महाभारत · अध्याय 14.30
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.30.1
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
कार्तवीर्यस्य संवादं समुद्रस्य च भामिनि ॥ १४.३०.१ ॥
येथेही लोक हा प्राचीन इतिहास सांगतात — कार्तवीर्य आणि समुद्र यांचा संवाद, हे भामिनी.
14.30.2
कार्तवीर्यार्जुनो नाम राजा बाहुसहस्रवान् ।
येन सागरपर्यन्ता धनुषा निर्जिता मही ॥ १४.३०.२ ॥
कार्तवीर्यार्जुन नावाचा राजा होता, ज्याला हजार बाहू होते; ज्याने धनुष्याने समुद्रापर्यंतची पृथ्वी जिंकली.
14.30.3
स कदाचित्समुद्रान्ते विचरन्बलदर्पितः ।
अवीकिरच्छरशतैः समुद्रमिति नः श्रुतम् ॥ १४.३०.३ ॥
एकदा तो समुद्रकिनारी फिरत असताना, बलगर्वाने शेकडो बाणांनी समुद्राला झाकून टाकले — असे आम्ही ऐकले आहे.
14.30.4
तं समुद्रो नमस्कृत्य कृताञ्जलिरुवाचह ।
मा मुञ्च वीर नाराचान्ब्रूहि किं करवाणि ते ॥ १४.३०.४ ॥
समुद्राने त्याला नमस्कार करून, हात जोडून म्हटले — हे वीरा, बाण सोडू नकोस; सांग, मी तुझ्यासाठी काय करू?
14.30.5
मदाश्रयाणि भूतानि त्वद्विसृष्टैर्महेषुभिः ।
वध्यन्ते राजशार्दूल तेभ्यो देह्यभयं विभो ॥ १४.३०.५ ॥
हे राजशार्दूल, माझ्या आश्रयाला असलेले प्राणी तू सोडलेल्या महाबाणांनी मारले जात आहेत; हे विभो, त्यांना अभय दे.
14.30.6
मत्समो यदि संग्रामे शरासनधरः क्वचित् ।
विद्यते तं समाचक्ष्व यः समो मे महामृधे ॥ १४.३०.६ ॥
युद्धात माझ्यासारखा धनुर्धर कुठे असेल तर त्याला दाखव — या महायुद्धात जो माझ्याबरोबरीचा आहे.
14.30.7
महर्षिर्जमदग्निस्ते यदि राजन्पुरा श्रुतः ।
तस्य पुत्रस्तवातिथ्यं यथावत्कर्तुमर्हति ॥ १४.३०.७ ॥
हे राजा, जर तू पूर्वी महर्षी जमदग्नींबद्दल ऐकले असशील, तर त्यांचा पुत्र तुझे यथोचित आतिथ्य करण्यास समर्थ आहे.
14.30.8
ततः स राजा प्रययौ क्रोधेन महता वृतः ।
स तमाश्रममागम्य राममेवान्वपद्यत ॥ १४.३०.८ ॥
मग तो राजा मोठ्या क्रोधाने वेढलेला निघाला. त्या आश्रमात पोहोचून तो रामाजवळच गेला.
14.30.9
स रामप्रतिकूलानि चकार सह बन्धुभिः ।
आयासं जनयामास रामस्य च महात्मनः ॥ १४.३०.९ ॥
त्याने आपल्या बांधवांसह रामाविरुद्ध कृत्ये केली आणि महात्मा रामाला क्लेश दिला.
14.30.10
ततस्तेजः प्रजज्वाल रामस्यामिततेजसः ।
प्रदहन्रिपुसैन्यानि तदा कमललोचने ॥ १४.३०.१० ॥
तेव्हा अमित तेजस्वी रामाचे तेज प्रज्वलित झाले; शत्रुसैन्यांना भस्म करीत, हे कमलनयने, ते तेव्हा पेटले.
14.30.11
ततः परशुमादाय स तं बाहुसहस्रिणम् ।
चिन्छेद सहसा रामो बहुशाखमिव द्रुमम् ॥ १४.३०.११ ॥
मग परशु घेऊन रामाने अचानक त्या सहस्रबाहूला बहुशाखा वृक्षासारखे तोडले.
