महाभारत · अध्याय 13.76
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.76.1
ततः कदाचिद्देवेन्द्रो दिव्यरूपवपुर्धरः ।
इदमन्तरमित्येवमभ्यगात्तमथाश्रमम् ॥ १३.७६.१ ॥
नंतर एके वेळी देवेंद्र दिव्य रूप व शरीर धारण करून, 'हीच संधी' असे मानून त्या आश्रमात आला.
13.76.2
रूपमप्रतिमं कृत्वा लोभनीयं जनाधिपः ।
दर्शनीयतमो भूत्वा प्रविवेश तमाश्रमम् ॥ १३.७६.२ ॥
अतुलनीय, मन मोहून टाकणारे रूप धारण करून, जनाधिप अत्यंत मनोहर होऊन त्या आश्रमात प्रवेशला.
13.76.3
स ददर्श तमासीनं विपुलस्य कलेबरम् ।
निश्चेष्टं स्तब्धनयनं यताऽऽलेख्यगतं तथा ॥ १३.७६.३ ॥
तेथे बसलेले विपुलाचे शरीर त्याने पाहिले; ते निश्चल, स्थिर नेत्रांचे, जणू चित्रात रेखाटलेले होते.
13.76.4
रुचिं च रुचिरापाङ्गीं पीनश्रोणिपयोधराम् ।
पद्मपत्रविशालाक्षीं सम्पूर्णेन्दुनिभाननाम् ॥ १३.७६.४ ॥
रुचीलाही पाहिले; सुंदर कटाक्ष असलेली, भरदार नितंब व स्तन असलेली, कमळाच्या पाकळ्यांसारखे विशाल नेत्र असलेली, पूर्ण चंद्रासारखे मुख असलेली.
13.76.5
सा तमालोक्य सहसा प्रत्युत्तातुमियेष ह ।
रूपेण विस्मिता कोऽसीत्यथ वक्तुमिवेच्छती ॥ १३.७६.५ ॥
त्याला पाहून ती अचानक उठू इच्छिली; त्याच्या रूपाने विस्मित होऊन, 'तू कोण आहेस?' असे विचारू इच्छिणारी.
13.76.6
उत्थातुकामा तु सती विष्टव्धा विपुलेन सा ।
निगृहीता मनुष्येन्द्र न शशाक विचेष्टितुम् ॥ १३.७६.६ ॥
उठू इच्छिणारी ती सती विपुलाने जखडली गेली; हे मनुष्येंद्रा, ती हालचालही करू शकली नाही.
13.76.7
तामाबभाषे देवेन्द्रः साम्ना परमवल् ।
त्वदर्थमागतं विद्धि देवेन्द्र मां शुचिस्मिते ॥ १३.७६.७ ॥
देवेंद्राने तिच्याशी अत्यंत मृदु शब्दांत संवाद साधला: 'हे शुचिस्मिते, जाण की मी तुझ्यासाठीच आलो आहे.'
13.76.8
क्लिश्यमानमनङ्गेन त्वत्सङ्कल्पभवेन ह ।
तत्पर्याप्नुहि मां सुभ्रु पुरा कालोऽतिवर्तते ॥ १३.७६.८ ॥
तुझ्या संकल्पातून जन्मलेल्या अनंगामुळे मी पीडित आहे. म्हणून हे सुभ्रू, मला तृप्त कर; काळ निघून चालला आहे.
13.76.9
तमेवंवादिनं शक्रं शुश्राव विपुलो मुनिः ।
गुरुपत्नयाः शरीरस्थो ददर्श त्रिदसाधिपम् ॥ १३.७६.९ ॥
असे बोलणाऱ्या शक्राला विपुल मुनींनी ऐकले. गुरुपत्नीच्या शरीरात राहून त्यांनी देवांच्या अधिपतीला पाहिले.
13.76.10
न शशाक च सा राजन्प्रत्युत्थातुमनिन्दिता ।
वक्तुं च नाशकद्राजन्विष्टब्दा विपुलेन सा ॥ १३.७६.१० ॥
हे राजा, ती निर्दोष स्त्री उठू शकली नाही, बोलूही शकली नाही; हे राजा, विपुलाने तिला स्तब्ध करून ठेवले होते.
13.76.11
आकारं गुरुपत्न्यास्तु स विज्ञाय भृगूद्वहः ।
निजय्नाह महातेजा योगेन बलवत्प्रभो।
बबन्ध योगबन्धैश्च तस्याः सर्वेन्द्रियाणि सः ॥ १३.७६.११ ॥
गुरुपत्नीची स्थिती ओळखून त्या भृगुश्रेष्ठ, महातेजस्वी मुनींनी योगबलाने तिला दृढपणे रोखले. हे प्रभो, योगबंधनांनी त्यांनी तिच्या सर्व इंद्रियांना बांधले.
13.76.12
तां निर्विकारां दृष्ट्वा तु पुनरेव शचीपतिः ।
उवाच व्रीहितो राजंस्तां योगबलमोहिताम् ॥ १३.७६.१२ ॥
ती निश्चल असल्याचे पाहून शचीपती पुन्हा बोलले. हे राजा, लज्जित होऊन योगबलाने मोहित झालेल्या तिला ते म्हणाले.
