মহাভারত · অধ্যায় 14.31
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.31.1
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
श्रुत्वा च तत्तथा कार्यं भवता द्विजसत्तम ॥ १४.३१.१ ॥
এখানেও মানুষ এই প্রাচীন ইতিহাস বলে; হে দ্বিজশ্রেষ্ঠ, তা শুনে আপনারও সেইরূপ করা উচিত।
14.31.2
अलर्को नाम राजर्षिरभवत्सुमहातपाः ।
धर्मज्ञः सत्यवादी च महात्मा सुदृढव्रतः ॥ १४.३१.२ ॥
অলর্ক নামে এক রাজর্ষি ছিলেন; তিনি মহাতপস্বী, ধর্মজ্ঞ, সত্যবাদী, মহাত্মা ও দৃঢ়ব্রত ছিলেন।
14.31.3
स सागरान्तां धनुषा विनिर्जित्य महीमिमाम् ।
कृत्वा सुदुष्करं कर्म मनः सूक्ष्मे समादधे ॥ १४.३१.३ ॥
তিনি ধনুক দিয়ে সাগরান্ত এই পৃথিবী জয় করে, অতি কঠিন কর্ম সম্পাদন করে, মনকে সূক্ষ্মে স্থির করলেন।
14.31.4
स्थितस्य वृक्षमूलेऽथ तस्य चिन्ता बभूव ह ।
उत्सृय सुमहद्राज्यं सूक्ष्मं प्रति महामते ॥ १४.३१.४ ॥
একটি বৃক্ষমূলে দাঁড়িয়ে থাকাকালে তাঁর মনে চিন্তা জাগল; হে মহামতি, বিশাল রাজ্য ত্যাগ করে তিনি সূক্ষ্মের দিকে (মন নিবিষ্ট করলেন)।
14.31.5
मनसो मे बलं जातं मनो जित्वा ध्रुवो जयः ।
अन्यत्र बाणानस्यामि शत्रुभिः परिवारितः ॥ १४.३१.५ ॥
আমার মনে শক্তি জেগেছে; মনকে জয় করলে জয় নিশ্চিত। শত্রুবেষ্টিত হয়ে আমি অন্যত্র বাণ নিক্ষেপ করব।
14.31.6
यदिदं चापलात्कर्म सर्वान्मर्त्यांश्चिकीर्षति ।
मनः प्रति सुतीक्ष्णाग्रानहं मोक्ष्यामि सायकान् ॥ १४.३१.६ ॥
এই মন চাপল্যবশত সব মানুষকে বশে আনতে চায়; সেই মনের প্রতি আমি অতি তীক্ষ্ণাগ্র বাণ নিক্ষেপ করব।
14.31.7
नेमे बाणास्तरिष्यन्ति मामलर्क कथञ्चन ।
तवैव मर्म भेत्स्यन्ति भिन्नमर्मा मरिष्यसि ॥ १४.३१.७ ॥
হে অলর্ক, এই বাণগুলি কোনোভাবেই আমাকে ভেদ করে যেতে পারবে না। এরা তোমারই মর্মস্থান বিদ্ধ করবে, আর মর্ম বিদীর্ণ হলে তুমি মরবে।
14.31.8
अन्यान्बाणान्समीक्षस्व यैस्त्वं मां सूदयिष्यसि ।
तत्छ्रुत्वा स विचिन्त्याथ ततो वचनमब्रवीत् ॥ १४.३१.८ ॥
আমাকে বধ করতে পারে এমন অন্য বাণগুলি তুমি বিবেচনা করে দেখো। এই কথা শুনে সে চিন্তা করে তখন এই বাক্য বলল।
14.31.9
आघ्राय सुबहून्गन्धांस्तानेव प्रतिगृध्यति ।
तस्माद्ध्राणं प्रति शरान्प्रतिमोक्ष्याम्यहं शितान् ॥ १४.३१.९ ॥
বহু সুগন্ধ আঘ্রাণ করে সে সেগুলিরই প্রতি লোভ করে। তাই আমি নাসিকার দিকে তীক্ষ্ণ বাণ নিক্ষেপ করব।
14.31.10
नेमे बाणास्तरिष्यन्ति मामलर्क कथञ्चन ।
तवैव मर्म भेत्स्यन्ति भिन्नमर्मा मरिष्यसि ॥ १४.३१.१० ॥
হে অলর্ক, এই বাণগুলি কোনোভাবেই আমাকে ভেদ করে যেতে পারবে না। এরা তোমারই মর্মস্থান বিদ্ধ করবে, আর মর্ম বিদীর্ণ হলে তুমি মরবে।
14.31.11
अन्यान्याणान्समीक्षस्व यैस्त्वं मां सूदयिष्यसि ।
तच्छ्रुत्वा स विचिन्त्याथ ततो वचनमब्रवीत् ॥ १४.३१.११ ॥
আমাকে বধ করতে পারে এমন অন্য বাণগুলি তুমি বিবেচনা করে দেখো। এই কথা শুনে সে চিন্তা করে তখন এই বাক্য বলল।
14.31.12
इयं स्वादून्रसान्भुक्त्वा तानेव प्रति गृध्यति ।
तस्माज्जिह्वां प्रति शरान्प्रतिमोक्ष्याम्यहं शितान् ॥ १४.३१.१२ ॥
এ মধুর রস আস্বাদন করে সেগুলিরই প্রতি লোভ করে। তাই আমি জিহ্বার দিকে তীক্ষ্ণ বাণ নিক্ষেপ করব।
