महाभारत · अध्याय 13.77
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.77.1
विपुलस्त्वकरोत्तीव्रं तपः कृत्वा गुरोर्वचः ।
तपोयुक्तमथात्मानममन्यत स वीर्यवान् ॥ १३.७७.१ ॥
विपुलाने गुरूंच्या वचनानुसार कठोर तप केले. तपाने युक्त होऊन त्या पराक्रमी पुरुषाने स्वतःला (पूर्ण) मानले.
13.77.2
स तेन कर्मणा स्वर्गं पृथिवीं पृथिवीपते ।
चचार गतभीः प्रीतो लब्धकीर्तिवरो नृप ॥ १३.७७.२ ॥
त्या कर्माने तो स्वर्गात आणि पृथ्वीवर निर्भय व प्रसन्न होऊन संचार करू लागला; कीर्ती व वर प्राप्त करून. हे राजा!
13.77.3
उभौ लोकौ जितौ चापि तथैवामन्यत प्रभुः ।
कर्मणा तेन कौरव्य तपसा विपुलेन च ॥ १३.७७.३ ॥
त्या कर्माने आणि त्या विपुल तपाने त्या समर्थाने दोन्ही लोक जिंकले असे मानले. हे कौरव्या!
13.77.4
अथ काले व्यतिक्रान्ते कस्मिंश्चित्कुरुनन्दन ।
रुच्या भगिन्या आदानं प्रभूतदनधान्यवत् ॥ १३.७७.४ ॥
काही काळ लोटल्यावर, हे कुरुनंदना! रुचीच्या बहिणीकडून मुबलक अन्नधान्यासह (काही) स्वीकारले गेले.
13.77.5
एतस्मिन्नेव काले तु दिव्या काचिद्वराङ्गना ।
बिभ्रती परमं रूपं जगामाथ विहायसा ॥ १३.७७.५ ॥
त्याच वेळी परम रूप धारण केलेली एक दिव्य सुंदरी आकाशमार्गाने गेली.
13.77.6
तस्याः शरीरात्पुष्पाणि पतितानि महीतले ।
तस्याश्रमस्याविदूरे दिव्यगन्धानि भारत ॥ १३.७७.६ ॥
तिच्या शरीरातून दिव्य सुगंधाची फुले पृथ्वीवर पडली; त्या आश्रमाजवळच. हे भारता!
13.77.7
तान्यगृह्णात्ततो राजन्रुचिर्ललितलोचना ।
तदा निमन्त्रकस्तस्या अङ्गेभ्यः क्षिप्रमागमत् ॥ १३.७७.७ ॥
हे राजा, तेव्हा सुंदर डोळ्यांची रुची त्या फुलांना घेऊन गेली. त्या वेळी निमंत्रित पाहुणा तिच्या अंगांतून लगेच आला.
13.77.8
तस्या हि भगिनी तात ज्येष्ठा नाम्ना प्रभावती ।
भार्या चित्ररथस्याथ बभूवाङ्गेश्वरस्य वै ॥ १३.७७.८ ॥
हे वत्सा, तिची ज्येष्ठ भगिनी प्रभावती नावाची होती; ती अंगदेशाचा स्वामी चित्ररथ याची पत्नी झाली.
13.77.9
पिनह्य तानि पुष्पाणि केशेषु वरवर्णिनी ।
आमन्त्रिता ततोऽगच्छद्रुचिरङ्गपतेर्गृहम् ॥ १३.७७.९ ॥
ती फुले केसांत माळून, सुंदर वर्णाची ती स्त्री निमंत्रित होऊन अंगपतीच्या घरी गेली.
13.77.10
पुष्पाणि तानि दृष्ट्वा तु तदाङ्गेन्द्रवराङ्गना ।
भगिनीं चोदयामास पुष्पार्थे चारुलोचना ॥ १३.७७.१० ॥
ती फुले पाहून अंगेंद्राची श्रेष्ठ राणी, सुंदर डोळ्यांची ती, फुलांसाठी आपल्या बहिणीला प्रेरित करू लागली.
13.77.11
सा भर्त्रे सर्वमाचष्ट रुचिः सुरुचिरानना ।
भगिन्या भाषितं सर्वमृषिस्तच्चाभ्यनन्दत ॥ १३.७७.११ ॥
सुंदर मुखाची ती रुची आपल्या पतीला सर्व सांगू लागली. बहिणीने जे सांगितले ते सर्व ऋषींनीही आनंदाने मान्य केले.
