ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 14.21
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.21.1
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
दंपत्योः पार्थ संवादो योऽभवद्भरतर्षभ ॥ १४.२१.१ ॥
ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ଏହି ପୁରାତନ ଇତିହାସ କହନ୍ତି — ହେ ପାର୍ଥ, ହେ ଭରତର୍ଷଭ, ସ୍ୱାମୀ-ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ସଂବାଦ ହୋଇଥିଲା।
14.21.2
ब्राह्मणी ब्राह्मणं कंचिज्ज्ञानविज्ञानपारगम् ।
दृष्ट्वा विविक्त आसीनं भार्या भर्तारमब्रवीत् ॥ १४.२१.२ ॥
ଜ୍ଞାନ ଓ ବିଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିର୍ଜନରେ ବସିଥିବା ଦେଖି ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
14.21.3
कं नु लोकं गमिष्यामि त्वामहं पतिमाश्रिता ।
न्यस्तकर्माणमासीनं कीनाशमविचक्षणम् ॥ १४.२१.३ ॥
ତୁମକୁ ସ୍ୱାମୀ ରୂପେ ଆଶ୍ରୟ କରି ମୁଁ କେଉଁ ଲୋକକୁ ଯିବି? କର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରି ବସିଥିବା, ଅବିବେକୀ ତୁମ ସହିତ।
14.21.4
भार्याः पतिकृताँल्लोकानाप्नुवन्तीति नः श्रुतम् ।
त्वामहं पतिमासाद्य कां गमिष्यामि वै गतिम् ॥ १४.२१.४ ॥
ପତି ଦ୍ୱାରା କୃତ ଲୋକ ପତ୍ନୀମାନେ ପାଆନ୍ତି ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ; ତୁମକୁ ପତି ରୂପେ ପାଇ ମୁଁ କେଉଁ ଗତି ପାଇବି?
14.21.5
एवमुक्तः स शान्तात्मा तामुवाच हसन्निव ।
सुभगे नाभ्यसूयामि वाक्यस्यास्य तवानघे ॥ १४.२१.५ ॥
ଏପରି କୁହାଯିବାରୁ ସେହି ଶାନ୍ତଚିତ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହସିଲା ପରି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ — ହେ ସୁଭଗେ, ହେ ନିଷ୍ପାପେ, ତୁମ ଏହି କଥାରେ ମୁଁ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉନାହିଁ।
14.21.6
ग्राह्यं दृश्यं तथा श्राव्यं यदिदं कर्म विद्यते ।
एतदेव व्यवस्यन्ति कर्म कर्मेति कर्मिणः ॥ १४.२१.६ ॥
ଗ୍ରହଣୀୟ, ଦର୍ଶନୀୟ ଓ ଶ୍ରବଣୀୟ ଯେଉଁ କର୍ମ ଅଛି, ଏହାକୁ ହିଁ କର୍ମୀମାନେ 'କର୍ମ, କର୍ମ' ବୋଲି ସ୍ଥିର କରନ୍ତି।
14.21.7
मोहमेव निगच्छन्ति कर्मिणो ज्ञानवर्जिताः ।
नैष्कर्म्य न च लोकेऽस्मिन्मौर्तमित्युपलभ्यते ॥ १४.२१.७ ॥
ଜ୍ଞାନରହିତ କର୍ମୀମାନେ କେବଳ ମୋହକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଏ ଜଗତରେ ନୈଷ୍କର୍ମ୍ୟ ମୂର୍ତ୍ତ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
14.21.8
कर्मणा मनसा वाचा शुभं वा यदि वाऽशुभम् ।
जन्मादिमूर्तिभेदानां कर्म भूतेषु वर्तते ॥ १४.२१.८ ॥
କର୍ମ, ମନ ଓ ବାକ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ, ଜନ୍ମାଦି ବିଭିନ୍ନ ରୂପର ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କର୍ମ ବିଦ୍ୟମାନ ରହେ।
14.21.9
रक्षोभिर्वध्यमानेषु दृश्यश्राव्येषु कर्मसु ।
आत्मस्थमात्मना तेन दृष्टमायतनं मया ॥ १४.२१.९ ॥
ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାଧିତ ହେଉଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଶ୍ରାବ୍ୟ କର୍ମମାନଙ୍କରେ, ଆତ୍ମାରେ ସ୍ଥିତ ସେହି ଆଶ୍ରୟକୁ ମୁଁ ମୋ ଆତ୍ମାରେ ଦେଖିଛି।
14.21.10
यत्र तद्ब्रह्म निर्द्वन्द्वं यत्र सोमः सहाग्निना ।
व्यवायं कुरुते नित्यं धीरो भूतानि धारयन् ॥ १४.२१.१० ॥
