મહાભારત · અધ્યાય 13.76
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.76.1
ततः कदाचिद्देवेन्द्रो दिव्यरूपवपुर्धरः ।
इदमन्तरमित्येवमभ्यगात्तमथाश्रमम् ॥ १३.७६.१ ॥
પછી કોઈક સમયે દેવેન્દ્ર દિવ્ય રૂપ અને શરીર ધારણ કરીને, 'આ જ અવસર છે' એમ વિચારી તે આશ્રમે આવ્યા.
13.76.2
रूपमप्रतिमं कृत्वा लोभनीयं जनाधिपः ।
दर्शनीयतमो भूत्वा प्रविवेश तमाश्रमम् ॥ १३.७६.२ ॥
અનુપમ, મન લલચાવનારું રૂપ ધારણ કરીને, જનાધિપ અત્યંત દર્શનીય થઈને તે આશ્રમમાં પ્રવેશ્યા.
13.76.3
स ददर्श तमासीनं विपुलस्य कलेबरम् ।
निश्चेष्टं स्तब्धनयनं यताऽऽलेख्यगतं तथा ॥ १३.७६.३ ॥
ત્યાં બેઠેલા વિપુલના શરીરને તેણે જોયું; તે નિશ્ચલ, સ્થિર નેત્રોવાળું, જાણે ચિત્રમાં દોરેલું હોય તેવું હતું.
13.76.4
रुचिं च रुचिरापाङ्गीं पीनश्रोणिपयोधराम् ।
पद्मपत्रविशालाक्षीं सम्पूर्णेन्दुनिभाननाम् ॥ १३.७६.४ ॥
રુચિને પણ જોઈ; સુંદર કટાક્ષવાળી, પુષ્ટ કટિ અને સ્તનવાળી, કમળની પાંખડી જેવાં વિશાળ નેત્રવાળી, પૂર્ણ ચંદ્ર જેવા મુખવાળી.
13.76.5
सा तमालोक्य सहसा प्रत्युत्तातुमियेष ह ।
रूपेण विस्मिता कोऽसीत्यथ वक्तुमिवेच्छती ॥ १३.७६.५ ॥
તેને જોઈને તે તરત ઊભી થવા ઇચ્છતી હતી; તેના રૂપથી વિસ્મિત થઈને, 'તમે કોણ છો?' એમ કહેવા ઇચ્છતી હોય તેવી.
13.76.6
उत्थातुकामा तु सती विष्टव्धा विपुलेन सा ।
निगृहीता मनुष्येन्द्र न शशाक विचेष्टितुम् ॥ १३.७६.६ ॥
ઊભા થવા ઇચ્છતી તે સતી વિપુલ વડે જકડાઈ ગઈ; હે મનુષ્યેન્દ્ર, તે હલી પણ ન શકી.
13.76.7
तामाबभाषे देवेन्द्रः साम्ना परमवल् ।
त्वदर्थमागतं विद्धि देवेन्द्र मां शुचिस्मिते ॥ १३.७६.७ ॥
દેવેન્દ્રે તેની સાથે અત્યંત મધુર વચનોથી વાત કરી: 'હે શુચિસ્મિતા, જાણ કે હું તારે માટે જ આવ્યો છું.'
13.76.8
क्लिश्यमानमनङ्गेन त्वत्सङ्कल्पभवेन ह ।
तत्पर्याप्नुहि मां सुभ्रु पुरा कालोऽतिवर्तते ॥ १३.७६.८ ॥
તારા સંકલ્પથી જન્મેલા અનંગથી હું પીડાઉં છું. તેથી હે સુંદર ભ્રમરવાળી, મને તૃપ્ત કર; સમય વીતી રહ્યો છે.
13.76.9
तमेवंवादिनं शक्रं शुश्राव विपुलो मुनिः ।
गुरुपत्नयाः शरीरस्थो ददर्श त्रिदसाधिपम् ॥ १३.७६.९ ॥
આ પ્રમાણે બોલતા શક્રને વિપુલ મુનિએ સાંભળ્યો. ગુરુપત્નીના શરીરમાં રહીને તેમણે દેવાધિપતિને જોયો.
13.76.10
न शशाक च सा राजन्प्रत्युत्थातुमनिन्दिता ।
वक्तुं च नाशकद्राजन्विष्टब्दा विपुलेन सा ॥ १३.७६.१० ॥
હે રાજન, તે નિર્દોષ સ્ત્રી ઊભી થઈ શકી નહીં, બોલી પણ શકી નહીં; હે રાજન, વિપુલ દ્વારા તે જકડાયેલી હતી.
13.76.11
आकारं गुरुपत्न्यास्तु स विज्ञाय भृगूद्वहः ।
निजय्नाह महातेजा योगेन बलवत्प्रभो।
बबन्ध योगबन्धैश्च तस्याः सर्वेन्द्रियाणि सः ॥ १३.७६.११ ॥
ગુરુપત્નીની સ્થિતિ જાણીને તે ભૃગુશ્રેષ્ઠ, મહાતેજસ્વી, યોગબળથી તેને બળપૂર્વક રોકી. હે પ્રભો, યોગબંધનોથી તેમણે તેની બધી ઇન્દ્રિયો બાંધી દીધી.
13.76.12
तां निर्विकारां दृष्ट्वा तु पुनरेव शचीपतिः ।
उवाच व्रीहितो राजंस्तां योगबलमोहिताम् ॥ १३.७६.१२ ॥
તેને નિશ્ચલ જોઈને શચીપતિ ફરી બોલ્યા. હે રાજન, લજ્જિત થઈને યોગબળથી મોહિત થયેલી તેને તેઓ બોલ્યા.
13.76.13
एह्येहीति ततः सा तु प्रतिवक्तुमियेष तम् ।
स तां वाच्यं गुरोः पत्न्या विपुलः पर्यवर्तयत् ॥ १३.७६.१३ ॥
"આવ, આવ" એમ ત્યારે તે તેને ઉત્તર આપવા ઇચ્છતી હતી; પણ વિપુલે ગુરુપત્નીના બોલવાના શબ્દો ફેરવી નાખ્યા.
13.76.14
भोः किमागमने कृत्यमिति तस्यास्तु निःसृता ।
वक्त्राच्छशाङ्कसदृशाद्वाणी संस्कारभूषणा ॥ १३.७६.१४ ॥
"અરે, આવવાનું પ્રયોજન શું?" એવી વાણી તેના ચંદ્ર જેવા મુખમાંથી નીકળી; તે સંસ્કારોથી શોભિત હતી.
13.76.15
वीडिता सा तु तद्वाक्यमुक्त्वा परवशा तदा ।
पुरन्दरश्च संत्रस्तो बभूव विमना भृशम् ॥ १३.७६.१५ ॥
લજ્જિત થયેલી તે એ વચન બોલીને ત્યારે પરવશ થઈ; અને પુરંદર ઇન્દ્ર પણ અત્યંત ભયભીત અને ખિન્ન થયા.
13.76.16
स तद्वैकृतमालक्ष्य देवराजो विशांपते ।
अवैक्षत सहस्राक्षस्तदा दिव्येन चक्षुषा ॥ १३.७६.१६ ॥
હે પ્રજાપતિ, તે વિકાર જોઈને દેવરાજ સહસ્રાક્ષે ત્યારે દિવ્ય ચક્ષુથી જોયું.
13.76.17
स ददर्श मुनिं तस्याः शरीरान्तरगोचरम् ।
प्रतिबिम्बमिवादर्शे गुरुपत्न्याः शरीरगम् ॥ १३.७६.१७ ॥
તેણે તે મુનિને જોયા; તેના શરીરની અંદર દેખાતા, અરીસામાં પ્રતિબિંબની જેમ ગુરુપત્નીના શરીરમાં રહેલા.
13.76.18
स तं घोरेण तपसा युक्तं दृष्ट्वा पुरंदरः ।
प्रावेपत सुसंत्रस्तो व्रीडितश्च तदा विभो ॥ १३.७६.१८ ॥
ઘોર તપથી યુક્ત તેને જોઈને પુરંદર ઇન્દ્ર અત્યંત ભયભીત થઈને કાંપી ઊઠ્યા; હે વિભો, ત્યારે તેઓ લજ્જિત પણ થયા.
