મહાભારત · અધ્યાય 14.19
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.19.1
शुभानामशुभानां च नेह नाशोस्ति कर्मणाम् ।
प्राप्यप्राप्यानुपच्यन्ते क्षेत्रेक्षेत्रे तथातथा ॥ १४.१९.१ ॥
અહીં શુભ અને અશુભ કર્મોનો નાશ નથી; દરેક ક્ષેત્રમાં તેઓ તે રીતે ફળ પામીને પરિપક્વ થાય છે.
14.19.2
यथा प्रसूयमानस्तु फली दद्यात्फलं बहु ।
तथा स्याद्विपुलं पुण्यं शुद्धेन मनसा कृतम् ॥ १४.१९.२ ॥
ફળ આપતું વૃક્ષ જેમ ઘણું ફળ આપે છે, તેમ શુદ્ધ મનથી કરેલું કર્મ મોટું પુણ્ય આપે છે.
14.19.3
पापं चापि तथैव स्यात्पापेन मनसा कृतम् ।
पुरोधाय मनो हीह कर्मण्यात्मा प्रवर्तते ॥ १४.१९.३ ॥
પાપી મનથી કરેલું પાપ પણ તેવું જ હોય છે. અહીં મનને આગળ રાખીને જ આત્મા કર્મમાં પ્રવર્તે છે.
14.19.4
यथा कर्मसमाविष्टः काममन्युसमावृतः ।
नरो गर्भं प्रविशति तत्रापि शृणु चोत्तरम् ॥ १४.१९.४ ॥
કર્મમાં લીન, કામ અને ક્રોધથી ઘેરાયેલો માણસ જેમ ગર્ભમાં પ્રવેશે છે; તેના વિશેનો આગળનો ઉત્તર પણ સાંભળ.
14.19.5
शुक्रं शोणितसंसृष्टं स्त्रिया गर्भाशयं गतम् ।
क्षेत्रं कर्मजमाप्नोति शुभं वा यदि वाऽशुभम् ॥ १४.१९.५ ॥
સ્ત્રીના ગર્ભાશયમાં ગયેલું, લોહી સાથે ભળેલું શુક્ર કર્મથી ઉત્પન્ન થયેલા ક્ષેત્ર—શુભ કે અશુભ—ને પામે છે.
14.19.6
सौक्ष्म्यादव्यक्तयावाच्च न च क्वचन सज्जति ।
सम्प्राप्य ब्राह्मणः कायं तस्मात्तद्ब्रह्म शाश्वतम् ॥ १४.१९.६ ॥
સૂક્ષ્મતા અને અવ્યક્તતાને કારણે તે ક્યાંય ચોંટતું નથી. બ્રાહ્મણ (આત્મા) દેહ પામીને પણ; તેથી તે બ્રહ્મ શાશ્વત છે.
14.19.7
तद्बीजं सर्वभूतानां तेन जीवन्ति जन्तवः ॥ १४.१९.७ ॥
તે જ સર્વ ભૂતોનું બીજ છે; તેનાથી જીવો જીવે છે.
14.19.8
स जीवः सर्वभूतानां गर्भमाविश्य भागशः ।
दधाति चेतना सद्यः प्राणस्थानेष्ववस्थितः।
ततः स्पन्दयतेऽङ्गानि स गर्भश्चेतनान्वितः ॥ १४.१९.८ ॥
સર્વ ભૂતોનો તે જીવ ગર્ભમાં પ્રવેશીને ભાગશઃ ચેતના ધારણ કરે છે; પ્રાણસ્થાનોમાં સ્થિત થઈ તરત ચેતના આપે છે. પછી તે અંગોને સ્પંદિત કરે છે; તે ગર્ભ ચેતનાથી યુક્ત થાય છે.
14.19.9
यथा लोहस्य विष्यन्दो निषिक्तो बिम्बविग्रहम् ।
उपैति तद्वज्जानीहि गर्भे जीवप्रवेशनम् ॥ १४.१९.९ ॥
જેમ પીગળેલા લોખંડનો પ્રવાહ ઘાટમાં રેડાઈ આકાર પામે છે, તેમ ગર્ભમાં જીવનો પ્રવેશ જાણ.
