरणागतं न त्यजेयमिति मे व्रतमाहितम् ।
न मुञ्चति ममाङ्गानि द्विजोऽयं पश्य वै द्विज ॥ १३.६७.१९ ॥
શરણાગતનો હું ત્યાગ નહીં કરું, એ જ મારું દૃઢ વ્રત છે. આ દ્વિજ મારા અંગો છોડતો નથી, હે દ્વિજ, જો.
13.67.20
न वराहं न चोक्षाणं न चान्यान्विविधान्द्विजान् ।
भक्षयामि महाराज किमन्नाद्येन तेन मे ॥ १३.६७.२० ॥
ભૂંડ, બળદ કે બીજા વિવિધ દ્વિજોને હું ખાતો નથી; હે મહારાજ, તે અન્નથી મારે શું કામ?
13.67.21
यस्तु मे विहितो भक्ष्यः स्वयं देवैः सनातनः ।
श्येनाः कपोतान्खादन्ति स्तितिरेषा सनातनी ॥ १३.६७.२१ ॥
મારા માટે દેવોએ પોતે વિહિત કરેલો સનાતન આહાર એ છે—બાજ કબૂતરો ખાય છે; આ જ સનાતન નિયમ છે.
13.67.22
उशीनर कपोते तु यदि स्नेहस्तवानघ ।
ततस्त्वं मे प्रयच्छाद्य स्वमांसं तुलया धृतम् ॥ १३.६७.२२ ॥
હે ઉશીનર, જો કબૂતર પર તારો સ્નેહ હોય, હે નિષ્પાપ, તો હવે તારું પોતાનું માંસ ત્રાજવામાં તોળીને મને આપ.
13.67.23
महाननुग्रहो मेऽद्य यस्त्वमेवमिहात्थ माम् ।
बाढमेव करिष्यामीत्युक्त्वाऽसौ राजसत्तमः ॥ १३.६७.२३ ॥
આજે તું મને આ રીતે કહે છે, એ મારા પર મોટી કૃપા છે. 'ઠીક છે, એમ જ કરીશ'—એમ કહીને એ શ્રેષ્ઠ રાજા—
13.67.24
उत्कृत्योत्कृत्य मांसानि तुलया समतोलयत् ।
अन्तःपुरे ततस्तस्य स्त्रियो रत्नविभूषिताः ॥ १३.६७.२४ ॥
તેણે વારંવાર માંસ કાપીને ત્રાજવામાં તોળ્યું. ત્યારે તેના અંતઃપુરની રત્નોથી શણગારેલી સ્ત્રીઓ—
13.67.25
हाहाभूता विनिष्क्रान्ताः श्रुत्वा परमदुःखिताः ।
तासां रुदितशब्देन मन्त्रिभृत्यजनस्य च ॥ १३.६७.२५ ॥
તેની રાણીઓ હાહાકાર કરતી, અત્યંત દુઃખી થઈને બહાર નીકળી; તેમના રુદનના શબ્દથી અને મંત્રીઓ તથા સેવકોના (રુદનના શબ્દથી).
13.67.26
बभूव सुमहान्नादो मेघगम्भीरनिःस्वनः ।
निरुद्धं गगनं सर्वं व्यभ्रं मेघैः समन्ततः ॥ १३.६७.२६ ॥
મેઘગર્જના જેવો ગંભીર અતિ મોટો ધ્વનિ ઊઠ્યો; વાદળ વિનાનું સમગ્ર આકાશ ચારે બાજુથી વાદળોથી ઘેરાઈ ગયું.
13.67.27
मही प्रचलिता चासीत्तस्य सत्येन कर्मणा ॥ १३.६७.२७ ॥
તેના સત્ય કર્મથી પૃથ્વી ધ્રૂજી ઊઠી.
13.67.28
स राजा पार्श्वतश्चैव बाहुभ्यामूरुतश्च यत् ।
तानि मांसानि सञ्छिद्य तुलां पूरयतेऽशनैः।
तथापि न समस्तेन कपोतेन बभूव ह ॥ १३.६७.२८ ॥
તે રાજાએ બાજુઓમાંથી, ભુજાઓમાંથી અને સાથળોમાંથી માંસ કાપીને ટુકડાઓથી ત્રાજવું ભર્યું; તોપણ તે કબૂતર સમાન થયું નહીં.
13.67.29
अस्थिभूतो यदा राजा निर्मांसो रुधिरस्रवः ।
तुलां ततः समारूढः स्वं मांसक्षयमुत्सृजन् ॥ १३.६७.२९ ॥
જ્યારે રાજા હાડકાંનો માળો બની ગયો, માંસરહિત અને લોહી વહેતો થઈ ગયો, ત્યારે પોતાના માંસક્ષયને અર્પીને તે ત્રાજવા પર ચઢ્યો.
