ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 14.21
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.21.1
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
दंपत्योः पार्थ संवादो योऽभवद्भरतर्षभ ॥ १४.२१.१ ॥
ਇੱਥੇ ਵੀ ਲੋਕ ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਇਤਿਹਾਸ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ — ਹੇ ਪਾਰਥ, ਹੇ ਭਰਤਰਸ਼ਭ, ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਸੰਵਾਦ ਹੋਇਆ ਸੀ।
14.21.2
ब्राह्मणी ब्राह्मणं कंचिज्ज्ञानविज्ञानपारगम् ।
दृष्ट्वा विविक्त आसीनं भार्या भर्तारमब्रवीत् ॥ १४.२१.२ ॥
ਗਿਆਨ ਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਵੇਖ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
14.21.3
कं नु लोकं गमिष्यामि त्वामहं पतिमाश्रिता ।
न्यस्तकर्माणमासीनं कीनाशमविचक्षणम् ॥ १४.२१.३ ॥
ਤੈਨੂੰ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਆਸਰਾ ਬਣਾ ਕੇ ਮੈਂ ਕਿਹੜੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗੀ? ਕਰਮ ਤਿਆਗ ਕੇ ਬੈਠੇ, ਅਵਿਵੇਕੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ।
14.21.4
भार्याः पतिकृताँल्लोकानाप्नुवन्तीति नः श्रुतम् ।
त्वामहं पतिमासाद्य कां गमिष्यामि वै गतिम् ॥ १४.२१.४ ॥
ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪਤੀਆਂ ਦੇ ਕੀਤੇ ਲੋਕ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਤੈਨੂੰ ਪਤੀ ਪਾ ਕੇ ਮੈਂ ਕਿਹੜੀ ਗਤੀ ਪਾਵਾਂਗੀ?
14.21.5
एवमुक्तः स शान्तात्मा तामुवाच हसन्निव ।
सुभगे नाभ्यसूयामि वाक्यस्यास्य तवानघे ॥ १४.२१.५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਸ ਸ਼ਾਂਤਚਿੱਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਹੱਸਦਿਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ — ਹੇ ਸੁਭਗੇ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ੇ, ਤੇਰੀ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਮੈਂ ਰੁੱਸਦਾ ਨਹੀਂ।
14.21.6
ग्राह्यं दृश्यं तथा श्राव्यं यदिदं कर्म विद्यते ।
एतदेव व्यवस्यन्ति कर्म कर्मेति कर्मिणः ॥ १४.२१.६ ॥
ਗ੍ਰਹਿਣ ਯੋਗ, ਵੇਖਣ ਯੋਗ ਤੇ ਸੁਣਨ ਯੋਗ ਜੋ ਇਹ ਕਰਮ ਹੈ, ਇਸੇ ਨੂੰ ਕਰਮੀ ਲੋਕ 'ਕਰਮ, ਕਰਮ' ਆਖ ਕੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
14.21.7
मोहमेव निगच्छन्ति कर्मिणो ज्ञानवर्जिताः ।
नैष्कर्म्य न च लोकेऽस्मिन्मौर्तमित्युपलभ्यते ॥ १४.२१.७ ॥
ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਰਮੀ ਕੇਵਲ ਮੋਹ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਕਰਮਯ ਮੂਰਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।
14.21.8
कर्मणा मनसा वाचा शुभं वा यदि वाऽशुभम् ।
जन्मादिमूर्तिभेदानां कर्म भूतेषु वर्तते ॥ १४.२१.८ ॥
ਕਰਮ, ਮਨ ਜਾਂ ਬਚਨ ਨਾਲ, ਸ਼ੁਭ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁਭ, ਜਨਮ ਆਦਿ ਵਿਭਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਵਿਦਮਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
14.21.9
रक्षोभिर्वध्यमानेषु दृश्यश्राव्येषु कर्मसु ।
आत्मस्थमात्मना तेन दृष्टमायतनं मया ॥ १४.२१.९ ॥
ਰਾਕਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੋਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਤੇ ਸ਼ਰਵਣ ਯੋਗ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਉਸ ਆਸਰੇ ਨੂੰ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਹੈ।
14.21.10
यत्र तद्ब्रह्म निर्द्वन्द्वं यत्र सोमः सहाग्निना ।
व्यवायं कुरुते नित्यं धीरो भूतानि धारयन् ॥ १४.२१.१० ॥
ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਦੁੰਦਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਚੰਦਰਮਾ ਅਗਨੀ ਨਾਲ ਸਦਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧੀਰ ਪੁਰਖ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਦਾ ਹੋਇਆ।