13.77.12
ततो विपुलमानाय्य देवशर्मा महातपाः ।
पुष्पार्थे चोदयामास गच्छगच्छेति भारत ॥ १३.७७.१२ ॥
मग महातपस्वी देवशर्म्याने विपुल (फुले) आणून, हे भारता, 'जा, जा' असे म्हणत फुलांसाठी तिला प्रवृत्त केले.
13.77.13
विपुलस्तु गुरोर्वाक्यमविचार्य महातपाः ।
स तथेत्यब्रवीद्राजंस्तं च देशं जगाम ह ॥ १३.७७.१३ ॥
महातपस्वी विपुल गुरूचे वचन विचार न करता "तसेच" म्हणाले, हे राजा, आणि त्या स्थळी निघून गेले.
13.77.14
यस्मिन्देशे तु तान्यासन्पतितानि नभस्तलात् ।
अम्लानान्यपि तत्रासन्कुसुमान्यपराण्यपि ॥ १३.७७.१४ ॥
ज्या ठिकाणी आकाशातून ती फुले पडली होती, तेथे न सुकलेली इतर फुलेही होती.
13.77.15
स ततस्तानि जग्राह दिव्यानि रुचिराणि च ।
प्राप्तानि स्वेन तपसा दिव्यगन्धानि भारत ॥ १३.७७.१५ ॥
मग त्याने ती दिव्य आणि सुंदर फुले घेतली; ती त्याच्या स्वतःच्या तपश्चर्येमुळे प्राप्त झालेली, दिव्य सुगंधाची होती, हे भारत.
13.77.16
सम्प्राप्य तानि प्रीतात्मा गुरोर्वचनकारकः ।
तदा जगाम तूर्णं च चम्पां चम्पकमालिनीम् ॥ १३.७७.१६ ॥
ती मिळवून, आनंदित मनाने, गुरूचे वचन पाळणारे ते लगेच चंपकमालिनी चंपा नगरीकडे निघाले.
13.77.17
स वने निर्जने तात ददर्श मिथुनं नृणाम् ।
चक्रवत्परिवर्तन्तं गृहीत्वा पाणिना करम् ॥ १३.७७.१७ ॥
त्याने त्या निर्जन अरण्यात, हे तात, चाकाप्रमाणे फिरत असलेले मनुष्यांचे एक जोडपे पाहिले; ते हातात हात धरून होते.
13.77.18
तत्रैकस्तूर्णमगमत्तत्पदे च विवर्तयन् ।
एकस्तु न तदा राजंश्चक्रतुः कलहं ततः ॥ १३.७७.१८ ॥
तेथे एक जण लगेच निघून गेला, त्याच्या पावलांच्या मागे फिरत; पण हे राजा, दुसऱ्याने तेव्हा कलह केला नाही.
13.77.19
त्वं शीघ्रं गच्छसीत्येकोऽब्रवीन्नेति तथाऽपरः ।
पतितेति च तौ राजन्परस्परमथोचतुः ॥ १३.७७.१९ ॥
एक म्हणाला, 'तू लवकर जातोस', आणि दुसरा म्हणाला, 'नाही'. हे राजा, 'ते पडले आहे' असे ते दोघे एकमेकांना म्हणाले.
13.77.20
तयोर्विस्पर्धतोरेवं शपथोऽयमभूत्तदा ।
सहसोद्दिश्य विपुलं ततो वाक्यमथोचतुः ॥ १३.७७.२० ॥
ते दोघे असे वाद घालत असताना तेव्हा ही शपथ झाली. मग अचानक विपुलाला उद्देशून त्यांनी हे शब्द उच्चारले.
13.77.21
आवयोरनृतं प्राह यस्तस्याभूद्द्विजस्य वै ।
विपुलस्य परे लोके या गतिः सा भवेदिति ॥ १३.७७.२१ ॥
"आपल्या दोघांपैकी जो खोटे बोलेल, त्या द्विजाला परलोकात जी गती मिळेल, तीच विपुलाला मिळो."
13.77.22
एतच्छ्रुत्वा तु विपुलो विषण्णवदनोऽभवत् ।
एवं तीव्रतपाश्चाहं कष्टश्चायं परिश्रमः ॥ १३.७७.२२ ॥
हे ऐकून विपुलाचे मुख विषण्ण झाले. 'अशी माझी कठोर तपश्चर्या आहे, आणि हा परिश्रमही कष्टदायक आहे.'