14.30.12
तं हतं पतितं दृष्ट्वा समेताः सर्वबान्धवाः ।
असीनादाय शक्तीर्श्च भार्गवं पर्यधावयन् ॥ १४.३०.१२ ॥
त्याला मारलेले आणि पडलेले पाहून त्याचे सर्व बांधव एकत्र आले; तलवारी व भाले घेऊन त्यांनी भार्गवावर (रामावर) धाव घेतली.
14.30.13
रामोऽपि धनुरादाय रथमारुह्य सत्वरः ।
विसृजञ्शरवर्षाणि व्यधमत्पार्थिवं बलम् ॥ १४.३०.१३ ॥
रामानेही धनुष्य घेऊन त्वरेने रथावर आरूढ होऊन बाणांचा वर्षाव करत राजसेनेला विखरून टाकले.
14.30.14
ततस्तु क्षत्रियाः केचिज्जमदग्निं निहत्य च ।
विविशुर्गिरिदुर्गाणि मृगाः सिंहार्दिता इव ॥ १४.३०.१४ ॥
नंतर काही क्षत्रिय जमदग्निपुत्राकडून मारले जाऊन, सिंहाने पिडलेल्या हरणांप्रमाणे पर्वतदुर्गांत शिरले.
14.30.15
तेषां स्वविहितं कर्म तद्भयान्नानुतिष्ठताम् ।
प्रजा वृषलतां प्राप्ता ब्राह्मणानामदर्शनात् ॥ १४.३०.१५ ॥
भयामुळे त्यांनी आपले विहित कर्म केले नाही, आणि ब्राह्मणांचे दर्शन न झाल्यामुळे प्रजा वृषलत्वाला प्राप्त झाली.
14.30.16
एवं ते द्रविडाऽभीराः पुण्ड्राश्च शबरैः सह ।
वृषलत्वं परिगता व्युत्थानात्क्षत्रधर्मतः ॥ १४.३०.१६ ॥
अशा प्रकारे द्रविड, आभीर, पुंड्र आणि शबरांसह ते क्षत्रधर्मापासून ढळल्यामुळे वृषलत्वाला प्राप्त झाले.
14.30.17
ततश्च हतवीरासु क्षत्रियासु पुनः पुनः ।
द्विजैरुत्पादितं क्षत्रं जामदग्न्यो न्यकृन्तत ॥ १४.३०.१७ ॥
नंतर वीर क्षत्रिय वारंवार मारले गेल्यावर, ब्राह्मणांनी पुन्हा उत्पन्न केलेला क्षत्रियवंश जामदग्न्याने पुन्हा छाटून टाकला.
14.30.18
एकविंशतिमे याते रामं वागशरीरिणी ।
दिव्या प्रोवाच मधुरा सर्वलोकपरिश्रुता ॥ १४.३०.१८ ॥
एकविसावे युग संपले तेव्हा, रामाला एक दिव्य, मधुर, सर्वलोकप्रसिद्ध अशरीरी वाणी बोलली.
14.30.19
रामराम निवर्तस्व कं गुणं तात पश्यसि ।
क्षत्रबन्धूनिमान्प्राणैर्विप्रयोज्य पुनः पुनः ॥ १४.३०.१९ ॥
राम राम, परत फिर. हे वत्सा, या क्षत्रिय-बंधूंचे प्राण वारंवार हिरावून घेण्यात तुला कोणता गुण दिसतो?
14.30.20
तथैव तं महात्मानमृचीकप्रमुखास्तदा ।
पितामहा महाभाग निवर्तस्वेत्यथाब्रुवन् ॥ १४.३०.२० ॥
तसेच, तेव्हा ऋचीकप्रमुख पितामह त्या महात्म्याला म्हणाले — हे महाभागा, परत फिर.
14.30.21
पितुर्वधममृष्यंस्तु रामः प्रोवाच तानृषीन् ।
नार्हन्तीह भवन्तो मां निवारयितुमित्युत ॥ १४.३०.२१ ॥
पित्याचा वध सहन न होऊन राम त्या ऋषींना म्हणाला — येथे मला रोखण्यास आपण योग्य नाही.
14.30.22
नार्हसे क्षत्रबन्धूंस्त्वं निहन्तुं जयतांवर ।
नेह युक्तं त्वया हन्तुं ब्राह्मणेन सता नृपान् ॥ १४.३०.२२ ॥
हे विजयश्रेष्ठा, या क्षत्रिय-बंधूंना मारणे तुला योग्य नाही. ब्राह्मण असूनही येथे राजांचा वध करणे तुला उचित नाही.