ଯେଉଁଠି ସେହି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରହିତ ବ୍ରହ୍ମ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ଚନ୍ଦ୍ର ଅଗ୍ନି ସହିତ ସର୍ବଦା ମିଳିତ ହୁଏ, ସେହି ଧୀର ପୁରୁଷ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଧାରଣ କରି।
14.21.11
यत्र ब्रह्मादयो युक्तास्तदक्षरमुपासते ।
विद्वांसः सुव्रता यत्र शान्तात्मानो जितेन्द्रियाः ॥ १४.२१.११ ॥
ଯେଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମାଦି ଯୋଗଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସେହି ଅକ୍ଷରର ଉପାସନା କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ବିଦ୍ୱାନ, ଦୃଢ଼ବ୍ରତୀ, ଶାନ୍ତାତ୍ମା ଓ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ତାହାକୁ ଭଜନ୍ତି।
14.21.12
घ्राणेन न तदाघ्रेयं नास्वाद्यं चैव जिह्वया ।
स्पर्शनेन तदस्पृश्यं मनसा त्ववगम्यते ॥ १४.२१.१२ ॥
ତାହା ଘ୍ରାଣରେ ଆଘ୍ରାଣଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ଜିହ୍ୱାରେ ଆସ୍ୱାଦନଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ସ୍ପର୍ଶରେ ସ୍ପର୍ଶଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ମନ ଦ୍ୱାରା ତାହା ଜଣାଯାଏ।
14.21.13
चक्षुषा न विषह्यं च यत्किञ्चिच्छ्रवणात्परम् ।
अगन्धमरसस्पर्शमरूपं शब्दवर्जितम्।
यतः प्रवर्तते तन्त्रं यत्र चैतत्प्रतिष्ठितम् ॥ १४.२१.१३ ॥
ଚକ୍ଷୁରେ ଯାହା ଗ୍ରହଣୀୟ ନୁହେଁ, ଶ୍ରବଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଯାହା ପରେ, ଯାହା ଗନ୍ଧହୀନ, ରସହୀନ, ସ୍ପର୍ଶହୀନ, ରୂପହୀନ ଓ ଶବ୍ଦହୀନ; ଯାହାଠାରୁ ଏହି ତନ୍ତ୍ର ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ ଏବଂ ଯାହାଠାରେ ଏହା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
14.21.14
प्राणोऽपानः समानश्च व्यानश्चोदान एव च ।
तत एव प्रवर्न्तते तदेव प्रविशन्ति च ॥ १४.२१.१४ ॥
ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ସମାନ, ବ୍ୟାନ ଓ ଉଦାନ; ତାହାରୁ ହିଁ ଏମାନେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ୍ତି ଏବଂ ତାହାରେ ହିଁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।
14.21.15
समानव्यानयोर्मध्ये प्राणापानौ विचेरतुः ।
तस्मिन्सुप्ते प्रलीयेते समानो व्यान एव च ॥ १४.२१.१५ ॥
ସମାନ ଓ ବ୍ୟାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାଣ ଓ ଅପାନ ବିଚରଣ କରନ୍ତି; ସେ ଶୋଇଲେ ସମାନ ଓ ବ୍ୟାନ ମଧ୍ୟ ଲୀନ ହୁଅନ୍ତି।
14.21.16
अपानप्राणयोर्मध्ये उदानो व्याप्य तिष्ठति ।
तस्माच्छयानं पुरुषं प्राणापानौ न मुञ्चतः ॥ १४.२१.१६ ॥
ଅପାନ ଓ ପ୍ରାଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଦାନ ବ୍ୟାପ୍ତ ହୋଇ ରହେ; ତେଣୁ ଶୟନ କରିଥିବା ପୁରୁଷଙ୍କୁ ପ୍ରାଣ ଓ ଅପାନ ଛାଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ।
14.21.17
प्राणेनोपहते यत्तु तमुदानं प्रचक्षते ।
तस्मात्तपो व्यवस्यन्ति तद्भवं ब्रह्मवादिनः ॥ १४.२१.१७ ॥
ପ୍ରାଣ ଦ୍ୱାରା ଆହତ ଯାହା, ତାହାକୁ ଉଦାନ କୁହାଯାଏ; ତେଣୁ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀମାନେ ତାହାଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ତପସ୍ୟାକୁ ସ୍ଥିର କରନ୍ତି।
14.21.18
तेषामन्योन्यसक्तानां सर्वेषां देहचारिणाम् ।
अग्निर्वैश्वानरो मध्ये सप्तधा विहितोऽन्तरा ॥ १४.२१.१८ ॥
ଦେହରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା, ପରସ୍ପର ଆସକ୍ତ ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୈଶ୍ୱାନର ଅଗ୍ନି ସାତ ପ୍ରକାରରେ ଭିତରେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛନ୍ତି।