14.19.10
लोहपिण्डं यथा वह्निः प्रविश्य ह्यतितापयेत् ।
तथा त्वमपि जानीहि गर्भे जीवोपपादनम्। ॥ १४.१९.१० ॥
જેમ અગ્નિ લોખંડના પિંડમાં પ્રવેશીને તેને અતિશય તપાવે છે, તેમ ગર્ભમાં જીવની ઉત્પત્તિ તું પણ જાણ.
14.19.11
यथा च दीपः शरणं दीप्यमानः प्रकाशयेत् ।
एवमेव शरीराणि प्रकाशयति चेतनः ॥ १४.१९.११ ॥
દીવો જેમ આશ્રયમાં સળગીને પ્રકાશ આપે છે, તેમ ચેતન આત્મા શરીરોને પ્રકાશિત કરે છે.
14.19.12
यद्यच्च कुरुते कर्म शुभं वा यदि वाऽशुभम् ।
पूर्वदेहकृतं सर्वमवश्यमुपभुज्यते ॥ १४.१९.१२ ॥
માણસ જે કંઈ કર્મ કરે છે, શુભ હોય કે અશુભ, પૂર્વ દેહમાં કરેલું સર્વ અવશ્ય ભોગવાય છે.
14.19.13
ततस्तु क्षीयते चैव पुनश्चान्यत्प्रचीयते ।
यावत्तु मोक्षयोगस्थं धर्मं नैवावबुध्यते ॥ १४.१९.१३ ॥
પછી તે ક્ષીણ થાય છે, અને ફરી બીજું સંચિત થાય છે. મોક્ષયોગમાં સ્થિત ધર્મને જાણવામાં ન આવે ત્યાં સુધી આ ચાલતું રહે છે.
14.19.14
तत्ते धर्मं प्रवक्ष्यामि सुखी भवति येन वै ।
आवर्तमानो जातीषु यथाऽन्योन्यासु सत्तम ॥ १४.१९.१४ ॥
તેથી, હે સત્તમ, જેનાથી મનુષ્ય સુખી થાય તે ધર્મ હું તને કહીશ; જન્મોમાં એકમાંથી બીજામાં ફરતા રહેનારને માટે.
14.19.15
दानं व्रतं ब्रह्मचर्यं यथोक्तव्रतधारणम् ।
दमः प्रशान्तता चैव भूतानां चानुकम्पनम् ॥ १४.१९.१५ ॥
દાન, વ્રત, બ્રહ્મચર્ય, કહ્યા પ્રમાણેના વ્રતોનું પાલન, દમ, શાંતિ, અને પ્રાણીઓ પ્રત્યે કરુણા.
14.19.16
संयमश्चानृशंस्य च परस्वादानवर्जनम् ।
व्यलीकानामकरणं भूताना मनसा भुवि ॥ १४.१९.१६ ॥
સંયમ અને નિર્દયતાનો અભાવ, બીજાનું ધન લેવાથી દૂર રહેવું, અને પૃથ્વી પર પ્રાણીઓનું મનથી પણ અહિત ન કરવું.
14.19.17
मातापित्रोश्च शुश्रूषा देवतातितिपूजनम् ।
गुरुपूजा घृणा शौचं नित्यमिन्द्रयसंयमः ॥ १४.१९.१७ ॥
માતા-પિતાની સેવા, દેવો અને અતિથિઓનું પૂજન, ગુરુપૂજા, લજ્જા, શૌચ, અને નિત્ય ઇન્દ્રિયસંયમ.
14.19.18
प्रवर्तनं शुभानां च तत्सतां व्रतमुच्यते ।
ततो धर्मः प्रभवति यः प्रजाः पाति शाश्वतीः ॥ १४.१९.१८ ॥
શુભ કર્મોનું પ્રવર્તન જ સજ્જનોનું વ્રત કહેવાય છે; તેમાંથી તે ધર્મ ઉદ્ભવે છે, જે શાશ્વત પ્રજાઓનું પાલન કરે છે.