14.21.11
यत्र ब्रह्मादयो युक्तास्तदक्षरमुपासते ।
विद्वांसः सुव्रता यत्र शान्तात्मानो जितेन्द्रियाः ॥ १४.२१.११ ॥
ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਜੁੜ ਕੇ ਉਸ ਅਕਸ਼ਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਵ੍ਰਤੀ, ਸ਼ਾਂਤਾਤਮਾ ਅਤੇ ਜਿਤੇਂਦ੍ਰਿਯ ਉਸਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
14.21.12
घ्राणेन न तदाघ्रेयं नास्वाद्यं चैव जिह्वया ।
स्पर्शनेन तदस्पृश्यं मनसा त्ववगम्यते ॥ १४.२१.१२ ॥
ਉਹ ਘ੍ਰਾਣ ਨਾਲ ਸੁੰਘਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਜੀਭ ਨਾਲ ਚੱਖਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਛੂਹਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਮਨ ਨਾਲ ਉਹ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
14.21.13
चक्षुषा न विषह्यं च यत्किञ्चिच्छ्रवणात्परम् ।
अगन्धमरसस्पर्शमरूपं शब्दवर्जितम्।
यतः प्रवर्तते तन्त्रं यत्र चैतत्प्रतिष्ठितम् ॥ १४.२१.१३ ॥
ਜੋ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਗ੍ਰਹਿਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਹੈ, ਜੋ ਗੰਧ-ਰਹਿਤ, ਰਸ-ਰਹਿਤ, ਸਪਰਸ਼-ਰਹਿਤ, ਰੂਪ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ-ਰਹਿਤ ਹੈ; ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਤੰਤਰ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
14.21.14
प्राणोऽपानः समानश्च व्यानश्चोदान एव च ।
तत एव प्रवर्न्तते तदेव प्रविशन्ति च ॥ १४.२१.१४ ॥
ਪ੍ਰਾਣ, ਅਪਾਨ, ਸਮਾਨ, ਵਿਆਨ ਅਤੇ ਉਦਾਨ; ਉਸੇ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਪ੍ਰਵਰਤਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
14.21.15
समानव्यानयोर्मध्ये प्राणापानौ विचेरतुः ।
तस्मिन्सुप्ते प्रलीयेते समानो व्यान एव च ॥ १४.२१.१५ ॥
ਸਮਾਨ ਅਤੇ ਵਿਆਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਅਪਾਨ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੌਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਮਾਨ ਅਤੇ ਵਿਆਨ ਵੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
14.21.16
अपानप्राणयोर्मध्ये उदानो व्याप्य तिष्ठति ।
तस्माच्छयानं पुरुषं प्राणापानौ न मुञ्चतः ॥ १४.२१.१६ ॥
ਅਪਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਦਾਨ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਅਪਾਨ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ।
14.21.17
प्राणेनोपहते यत्तु तमुदानं प्रचक्षते ।
तस्मात्तपो व्यवस्यन्ति तद्भवं ब्रह्मवादिनः ॥ १४.२१.१७ ॥
ਜੋ ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਲ ਆਹਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਉਦਾਨ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਇਸੇ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਵਾਦੀ ਉਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਤਪ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
14.21.18
तेषामन्योन्यसक्तानां सर्वेषां देहचारिणाम् ।
अग्निर्वैश्वानरो मध्ये सप्तधा विहितोऽन्तरा ॥ १४.२१.१८ ॥
ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੇ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਅਗਨੀ ਸੱਤ ਪ੍ਰਕਾਰ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
14.21.19
घ्राणं जिह्वा च चक्षुश्च त्वक्च श्रोत्रं च पञ्चमम् ।
मनो बुद्धिश्च सप्तैता जिह्वा वैश्वानरार्चिषः ॥ १४.२१.१९ ॥
ਘ੍ਰਾਣ, ਜਿਹਵਾ, ਚਕ੍ਸ਼ੂ, ਤਵਚਾ ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਸ਼੍ਰੋਤ, ਮਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ — ਇਹ ਸੱਤ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਅਗਨੀ ਦੀਆਂ ਲਾਟਾਂ ਹਨ।