14.21.19
घ्राणं जिह्वा च चक्षुश्च त्वक्च श्रोत्रं च पञ्चमम् ।
मनो बुद्धिश्च सप्तैता जिह्वा वैश्वानरार्चिषः ॥ १४.२१.१९ ॥
ଘ୍ରାଣ, ଜିହ୍ୱା, ଚକ୍ଷୁ, ଚର୍ମ ଏବଂ ପଞ୍ଚମ ଶ୍ରୋତ୍ର, ମନ ଓ ବୁଦ୍ଧି — ଏହି ସାତଟି ବୈଶ୍ୱାନର ଅଗ୍ନିର ଶିଖା।
14.21.20
घ्रेयं दृश्यं च पेयं च स्पृश्यं श्राव्यं तथैव च ।
मन्तव्यमवबोद्धव्यं ताः सप्त समिधो मताः ॥ १४.२१.२० ॥
ଘ୍ରେୟ, ଦୃଶ୍ୟ, ପେୟ, ସ୍ପୃଶ୍ୟ, ଶ୍ରାବ୍ୟ, ମନ୍ତବ୍ୟ ଏବଂ ବୋଦ୍ଧବ୍ୟ — ଏହି ସାତଟି ସମିଧା ବୋଲି ମନାଯାଏ।
14.21.21
घ्राता भक्षयिता द्रष्टा स्प्रष्टा श्रोता च पञ्चमः ।
मन्ता बोद्धा च स्प्तैते भवन्ति परमर्त्विजः ॥ १४.२१.२१ ॥
ଘ୍ରାତା, ଭକ୍ଷୟିତା, ଦ୍ରଷ୍ଟା, ସ୍ପ୍ରଷ୍ଟା, ପଞ୍ଚମ ଶ୍ରୋତା, ମନ୍ତା ଏବଂ ବୋଦ୍ଧା — ଏହି ସାତଜଣ ପରମ ଋତ୍ୱିଜ।
14.21.22
घ्रेये पेये च दृश्ये च स्पृश्ये श्राव्ये तथैव च ।
मन्तव्येऽप्यथ बोद्धव्ये सुभगे पश्य सर्वदा ॥ १४.२१.२२ ॥
ହେ ସୁଭଗେ! ଘ୍ରେୟ, ପେୟ, ଦୃଶ୍ୟ, ସ୍ପୃଶ୍ୟ, ଶ୍ରାବ୍ୟ, ମନ୍ତବ୍ୟ ଏବଂ ବୋଦ୍ଧବ୍ୟରେ ସର୍ବଦା (ତାହାଙ୍କୁ) ଦେଖ।
14.21.23
हवींष्याग्निषु होतारः सप्तधा सप्तसप्तसु ।
सम्यक्प्रक्षिप्य विद्वांसो जनयन्ति स्वयोनिषु ॥ १४.२१.२३ ॥
ହୋତାମାନେ ସାତ-ସାତ ପ୍ରକାରରେ ଅଗ୍ନିରେ ହବିଷ୍ୟ ଠିକ୍ ଭାବେ ଢାଳନ୍ତି, ବିଦ୍ୱାନମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ନିଜ ନିଜ ଯୋନିରେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି।
14.21.24
पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिश्च पञ्चमम् ।
मनो बुद्धिश्च सप्तैता योनिरित्येव शब्दिताः ॥ १४.२१.२४ ॥
ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ଜଳ, ଜ୍ୟୋତି, ପଞ୍ଚମ ମନ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧି — ଏହି ସାତଟି ଯୋନି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
14.21.25
हविर्भूतगुणाः सर्वे प्रविशन्त्यग्नियं मुखम् ।
अन्तर्वासमुषित्वा च जायन्ते स्वासु योनिषु ॥ १४.२१.२५ ॥
ହବିଃ ହୋଇଥିବା ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଏହି ଅଗ୍ନିର ମୁଖରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି; ଭିତରେ ବାସ କରି ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ଯୋନିରେ ଜନ୍ମନ୍ତି।
14.21.26
तत्रैव च निरुध्यन्ते प्रलये भूतभावने ।
ततः संजायते गन्धस्ततः संजायते रसः ॥ १४.२१.२६ ॥
ସେଠାରେ ହିଁ ପ୍ରଳୟରେ, ଭୂତମାନଙ୍କର ଉତ୍ପାଦକଙ୍କଠାରେ, ସେମାନେ ନିରୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି। ତା'ପରେ ଗନ୍ଧ ଜନ୍ମେ; ତା'ପରେ ରସ ଜନ୍ମେ।
14.21.27
ततः संजायते रूपं ततः स्पर्शोऽभिजायते ।
ततः संजायते शब्दः संशयस्तत्र जायते।
ततः संजायते निष्ठा जन्मैतत्सप्तधा विदुः ॥ १४.२१.२७ ॥
ତା'ପରେ ରୂପ ଜନ୍ମେ; ତା'ପରେ ସ୍ପର୍ଶ ପ୍ରକଟ ହୁଏ। ତା'ପରେ ଶବ୍ଦ ଜନ୍ମେ; ସେଠାରେ ସଂଶୟ ଜନ୍ମେ। ତା'ପରେ ନିଷ୍ଠା ଜନ୍ମେ; ଏହି ଜନ୍ମକୁ ସପ୍ତବିଧ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
14.21.28
अनेनैव प्रकारेण प्रगृहीतं पुरातनैः ।
पूर्णाहुतिभिरापूर्णास्ते पूर्यन्ते हि तेजसा ॥ १४.२१.२८ ॥
ଏହି ପ୍ରକାରରେ ପ୍ରାଚୀନମାନେ ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି; ପୂର୍ଣାହୁତିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ତେଜରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି।