મહાભારત · અધ્યાય 13.68
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.68.1
किं राज्ञः सर्वकृत्यानां गरीयः स्यात्पितामह ।
कुर्वन्किं कर्म नृपतिरुभौ लोकौ समश्रुते ॥ १३.६८.१ ॥
હે પિતામહ, રાજાની બધી ફરજોમાં સૌથી મહત્ત્વની શું છે? કયું કર્મ કરીને રાજા બંને લોક પામે છે?
13.68.2
एतद्राज्ञः कृत्यतममभिषिक्तस्य भारत ।
ब्राह्मणानां रक्षणं च पूजा च सुखमिच्छतः ॥ १३.६८.२ ॥
હે ભરતવંશી, અભિષિક્ત રાજા સુખ ઇચ્છે તો તેની સૌથી મહત્ત્વની ફરજ આ છે: બ્રાહ્મણોનું રક્ષણ કરવું અને તેમનો સત્કાર કરવો.
13.68.3
कर्तव्यं पार्थिवेन्द्रेण तथैव भरतर्षभ ।
श्रोत्रियान्ब्राह्मणान्वृद्धान्नित्यमेवाभिपूजयेत् ॥ १३.६८.३ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, રાજાધિરાજે પણ આ જ રીતે વર્તવું જોઈએ. વેદજ્ઞ બ્રાહ્મણો અને વૃદ્ધોનું હંમેશાં સન્માન કરવું જોઈએ.
13.68.4
पौरजानपदांश्चापि ब्राह्मणांश्च बहुश्रुतान् ।
सांत्वेन भोगदानेन नमस्कारैः सदाऽर्चयेत् ॥ १३.६८.४ ॥
નગરજનો અને ગ્રામજનોનું, તેમજ બહુશ્રુત બ્રાહ્મણોનું પણ સાંત્વન, ધનદાન અને નમસ્કારથી હંમેશાં સત્કાર કરવો.
13.68.5
एतत्कृत्यतमं राज्ञो नित्यमेवोपलक्षयेत् ।
यथाऽऽत्मानं यथा पुत्रांस्तथैतान्प्रतिपालयेत् ॥ १३.६८.५ ॥
રાજાએ આને જ સૌથી મહત્ત્વની ફરજ તરીકે હંમેશાં ધ્યાનમાં રાખવી. જેમ તે પોતાનું અને પુત્રોનું રક્ષણ કરે છે, તેમ આમનું પણ રક્ષણ કરવું.
13.68.6
ये चाप्येषां पूज्यतमास्तान्दृढं प्रतिपूजयेत् ।
तेषु शान्तेषु तद्राष्ट्रं सर्वमेव विराजते ॥ १३.६८.६ ॥
આમાંથી જેઓ સૌથી પૂજ્ય છે, તેમનું દૃઢતાપૂર્વક પ્રતિસન્માન કરવું. તેઓ શાંત હોય ત્યારે સમગ્ર રાષ્ટ્ર શોભે છે.
13.68.7
ते पूज्यास्ते नमस्कार्या मान्यास्ते पितरो यथा ।
तेष्वेव यात्रा लोकानां भूतानामिव वासवे ॥ १३.६८.७ ॥
તેઓ પૂજ્ય છે, નમસ્કારને યોગ્ય છે, પિતાઓ સમાન માન્ય છે. વાસવ પર જેમ પ્રાણીઓનો જીવનપ્રવાહ આધારિત છે, તેમ તેમના પર જ લોકોની જીવનયાત્રા આધારિત છે.
13.68.8
अभिचारैरुपायैश्च दहेयुरपि चेतसा ।
निःशेपं कुपिताः कुर्युरुग्राः सत्यपराक्रमाः। ॥ १३.६८.८ ॥
કોપાયમાન થાય ત્યારે તેઓ અભિચાર અને ઉપાયોથી, મનથી પણ, બધું બાળી શકે છે. તેઓ ઉગ્ર અને સત્યપરાક્રમી છે; ક્રોધમાં સર્વનો સંપૂર્ણ નાશ કરી શકે છે.
13.68.9
नान्तमेषां प्रपश्यामि न दिशश्चाप्यपावृताः ।
कुपिताः समुदीक्षन्ते दावेषअवग्निशिखा इव ॥ १३.६८.९ ॥
હું તેમનો અંત જોતો નથી, અને દિશાઓ પણ તેમનાથી છુપાયેલી નથી. કોપાયમાન થઈને તેઓ દાવાગ્નિની જ્વાળાઓની જેમ જુએ છે.