14.21.20
घ्रेयं दृश्यं च पेयं च स्पृश्यं श्राव्यं तथैव च ।
मन्तव्यमवबोद्धव्यं ताः सप्त समिधो मताः ॥ १४.२१.२० ॥
ਘ੍ਰੇਯ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਯ, ਪੇਯ, ਸਪ੍ਰਿਸ਼ਯ, ਸ਼੍ਰਾਵ੍ਯ, ਮੰਤਵ੍ਯ ਅਤੇ ਬੋਧਵ੍ਯ — ਇਹ ਸੱਤ ਸਮਿਧਾਵਾਂ ਮੰਨੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
14.21.21
घ्राता भक्षयिता द्रष्टा स्प्रष्टा श्रोता च पञ्चमः ।
मन्ता बोद्धा च स्प्तैते भवन्ति परमर्त्विजः ॥ १४.२१.२१ ॥
ਸੁੰਘਣ ਵਾਲਾ, ਖਾਣ ਵਾਲਾ, ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਛੂਹਣ ਵਾਲਾ, ਪੰਜਵਾਂ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ, ਸੋਚਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ — ਇਹ ਸੱਤ ਪਰਮ ਰਿਤਵਿਜ ਹਨ।
14.21.22
घ्रेये पेये च दृश्ये च स्पृश्ये श्राव्ये तथैव च ।
मन्तव्येऽप्यथ बोद्धव्ये सुभगे पश्य सर्वदा ॥ १४.२१.२२ ॥
ਹੇ ਸੁਭਗੇ! ਘ੍ਰੇਯ, ਪੇਯ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਯ, ਸਪ੍ਰਿਸ਼ਯ, ਸ਼੍ਰਾਵ੍ਯ, ਮੰਤਵ੍ਯ ਅਤੇ ਬੋਧਵ੍ਯ ਵਿੱਚ ਸਦਾ (ਉਸੇ ਨੂੰ) ਵੇਖ।
14.21.23
हवींष्याग्निषु होतारः सप्तधा सप्तसप्तसु ।
सम्यक्प्रक्षिप्य विद्वांसो जनयन्ति स्वयोनिषु ॥ १४.२१.२३ ॥
ਹੋਤਾ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਪ੍ਰਕਾਰ ਨਾਲ ਅਗਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਵਿਸ਼ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਵਿਦਵਾਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪੋ-ਆਪਣੀਆਂ ਯੋਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
14.21.24
पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिश्च पञ्चमम् ।
मनो बुद्धिश्च सप्तैता योनिरित्येव शब्दिताः ॥ १४.२१.२४ ॥
ਧਰਤੀ, ਵਾਯੂ, ਆਕਾਸ਼, ਜਲ, ਜੋਤੀ, ਪੰਜਵਾਂ ਮਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ — ਇਹ ਸੱਤੇ ਯੋਨੀਆਂ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
14.21.25
हविर्भूतगुणाः सर्वे प्रविशन्त्यग्नियं मुखम् ।
अन्तर्वासमुषित्वा च जायन्ते स्वासु योनिषु ॥ १४.२१.२५ ॥
ਹਵਿ ਬਣੇ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਇਸ ਅਗਨੀ ਦੇ ਮੁਖ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅੰਦਰ ਵਸ ਕੇ ਉਹ ਆਪੋ-ਆਪਣੀਆਂ ਯੋਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
14.21.26
तत्रैव च निरुध्यन्ते प्रलये भूतभावने ।
ततः संजायते गन्धस्ततः संजायते रसः ॥ १४.२१.२६ ॥
ਉਥੇ ਹੀ ਪ੍ਰਲਯ ਵਿੱਚ, ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀਕਾਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਰੋਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਗੰਧ ਜਨਮਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਰਸ ਜਨਮਦਾ ਹੈ।
14.21.27
ततः संजायते रूपं ततः स्पर्शोऽभिजायते ।
ततः संजायते शब्दः संशयस्तत्र जायते।
ततः संजायते निष्ठा जन्मैतत्सप्तधा विदुः ॥ १४.२१.२७ ॥
ਫਿਰ ਰੂਪ ਜਨਮਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਸਪਰਸ਼ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਸ਼ਬਦ ਜਨਮਦਾ ਹੈ; ਉਥੇ ਸੰਸ਼ਯ ਜਨਮਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਨਿਸ਼ਠਾ ਜਨਮਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਜਨਮ ਨੂੰ ਸੱਤ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
14.21.28
अनेनैव प्रकारेण प्रगृहीतं पुरातनैः ।
पूर्णाहुतिभिरापूर्णास्ते पूर्यन्ते हि तेजसा ॥ १४.२१.२८ ॥
ਇਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਚੀਨਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ; ਪੂਰਨਾਹੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।