13.76.13
एह्येहीति ततः सा तु प्रतिवक्तुमियेष तम् ।
स तां वाच्यं गुरोः पत्न्या विपुलः पर्यवर्तयत् ॥ १३.७६.१३ ॥
"ये, ये" असे तेव्हा ती त्याला उत्तर देऊ इच्छित होती; पण विपुलाने गुरुपत्नीने बोलायच्या वचनांना उलटे केले.
13.76.14
भोः किमागमने कृत्यमिति तस्यास्तु निःसृता ।
वक्त्राच्छशाङ्कसदृशाद्वाणी संस्कारभूषणा ॥ १३.७६.१४ ॥
"अरे, येण्याचे प्रयोजन काय?" असे वचन तिच्या चंद्रासारख्या मुखातून निघाले; ते संस्कारांनी अलंकृत होते.
13.76.15
वीडिता सा तु तद्वाक्यमुक्त्वा परवशा तदा ।
पुरन्दरश्च संत्रस्तो बभूव विमना भृशम् ॥ १३.७६.१५ ॥
लज्जित झालेली ती ते वचन बोलून तेव्हा परवश झाली; आणि पुरंदर इंद्रही अत्यंत भयभीत व खिन्न झाला.
13.76.16
स तद्वैकृतमालक्ष्य देवराजो विशांपते ।
अवैक्षत सहस्राक्षस्तदा दिव्येन चक्षुषा ॥ १३.७६.१६ ॥
हे प्रजाधिपती, तो विकार पाहून देवराज सहस्राक्षाने तेव्हा दिव्य चक्षूने पाहिले.
13.76.17
स ददर्श मुनिं तस्याः शरीरान्तरगोचरम् ।
प्रतिबिम्बमिवादर्शे गुरुपत्न्याः शरीरगम् ॥ १३.७६.१७ ॥
त्याने त्या मुनीला पाहिले; तिच्या शरीराच्या आत दिसणारा, आरशातील प्रतिबिंबासारखा गुरुपत्नीच्या शरीरात असलेला.
13.76.18
स तं घोरेण तपसा युक्तं दृष्ट्वा पुरंदरः ।
प्रावेपत सुसंत्रस्तो व्रीडितश्च तदा विभो ॥ १३.७६.१८ ॥
घोर तपाने युक्त त्याला पाहून पुरंदर इंद्र अत्यंत भयभीत होऊन कंपित झाला; हे विभो, तेव्हा तो लज्जितही झाला.
13.76.19
विमुच्य गुरुपत्नीं तु विपुलः सुमहातपाः ।
स्वकलेबरमाविश्य शक्रं भीतमथाब्रवीत् ॥ १३.७६.१९ ॥
गुरुपत्नीला सोडून, महातपस्वी विपुल आपल्या शरीरात प्रवेश करून भयभीत इंद्राला म्हणाला.
13.76.20
अजितेन्द्रिय दुर्बुद्धे पापात्मक पुरंदर ।
न चिरं पूजयिष्यन्ति देवास्त्वां मानुषास्तथा ॥ १३.७६.२० ॥
हे अजितेंद्रिय, दुर्बुद्धी, पापात्मा पुरंदरा! देव आणि मानव तुझी फार काळ पूजा करणार नाहीत.
13.76.21
किन्नु तद्विस्मृतं शक्र न तन्मनसि ते स्थितम् ।
गौतमेनासि यन्मुक्तो भगाङ्कपरिचिह्नितः ॥ १३.७६.२१ ॥
हे शक्रा! ते विसरलास काय? गौतमाने तुला सोडले होते, भगाच्या चिन्हाने चिन्हांकित असलेल्या तुला, हे तुझ्या मनात राहिले नाही काय?
13.76.22
जाने त्वां बालिशमतिमकृतात्मानमस्थिरम् ।
मयेयं रक्ष्यते मूढ गच्छ पाप यथागतम् ॥ १३.७६.२२ ॥
तू मूर्ख बुद्धीचा, असंयमी आणि अस्थिर आहेस हे मला ठाऊक आहे. हिचे रक्षण मी करत आहे. हे मूढा, हे पापी, जसा आलास तसाच परत जा.
13.76.23
नाहं त्वामद्य मूढात्मन्दहेयं हि स्वतेजसा ।
कृपायमानस्तु न ते दग्धुमिच्छामि वासव ॥ १३.७६.२३ ॥
हे मूढात्म्या, मी आज माझ्या तेजाने तुला जाळणार नाही. परंतु कृपेने द्रवून, हे वासवा, तुला जाळण्याची मला इच्छा नाही.
13.76.24
स च घोरतमो धीमान्गुरुर्मे पापचेतसम् ।
दृष्ट्वा त्वां निर्दहेदद्य क्रोधदीप्तेन चक्षुषा ॥ १३.७६.२४ ॥
ते अत्यंत भयंकर, बुद्धिमान माझे गुरू, पापी मनाच्या तुला पाहून आज क्रोधाने पेटलेल्या डोळ्यांनी तुला जाळून टाकतील.