13.68.10
मान्यास्तेषां साधवो ये न निन्द्याश्चाप्यसाधवः ।
बिभ्यत्येषां साहसिका गुणास्तेषामतीव हि।
कूपा इव तृणच्छन्ना विशुद्धा द्यौरिवापरे ॥ १३.६८.१० ॥
તેમનામાંના સાધુઓ માન્ય છે; અસાધુઓ પણ નિંદાને યોગ્ય નથી. તેમના સાહસિક ગુણોથી લોકો ડરે છે. કેટલાક ઘાસથી ઢંકાયેલા કૂવા જેવા છે, અને બીજા નિર્મળ આકાશ જેવા.
13.68.11
प्रसह्यकारिणः केचित्कार्पासमृदवोऽपरे ।
सन्ति चैषामतिशठास्तथैवान्ये तपस्विनः ॥ १३.६८.११ ॥
તેમનામાંના કેટલાક બળજબરીથી કાર્ય કરનારા છે, અને બીજા કપાસ જેવા કોમળ છે. તેમનામાંના કેટલાક અતિ કપટી છે, અને બીજા તપસ્વી છે.
13.68.12
कृषिगोरक्ष्यमप्येके भैक्ष्यमन्येऽप्यनुष्ठिताः ।
चोराश्चान्येऽनृताश्चान्ये तथाऽन्ये नटनर्तकाः ॥ १३.६८.१२ ॥
કેટલાક ખેતી અને ગોરક્ષા કરે છે, અને બીજા ભિક્ષા માંગીને જીવે છે. કેટલાક ચોર છે, કેટલાક જૂઠા છે, અને બીજા નટ અને નર્તકો છે.
13.68.13
सर्वकर्मसहाश्चान्ये पार्थिवेष्वितरेषु च ।
विविधाचारयुक्ताश्च ब्राह्मणा भरतर्षभ ॥ १३.६८.१३ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, કેટલાક બ્રાહ્મણો બધા પ્રકારનાં કર્મો કરવા સમર્થ હોય છે; રાજાઓમાં અને અન્યોમાં પણ તેઓ હોય છે; તેઓ વિવિધ આચારોથી યુક્ત હોય છે.
13.68.14
नानाकर्मसु रक्तानां बहुकर्मोपजीविनाम् ।
धर्मज्ञानां सतां तेषां नित्यमवोनुकीर्तयेत् ॥ १३.६८.१४ ॥
વિવિધ કર્મોમાં રત, ઘણાં કર્મો દ્વારા આજીવિકા ચલાવનારા, ધર્મ જાણનારા સજ્જનોની સદા પ્રશંસા કરવી જોઈએ.
13.68.15
पितॄणां देवतानं च मनुष्योरगरक्षसाम् ।
पुराऽप्येते महाभागा ब्राह्मणा वै जनाधिप ॥ १३.६८.१५ ॥
હે જનાધિપ, પૂર્વે પણ આ મહાભાગ્યવાન બ્રાહ્મણો પિતૃઓ, દેવો, મનુષ્યો, નાગો અને રાક્ષસો માટે પણ (પૂજ્ય) હતા.
13.68.16
नैते देवैर्न पितृभिर्न गन्धर्वैर्न राक्षसैः ।
नासुरैर्न पिशाचैश्च शक्या जेतुं द्विजातयः ॥ १३.६८.१६ ॥
આ દ્વિજાતિઓને દેવો, પિતૃઓ, ગંધર્વો, રાક્ષસો, અસુરો કે પિશાચો જીતી શકતા નથી.
13.68.17
अदैवं दैवतं कुर्युर्दैवतं चाप्यदैवतम् ।
यमिच्छेयुः स राजा स्याद्यं द्विष्युः स पराभवेत् ॥ १३.६८.१७ ॥
તેઓ અદૈવને દૈવ બનાવી શકે અને દૈવને પણ અદૈવ બનાવી શકે. જેને તેઓ ઇચ્છે તે રાજા બને છે; જેને તેઓ દ્વેષ કરે તે પરાજિત થાય છે.
13.68.18
परिवादं च ये कुर्युर्ब्राह्मणानामचेतसः ।
सत्यं ब्रवीमि ते राजन्विनश्येयुर्न संशयः ॥ १३.६८.१८ ॥
જે અવિવેકી લોકો બ્રાહ્મણોની નિંદા કરે છે, હે રાજન, હું સત્ય કહું છું કે તેઓ નાશ પામશે, એમાં સંશય નથી.