13.76.19
विमुच्य गुरुपत्नीं तु विपुलः सुमहातपाः ।
स्वकलेबरमाविश्य शक्रं भीतमथाब्रवीत् ॥ १३.७६.१९ ॥
ગુરુપત્નીને મુક્ત કરીને, મહાતપસ્વી વિપુલ પોતાના શરીરમાં પ્રવેશ કરીને ભયભીત ઇન્દ્રને બોલ્યો.
13.76.20
अजितेन्द्रिय दुर्बुद्धे पापात्मक पुरंदर ।
न चिरं पूजयिष्यन्ति देवास्त्वां मानुषास्तथा ॥ १३.७६.२० ॥
હે અજિતેન્દ્રિય, દુર્બુદ્ધિ, પાપી પુરંદર! દેવતાઓ અને મનુષ્યો તને લાંબા સમય સુધી પૂજશે નહીં.
13.76.21
किन्नु तद्विस्मृतं शक्र न तन्मनसि ते स्थितम् ।
गौतमेनासि यन्मुक्तो भगाङ्कपरिचिह्नितः ॥ १३.७६.२१ ॥
હે શક્ર! શું તે ભૂલી ગયો? ગૌતમે તને મુક્ત કર્યો હતો, ભગના ચિહ્નથી અંકિત થયેલો તું, એ તારા મનમાં ટક્યું નહીં?
13.76.22
जाने त्वां बालिशमतिमकृतात्मानमस्थिरम् ।
मयेयं रक्ष्यते मूढ गच्छ पाप यथागतम् ॥ १३.७६.२२ ॥
હું જાણું છું કે તું બાળબુદ્ધિ, અસંયમી અને અસ્થિર છે. હું આનું રક્ષણ કરું છું. હે મૂઢ, હે પાપી, જેમ આવ્યો તેમ પાછો જા.
13.76.23
नाहं त्वामद्य मूढात्मन्दहेयं हि स्वतेजसा ।
कृपायमानस्तु न ते दग्धुमिच्छामि वासव ॥ १३.७६.२३ ॥
હે મૂઢાત્મા, હું આજે મારા તેજથી તને બાળીશ નહીં. પરંતુ કરુણાથી પીગળીને, હે વાસવ, તને બાળવાની મારી ઇચ્છા નથી.
13.76.24
स च घोरतमो धीमान्गुरुर्मे पापचेतसम् ।
दृष्ट्वा त्वां निर्दहेदद्य क्रोधदीप्तेन चक्षुषा ॥ १३.७६.२४ ॥
તે અત્યંત ભયંકર, બુદ્ધિમાન મારા ગુરુ, પાપી ચિત્તવાળા તને જોઈને આજે ક્રોધથી પ્રજ્વલિત નેત્રે તને ભસ્મ કરી દેશે.
13.76.25
नैवं तु शक्र कर्तव्यं पुनर्मान्याश्च ते द्विजाः ।
मा गमः ससुतामात्यः क्षयं ब्रह्मबलार्दितः ॥ १३.७६.२५ ॥
હે શક્ર, તારે ફરી આમ ન કરવું જોઈએ; બ્રાહ્મણો તારા માટે માનનીય છે. બ્રહ્મબળથી પીડિત થઈ પુત્રો અને અમાત્યો સહિત વિનાશ ન પામ.
13.76.26
अमरोस्मीति यद्बुद्धिं समास्थाय प्रवर्तते ।
मावमंस्था न तपसा न साध्यं नाम किञ्चन ॥ १३.७६.२६ ॥
'હું અમર છું' એવી બુદ્ધિ અપનાવીને જે વર્તે છે, તેણે તપને તુચ્છ ન ગણવું; તપથી કંઈ પણ અસાધ્ય નથી.
13.76.27
तच्छ्रुत्वा वचनं शक्रो विपुलस्य महात्मनः ।
न किञ्चिदुक्त्वा व्रीडार्तस्तत्रैवान्तरधीयत ॥ १३.७६.२७ ॥
મહાત્મા વિપુલના તે વચનો સાંભળીને શરમથી વ્યાકુળ થયેલો શક્ર કંઈ પણ કહ્યા વિના ત્યાં જ અંતર્ધાન થયો.