14.19.19
सद्भिराचरितो धर्मः सदाचारे प्रतिष्ठितः ।
उभयार्थो भवत्येव स्वर्गार्थो मोक्षतस्तथा॥ ॥ १४.१९.१९ ॥
સજ્જનોએ આચરેલો ધર્મ, સદાચારમાં પ્રતિષ્ઠિત, નિશ્ચિતપણે સ્વર્ગ અને મોક્ષ બંનેનું સાધન બને છે.
14.19.20
एवं सत्सु सदा पश्येत्तत्रछाप्येषा ध्रुवा स्थितिः ।
आचारो धर्ममाचष्टे यस्मिन्सन्तो व्यवस्थिताः ॥ १४.१९.२० ॥
આ રીતે સદા સજ્જનોમાં જ આ સ્થિર મર્યાદા જોવી; તે ત્યાં જ છે. જે ધર્મમાં સજ્જનો સ્થિત છે, તેને આચાર જ કહે છે.
14.19.21
तेषु तत्कर्म निक्षिप्तं यः स धर्मः सनातनः ।
यस्तं समभिपद्येत न स दुर्गतिमाप्नुयात् ॥ १४.१९.२१ ॥
તેમનામાં તે કર્મ મૂકાયેલું છે; તે જ સનાતન ધર્મ છે. જે તેનો આશ્રય લે છે, તે દુર્ગતિ પામતો નથી.
14.19.22
अतो नियम्यते लोकः प्रच्यवन्धर्मवर्त्मसु ।
यश्च योगी च मुक्तश्च स ऐतेभ्यो विशिष्यते ॥ १४.१९.२२ ॥
તેથી ધર્મમાર્ગોથી ચૂકનારાઓને જગત નિયંત્રિત કરાય છે; જે યોગી અને મુક્ત છે, તે આમનાથી શ્રેષ્ઠ છે.
14.19.23
वर्तमानस्य धर्मेण पुरुषस्य यथा तथा ।
संसारतारणं ह्यस्य कालेन महता भवेत् ॥ १४.१९.२३ ॥
ધર્મમાં વર્તતા પુરુષને, જેમ તે હોય તેમ, સંસારથી તરવું નિશ્ચિતપણે લાંબા સમયે થાય છે.
14.19.24
एवं पूर्वकृतं कर्म सर्वो जन्तुः प्रपद्यते ।
सर्वं तत्कारणं येन निकृतोऽप्यमिहागतः ॥ १४.१९.२४ ॥
આ રીતે દરેક જીવ પૂર્વકૃત કર્મને પ્રાપ્ત કરે છે; તે જ સર્વનું કારણ છે; જેના કારણે પીડિત થઈને આ અહીં આવ્યા છે.
14.19.25
शरीरग्रहणं चास्य केन पूर्वं प्रकल्पितम् ।
इत्येवं संशये लोके तच्च वक्ष्याम्यतः परम् ॥ १४.१९.२५ ॥
આનું શરીરગ્રહણ પહેલાં કોણે નક્કી કર્યું? જગતમાં આ સંશય છે. તે હું હવે કહીશ.
14.19.26
शरीरमात्मनः कृत्वा सर्वलोकपितामहः ।
त्रैलोक्यमसृजद्ब्रह्मा कृत्स्नं स्थावरजङ्गमम् ॥ १४.१९.२६ ॥
સર્વલોકના પિતામહ બ્રહ્માએ પોતાનું શરીર ધારણ કરીને ત્રણે લોક અને સ્થાવર-જંગમ સમસ્ત સર્જ્યું.
14.19.27
ततः प्रधानमसृजच्चेतनां तु शरीरिणाम् ।
यया सर्वमिदं व्याप्तं यां लोके परमां विदुः ॥ १४.१९.२७ ॥
પછી તેમણે પ્રધાન સર્જ્યું અને દેહધારીઓની ચેતના પણ સર્જી, જેનાથી આ સર્વ વ્યાપ્ત છે; જગતમાં તેને પરમ જાણે છે.