13.68.19
निन्दाप्रशंसाकुशलाः कीर्त्यकीर्तिपरायणाः ।
परिकुप्यन्ति ते राजन्सततं द्विषतां द्विजाः ॥ १३.६८.१९ ॥
હે રાજન, નિંદા અને પ્રશંસામાં કુશળ, કીર્તિ અને અપકીર્તિમાં તત્પર દ્વિજો, પોતાના દ્વેષીઓ પર સદા ક્રોધ કરે છે.
13.68.20
ब्राह्मणा यं प्रशंसन्ति पुरुषः स प्रवर्धते ।
ब्राह्मणैर्यः पराकृष्टः पराभूयात्क्षणाद्धि सः ॥ १३.६८.२० ॥
બ્રાહ્મણો જેની પ્રશંસા કરે છે તે પુરુષ વધે છે; બ્રાહ્મણો દ્વારા જે નીચે ખેંચાય છે તે ક્ષણમાં પરાજિત થાય છે.
13.68.21
शका यवनकाम्भोजास्तास्ताः क्षत्रियजातयः ।
वृषलत्वं परिगता ब्राह्मणानामदर्शनात् ॥ १३.६८.२१ ॥
શક, યવન, કાંબોજ — તે તે ક્ષત્રિય જાતિઓ બ્રાહ્મણોનાં દર્શન ન કરવાને કારણે વૃષલત્વ પામી.
13.68.22
द्राविडाश्च कलिङ्गाश्च पुलिन्दाश्चाप्युशीनराः ।
कोलिसर्पा महिपकास्तास्ताः क्षत्रियजातयः ॥ १३.६८.२२ ॥
દ્રવિડ, કલિંગ, પુલિંદ અને ઉશીનર પણ; કોલિસર્પ અને મહિષક — તે તે ક્ષત્રિય જાતિઓ.
13.68.23
वृपलत्वं परिगता ब्राह्मणानामदर्शनात् ।
श्रेयान्पराजयस्तेभ्यो न जयो जयतांवर ॥ १३.६८.२३ ॥
બ્રાહ્મણોનાં દર્શન ન કરવાને કારણે (તેઓ) વૃષલત્વ પામ્યા. હે વિજેતાઓમાં શ્રેષ્ઠ, તેમનાથી પરાજય જ શ્રેયસ્કર છે, વિજય નહિ.
13.68.24
यस्तु सर्वमिदं हन्याद्ब्राह्मणं च न तत्समम् ।
ब्रह्मवध्या महान्दोष इत्याहुः परमर्षयः ॥ १३.६८.२४ ॥
જે આ બધાને મારે, તોપણ એક બ્રાહ્મણને મારવા સમાન નથી. બ્રહ્મહત્યાને મહાન દોષ કહેવાય છે, એમ પરમ ઋષિઓ કહે છે.
13.68.25
परिवादो द्विजातीनां न श्रोतव्यः कथञ्चन ।
आसीताधोमुखस्तूष्णीं समुत्थाय व्रजेत वा ॥ १३.६८.२५ ॥
દ્વિજાતિઓની નિંદા કોઈ પણ રીતે સાંભળવી નહીં. માથું નીચું રાખી મૌન બેસવું, અથવા ઊઠીને ચાલ્યા જવું.
13.68.26
न स जातो जनिष्यो वा पृथिव्यामिह कश्चन ।
यो ब्राह्मणविरोधेन सुखं जीवितुमुत्सहेत् ॥ १३.६८.२६ ॥
આ પૃથ્વી પર બ્રાહ્મણોનો વિરોધ કરીને સુખેથી જીવવાનું સાહસ કરનાર કોઈ જન્મ્યો નથી કે જન્મશે નહીં.
13.68.27
दुर्ग्राह्यो मुष्टिना वायुर्दुःस्पर्शः पाणिना शशी ।
दुर्धरा पृथिवी मूर्ध्ना दुर्जया ब्राह्मणा भुवि ॥ १३.६८.२७ ॥
મુઠ્ઠીમાં પવનને પકડવો કઠિન છે; હાથથી ચંદ્રને સ્પર્શવો કઠિન છે; માથા પર પૃથ્વીને ધારણ કરવી કઠિન છે; આ ભૂમિ પર બ્રાહ્મણોને જીતવા કઠિન છે.