13.76.28
मुहूर्तयाते तस्मिंस्तु देवशर्मा महातपाः ।
कृत्वा यज्ञं यथाकाममाजगाम स्वमाश्रमम् ॥ १३.७६.२८ ॥
તે ગયા પછી એક મુહૂર્ત બાદ મહાતપસ્વી દેવશર્મા યથેચ્છ યજ્ઞ કરીને પોતાના આશ્રમે પાછા આવ્યા.
13.76.29
आगतेऽथ गुरौ राजन्विपुलः प्रियकर्मकृत् ।
रक्षितां गुरेव भार्यां न्यवेदयदनिन्दिताम् ॥ १३.७६.२९ ॥
હે રાજન્, ગુરુ પાછા આવ્યા ત્યારે પ્રિય કર્મ કરનાર વિપુલે ગુરુની જેમ સુરક્ષિત રાખેલી નિર્દોષ પત્ની તેમને સોંપી.
13.76.30
अभिवाद्य च शान्तात्मा स गुरुं गुरुवत्सलः ।
विपुलः पर्युपातिष्ठद्यथापूर्वमशङ्कितः ॥ १३.७६.३० ॥
શાંતચિત્ત અને ગુરુપ્રેમી વિપુલે ગુરુને અભિવાદન કરીને, પહેલાંની જેમ નિઃશંકપણે તેમની સેવા કરી.
13.76.31
विश्रान्ताय ततस्तस्मै सहासीनाय भार्यया ।
निवेदयामास तदा विपुलः शक्रकर्म तत् ॥ १३.७६.३१ ॥
ત્યારે વિશ્રામ કરતા, પત્ની સાથે બેઠેલા તેમને વિપુલે ઇન્દ્રનું તે કર્મ નિવેદિત કર્યું.
13.76.32
तच्छुत्वा स मुनिस्तुष्टों विपुलस्य प्रतापवान् ।
बभूव शीलवृत्ताभ्यां तपसा नियमेन च ॥ १३.७६.३२ ॥
તે સાંભળીને તે પ્રતાપવાન મુનિ વિપુલના શીલ, આચરણ, તપ અને નિયમથી સંતુષ્ટ થયા.
13.76.33
विपुलस्य गुरौ वृत्तिं भक्तिमात्मनि तत्प्रभुः ।
धर्मे च स्थिरतां दृष्ट्वा साधुसाध्वित्यभाषत ॥ १३.७६.३३ ॥
વિપુલનું ગુરુ પ્રત્યેનું આચરણ, આત્મામાં ભક્તિ અને ધર્મમાં સ્થિરતા જોઈને તે પ્રભુએ 'સાધુ, સાધુ!' કહ્યું.
13.76.34
प्रतिनन्द्य च धर्मात्मा शिष्यं धर्मपरायणम् ।
वरेण च्छन्दयामास देवशर्मा महामतिः ॥ १३.७६.३४ ॥
ધર્માત્મા અને મહામતિ દેવશર્માએ ધર્મપરાયણ શિષ્યનું અભિનંદન કરીને વરથી તેને પ્રસન્ન કર્યો.
13.76.35
स्थितिं च धर्मे जग्राह स तस्माद्गुरुवत्सलः ।
अनुज्ञातश्च गुरुणा चचारानुत्तमं तपः ॥ १३.७६.३५ ॥
ગુરુવત્સલ તેણે ત્યારથી ધર્મમાં સ્થિરતા ધારણ કરી; ગુરુની અનુજ્ઞાથી તેણે શ્રેષ્ઠ તપ આચર્યું.
13.76.36
तथैव देवशर्मापि सभार्यः स महातपाः ।
निर्भयो बलवृत्रघ्नाच्चचार विजने वने ॥ १३.७६.३६ ॥
તે જ રીતે મહાતપસ્વી દેવશર્મા પણ પત્ની સાથે, વૃત્રહંતા ઇન્દ્રના બળથી પણ નિર્ભય થઈ, નિર્જન વનમાં વિચરવા લાગ્યા.