14.19.28
इदं तत्क्षरमित्युक्तं परं त्वमृतमक्षरम् ।
त्रयाणां मिथुनं सर्वमेकैकस्य पृथक्पृथक् ॥ १४.१९.२८ ॥
આને ક્ષર કહેવાયું છે; પરમ તો અમૃત અને અક્ષર છે. ત્રણનું યુગલ સર્વમાં છે, દરેકમાં અલગ અલગ.
14.19.29
असृजत्सर्वभूतानि पूर्वदृष्टः प्रजापतिः ।
स्थावराणि च भूतानि इत्येषा पौर्विकी श्रुतिः ॥ १४.१९.२९ ॥
પૂર્વે જોવાયેલા પ્રજાપતિએ સર્વ ભૂતો, સ્થાવર અને ભૂતોનું સર્જન કર્યું; આ પૌર્વિકી શ્રુતિ છે.
14.19.30
तस्य कालपरीमाणमकरोत्स पितामहः ।
भूतेषु परिवृत्तिं च पनरावृत्तिमेव च ॥ १४.१९.३० ॥
તે પિતામહે તેનું કાળપરિમાણ નક્કી કર્યું; ભૂતોમાં પરિવૃત્તિ અને પુનરાવૃત્તિ પણ.
14.19.31
यथा तु कश्चिन्मेधावी दृष्टात्मा पूर्वजन्मनि ।
यत्प्रवक्ष्यामि तत्सर्वं यथावदुपपद्यते ॥ १४.१९.३१ ॥
પૂર્વજન્મમાં આત્માને જોનાર કોઈ બુદ્ધિમાનની જેમ, હું જે કહીશ તે બધું યથાવત બંધબેસે છે.
14.19.32
सुखदुःखे यथा सम्यगनित्ये यः प्रपश्यति ।
कायं चामेध्यसंस्थानं विनाशं कर्मसंहितम् ॥ १४.१९.३२ ॥
સુખ અને દુઃખ અનિત્ય છે, અને શરીર અશુદ્ધ રચના તથા કર્મબદ્ધ વિનાશશીલ છે એમ જે બરાબર જુએ છે.
14.19.33
यच्च किञ्चित्सुखं तच्च दुःखं दृष्टमिति स्मरन् ।
संसारसागरं घोरं तरिष्यति सुदुस्तरम् ॥ १४.१९.३३ ॥
જે કોઈ સુખ છે તે પણ દુઃખ જ છે એમ સ્મરીને, તે ભયંકર અને અતિ દુસ્તર સંસારસાગર પાર કરશે.
14.19.34
जनीमरणरोगैश्च समाविष्टः प्रधानवित् ।
चेतनाव्तसु चैतन्यं समं भूतेषु पश्यति ॥ १४.१९.३४ ॥
જન્મ, મરણ અને રોગોથી ઘેરાયેલો હોવા છતાં, પ્રધાનતત્ત્વને જાણનાર સચેતન જીવોમાંની ચેતનાને બધાં ભૂતોમાં સમાન જુએ છે.
14.19.35
निर्विद्यते ततः कश्चिन्मार्गमाणः परं पदम् ।
तस्योपदेशं वक्ष्यामि याथातथ्येन सत्तम ॥ १४.१९.३५ ॥
ત્યારે કોઈ પરમ પદની શોધ કરતાં વિરક્ત થાય છે. હે સત્તમ, તેનો ઉપદેશ હું યથાર્થ રીતે કહીશ.
14.19.36
शाश्वतस्याव्ययस्याथ् यदस्य ज्ञानमुत्तमम् ।
प्रोच्यमानं मया विप्र निबोधदमशेषतः ॥ १४.१९.३६ ॥
શાશ્વત અને અવ્યયનું જે ઉત્તમ જ્ઞાન છે, તે મારા દ્વારા કહેવાઈ રહ્યું છે. હે વિપ્ર, તેને સંપૂર્ણપણે સમજ.