13.76.25
नैवं तु शक्र कर्तव्यं पुनर्मान्याश्च ते द्विजाः ।
मा गमः ससुतामात्यः क्षयं ब्रह्मबलार्दितः ॥ १३.७६.२५ ॥
हे शक्रा, तू पुन्हा असे करू नयेस; ब्राह्मण तुला आदरणीय आहेत. ब्रह्मबलाने पीडित होऊन पुत्र आणि अमात्यांसह नाश पावू नकोस.
13.76.26
अमरोस्मीति यद्बुद्धिं समास्थाय प्रवर्तते ।
मावमंस्था न तपसा न साध्यं नाम किञ्चन ॥ १३.७६.२६ ॥
'मी अमर आहे' अशी बुद्धी धरून जो वागतो, त्याने तपाचा अवमान करू नये; तपाने काहीच असाध्य नाही.
13.76.27
तच्छ्रुत्वा वचनं शक्रो विपुलस्य महात्मनः ।
न किञ्चिदुक्त्वा व्रीडार्तस्तत्रैवान्तरधीयत ॥ १३.७६.२७ ॥
महात्मा विपुलाचे ते शब्द ऐकून लज्जेने व्याकुळ झालेला शक्र काहीही न बोलता तेथेच अंतर्धान पावला.
13.76.28
मुहूर्तयाते तस्मिंस्तु देवशर्मा महातपाः ।
कृत्वा यज्ञं यथाकाममाजगाम स्वमाश्रमम् ॥ १३.७६.२८ ॥
तो गेल्यानंतर एका मुहूर्तानंतर महातपस्वी देवशर्मा यथेच्छ यज्ञ पूर्ण करून आपल्या आश्रमात परतला.
13.76.29
आगतेऽथ गुरौ राजन्विपुलः प्रियकर्मकृत् ।
रक्षितां गुरेव भार्यां न्यवेदयदनिन्दिताम् ॥ १३.७६.२९ ॥
हे राजा, गुरु परत आल्यावर प्रिय कर्मे करणाऱ्या विपुलाने गुरूप्रमाणे रक्षिलेली निर्दोष पत्नी त्यांना सुपूर्द केली.
13.76.30
अभिवाद्य च शान्तात्मा स गुरुं गुरुवत्सलः ।
विपुलः पर्युपातिष्ठद्यथापूर्वमशङ्कितः ॥ १३.७६.३० ॥
शांतचित्त आणि गुरुप्रेमी विपुलाने गुरूला वंदन करून, पूर्वीप्रमाणेच निःशंकपणे त्यांची सेवा केली.
13.76.31
विश्रान्ताय ततस्तस्मै सहासीनाय भार्यया ।
निवेदयामास तदा विपुलः शक्रकर्म तत् ॥ १३.७६.३१ ॥
तेव्हा विश्रांती घेत असलेल्या, पत्नीसह बसलेल्या त्याला विपुलाने इंद्राचे ते कृत्य निवेदन केले.
13.76.32
तच्छुत्वा स मुनिस्तुष्टों विपुलस्य प्रतापवान् ।
बभूव शीलवृत्ताभ्यां तपसा नियमेन च ॥ १३.७६.३२ ॥
ते ऐकून तो प्रतापवान मुनी विपुलाच्या शीलाने, आचरणाने, तपाने आणि नियमाने संतुष्ट झाला.
13.76.33
विपुलस्य गुरौ वृत्तिं भक्तिमात्मनि तत्प्रभुः ।
धर्मे च स्थिरतां दृष्ट्वा साधुसाध्वित्यभाषत ॥ १३.७६.३३ ॥
विपुलाचे गुरूविषयीचे वर्तन, आत्म्यातील भक्ती आणि धर्मातील स्थिरता पाहून त्या प्रभूने 'साधु, साधु!' असे म्हटले.
13.76.34
प्रतिनन्द्य च धर्मात्मा शिष्यं धर्मपरायणम् ।
वरेण च्छन्दयामास देवशर्मा महामतिः ॥ १३.७६.३४ ॥
धर्मात्मा व महामती देवशर्म्याने धर्मपरायण शिष्याचे अभिनंदन करून वर देऊन त्याला संतुष्ट केले.
13.76.35
स्थितिं च धर्मे जग्राह स तस्माद्गुरुवत्सलः ।
अनुज्ञातश्च गुरुणा चचारानुत्तमं तपः ॥ १३.७६.३५ ॥
गुरुवत्सल असलेल्या त्याने तेथून धर्मात स्थिरता धारण केली; गुरूची अनुज्ञा मिळवून त्याने उत्तम तप आचरले.
13.76.36
तथैव देवशर्मापि सभार्यः स महातपाः ।
निर्भयो बलवृत्रघ्नाच्चचार विजने वने ॥ १३.७६.३६ ॥
त्याचप्रमाणे महातपस्वी देवशर्माही पत्नीसह, वृत्रहंता इंद्राच्या बलालाही न भिता, निर्जन अरण्यात संचार करू लागला.