13.77.23
मिथुनस्यास्य किं मे स्यात्कृतं पापं यथा गतिः ।
अनिष्टा सर्वभूतानां कीर्तिताऽनेन मेऽद्य वै ॥ १३.७७.२३ ॥
"या जोडीचे मी कोणते पाप केले असेल, ज्यामुळे माझी गती अशी होईल? आज याने माझ्यासाठी सर्व प्राण्यांना अनिष्ट अशी गती सांगितली."
13.77.24
एवं सञ्चिन्तयन्नेव विपुलो राजसत्तम ।
अवाङ्मुखो दीनमना दध्यौ दुष्कृतमात्मनः ॥ १३.७७.२४ ॥
हे राजश्रेष्ठा, असा विचार करत असताना विपुल खाली मुख करून, दीन मनाने आपल्या दुष्कृताचा विचार करू लागला.
13.77.25
ततः षडन्यान्पुरुषानक्षैः काञ्चनराजतैः ।
अपश्यद्दीव्यमानान्वै लोभामर्षान्वितांस्तथा ॥ १३.७७.२५ ॥
नंतर त्याने सोन्या-चांदीच्या फाशांनी खेळणारे, लोभ आणि संतापाने भरलेले असे आणखी सहा पुरुष पाहिले.
13.77.26
कुर्वतः शपथं तेन यः कृतो मिथुनेन तु ।
विपुलं वै समुद्दिश्य तेपि वाक्यमथाब्रुवन् ॥ १३.७७.२६ ॥
त्या जोडप्याने विपुलाला उद्देशून जी शपथ घेतली, तेव्हा त्यांनीही हे शब्द उच्चारले.
13.77.27
लोभमास्थाय योऽस्माकं विषमं कर्तुमुत्सहेत् ।
विपुलस्य परे लोके या गतिस्तामवाप्नुयात्। ॥ १३.७७.२७ ॥
आमच्यापैकी जो लोभाचा आश्रय घेऊन विपुलाशी अन्याय करण्याचे धाडस करील, त्याला परलोकात तीच गती प्राप्त होवो.
13.77.28
एतच्छ्रुत्वा तु विपुलो नापश्यद्धर्मसङ्करम् ।
जन्मप्रभृति कौरव्य कृतपूर्वमथात्मनः ॥ १३.७७.२८ ॥
हे ऐकूनही विपुलाला आपल्या जन्मापासून पूर्वी केलेला धर्मभंग दिसला नाही, हे कौरव्या.
13.77.29
स प्रदध्यौ तथा राजन्नग्नावग्निरिवाहितः ।
दह्यमानेन मनसा शापं श्रुत्वा तथाविधम् ॥ १३.७७.२९ ॥
हे राजा, तो अग्नीत पेटलेल्या अग्नीप्रमाणे चिंतेत पडला; असा शाप ऐकून त्याचे मन जळू लागले.
13.77.30
तस्य चिन्तयतस्तात बह्वीर्वाचो निशम्य तु ।
इदमासीन्मनसि च रुच्या रक्षणकारितम् ॥ १३.७७.३० ॥
हे तात, तो चिंतन करत असताना अनेक शब्द ऐकून त्याच्या मनात हा विचार आला — स्वेच्छेने रक्षण करण्याचा निश्चय.
13.77.31
लक्षणं लक्षणेनैव वदनं वदनेन च ।
विधाय न मया चोक्तं सत्यमेतद्गुरोस्तथा ॥ १३.७७.३१ ॥
लक्षणाने लक्षण, मुखाने मुख (ओळखून) करून, मी ते गुरूंना सांगितले नाही; हेच सत्य आहे.
13.77.32
एतदात्मनि कौरव्य दुष्कृतं विपुलस्तदा ।
अमन्यत महाभाग तथा तच्च न संशयः ॥ १३.७७.३२ ॥
हे कौरव्या, हे महाभागा, तेव्हा त्याने हे आपल्यात मोठे दुष्कृत्य मानले; ते तसेच होते, यात संशय नाही.
13.77.33
स चम्पां नगरीमेत्य पुष्पाणि गुरवे ददौ ।
पूजयामास च गुरुं विधिवत्स गुरुप्रियः ॥ १३.७७.३३ ॥
तो चंपा नगरीत येऊन गुरूंना फुले अर्पण केली; गुरुप्रिय तो विधिपूर्वक गुरूंची पूजा करता झाला.