13.67.30
ततः सेन्द्रास्त्रयो लोकास्तं नरेन्द्रमुपस्थिताः ।
र्भर्यश्चाकाशगैस्तत्र वादिता देवदुन्दुभिः ॥ १३.६७.३० ॥
ત્યારે ઇન્દ્ર સહિત ત્રણેય લોક તે નરેન્દ્ર પાસે આવ્યા; ઋભુઓ અને આકાશચારી દેવોએ ત્યાં દેવદુંદુભિ વગાડી.
13.67.31
अमृतेनावसिक्तश्च वृषदर्भो नरेश्वरः ।
दिव्यैश्च सुसुखैर्माल्यैरभिवृष्टः पुनःपुनः ॥ १३.६७.३१ ॥
અમૃતથી અભિષિક્ત વૃષદર્ભ નરેશ્વર દિવ્ય, અત્યંત સુખદ માળાઓથી વારંવાર વરસાવાયો.
13.67.32
देवगन्धर्वसन्घातैरप्सरोभिश्च सर्वतः ।
नृत्तश्चैवोपगीतश्च पितामह इव प्रभुः ॥ १३.६७.३२ ॥
દેવ-ગંધર્વોના સમૂહો અને અપ્સરાઓ ચોમેર નૃત્ય અને ગાયન કરતાં હતાં; પ્રભુ પિતામહ સમાન શોભ્યા.
13.67.33
हेमप्रासादसम्बाधं मणिकाञ्चनतोरणम् ।
सवैडूर्यमणिस्तम्भं विमानं समधिष्ठितः ॥ १३.६७.३३ ॥
સોનાના મહેલોથી ભરેલા, મણિ-સુવર્ણના તોરણો અને વૈડૂર્ય-મણિના સ્તંભોવાળા વિમાન પર તે આરૂઢ થયો.
13.67.34
स राजर्षिर्गतः स्वर्गं कर्मणा तेन शाश्वतम् ।
शरणागतेषु चैवं त्वं कुरु सर्वं युधिष्ठिर ॥ १३.६७.३४ ॥
તે રાજર્ષિ તે કર્મથી શાશ્વત સ્વર્ગે ગયા; હે યુધિષ્ઠિર, શરણાગતો પ્રત્યે તું પણ આ રીતે બધું કર.
13.67.35
भक्तानामनुरक्तानामाश्रितानां च रक्षिता ।
दयावान्सर्वभूतेषु परत्र सुखमेधते ॥ १३.६७.३५ ॥
ભક્તો, અનુરક્તો અને આશ્રિતોનું રક્ષણ કરનાર, સર્વ પ્રાણીઓ પર દયાળુ રાજા પરલોકમાં સુખ પામે છે.
13.67.36
साधुवृत्तो हि यो राजा सद्वृत्तमनुतिष्ठति ।
किं न प्राप्तं भवेत्तेनि स्वव्याजेनेह कर्मणा ॥ १३.६७.३६ ॥
સદાચારી રાજા સદ્વૃત્તિનું આચરણ કરે છે, તો આ લોકમાં તેના કર્મથી તેને શું ન મળે?
13.67.37
स राजर्षिर्विशुद्धात्मा धीरः सत्यपराक्रमः ।
काशीनामीश्वरः ख्यातस्त्रिषु लोकेषु कर्मणा ॥ १३.६७.३७ ॥
તે રાજર્ષિ, વિશુદ્ધ આત્માવાળા, ધીર, સત્યપરાક્રમી; કર્મથી ત્રણે લોકમાં કાશીના સ્વામી તરીકે પ્રખ્યાત થયા.
13.67.38
योऽप्यन्यः कारेयदेवं शरणागतरक्षणम् ।
सोपि गच्छेत तामेव गतिं भरतसत्तम ॥ १३.६७.३८ ॥
કારેય જેવો બીજો કોઈ પણ શરણાગતની રક્ષા કરશે, તે પણ એ જ ગતિ પામશે, હે ભરતશ્રેષ્ઠ.
13.67.39
इदं वृत्तं हि राजर्षे वृषदर्भस्य कीर्तयन् ।
पूतात्मा वै भवेल्लोके शृणुयाद्यश्च नित्यशः ॥ १३.६७.३९ ॥
હે રાજર્ષિ, વૃષદર્ભનું આ ચરિત્ર જે કીર્તન કરે અને જે નિત્ય સાંભળે, તે સંસારમાં પવિત્રાત્મા થાય છે.