14.31.13
नेमे वाणास्तरिष्यन्ति मामलर्क कथञ्चन ।
तवैव मर्म भेत्स्यन्ति ततो हास्यसि जीवितम् ॥ १४.३१.१३ ॥
হে অলর্ক, এই বাণগুলি কোনো প্রকারেই আমাকে অতিক্রম করতে পারবে না; তারা তোমারই মর্মস্থল ভেদ করবে, তখন তুমি প্রাণ হারাবে।
14.31.14
अन्यान्वाणान्समीक्षस्व यैस्त्वं मां सूदयिष्यसि ।
तच्छ्रुत्वा स विचिन्त्याथ ततो वचनमब्रवीत् ॥ १४.३१.१४ ॥
তবে যে বাণে আমাকে বধ করতে পারবে, তেমন অন্য বাণ বিবেচনা করো। এ কথা শুনে সে চিন্তা করে, তারপর এই কথা বলল।
14.31.15
स्पृष्ट्वा त्वग्विविधान्स्पर्शांस्तानेव प्रतिगृध्यति ।
तस्मात्त्वचं पाटयिष्ये विविधैः कङ्कपत्रिभिः ॥ १४.३१.१५ ॥
ত্বক নানা স্পর্শ স্পর্শ করে সেগুলোরই লালসা করে; তাই কঙ্কপাখির পালকের নানা বাণে আমি তার ত্বক ছিঁড়ে ফেলব।
14.31.16
नेमे बाणास्तरिष्यन्ति मामलर्क कथञ्चन ।
तवैव मर्म भेत्स्यन्ति भिन्नमर्मा मरिष्यसि ॥ १४.३१.१६ ॥
হে অলর্ক, এই বাণগুলি কোনো প্রকারেই আমাকে অতিক্রম করতে পারবে না; তারা তোমারই মর্মস্থল ভেদ করবে, মর্মস্থল বিদ্ধ হলে তুমি মৃত্যুবরণ করবে।
14.31.17
अन्यान्बाणान्समीक्षस्व यैस्त्वं मां सूदयिष्यसि ।
तच्छ्रुत्वा स विचिन्त्याथ ततो वचनमब्रवीत् ॥ १४.३१.१७ ॥
তবে যে বাণে আমাকে বধ করতে পারবে, তেমন অন্য বাণ বিবেচনা করো। এ কথা শুনে সে চিন্তা করে, তারপর এই কথা বলল।
14.31.18
श्रुत्वा तु विविधाञ्शब्दांस्तानेव प्रतिगृध्यति ।
तस्माच्छ्रोत्रं प्रति शरान्प्रति मुञ्चाम्यहं शितान् ॥ १४.३१.१८ ॥
নানা শব্দ শুনে সে সেগুলোরই লালসা করে; তাই কানের দিকে আমি তীক্ষ্ণ বাণ নিক্ষেপ করব।
14.31.19
नेमे बाणास्तरिष्यन्ति मामलर्क कथञ्चन ।
तवैव मर्म भेत्स्यन्ति ततो हास्यति जीवितम् ॥ १४.३१.१९ ॥
হে অলর্ক, এই বাণগুলি কোনোভাবেই আমাকে অতিক্রম করতে পারবে না; তারা তোমারই মর্মস্থল বিদ্ধ করবে, তখন তোমার জীবন নিশ্চয়ই যাবে।
14.31.20
अन्यान्बाणान्समीक्षस्व यैस्त्वं मां सूदयिष्यसि ।
तच्छ्रुत्वा स विचिन्त्याथ ततो वचनमब्रवीत् ॥ १४.३१.२० ॥
যে বাণে তুমি আমাকে বধ করতে পারবে, সেই অন্য বাণগুলি বিবেচনা করে দেখো। এ কথা শুনে সে চিন্তা করে তারপর এই বাক্য বলল।
14.31.21
दृष्ट्वा रूपाणि बहुशस्तान्येव प्रतिगृध्यति ।
तस्माच्चक्षुर्हनिष्यामि निशितैः सायकैरहम् ॥ १४.३१.२१ ॥
বহুবিধ রূপ দেখে সে সেগুলিরই লালসা করে; তাই আমি তীক্ষ্ণ বাণে চক্ষুকেই আঘাত করব।
14.31.22
नेमे बाणास्तरिष्यन्ति मामलर्क कथञ्चन ।
तवैव मर्म भेत्स्यन्ति भिन्नमर्मा मरिष्यसि ॥ १४.३१.२२ ॥
হে অলর্ক, এই বাণগুলি কোনোভাবেই আমাকে অতিক্রম করতে পারবে না; তারা তোমারই মর্মস্থল বিদ্ধ করবে, মর্মস্থল বিদ্ধ হলে তুমি মরে যাবে।
14.31.23
अन्यान्बाणान्समीक्षस्व यैस्त्वं मां सूदयिष्यति ।
तच्छ्रुत्वा स विचिन्त्याथ ततो वचनमब्रवीत् ॥ १४.३१.२३ ॥
যে বাণে তুমি আমাকে বধ করতে পারবে, সেই অন্য বাণগুলি বিবেচনা করে দেখো। এ কথা শুনে সে চিন্তা করে তারপর এই বাক্য বলল।
14.31.24
इयं निष्ठा बहुविधा प्रज्ञया त्वद्यवस्यति ।
तस्माद्बुद्धिं प्रति शरान्प्रतिमोक्ष्याम्यहं शितान् ॥ १४.३१.२४ ॥
এই অবস্থা বহুপ্রকার, তোমার প্রজ্ঞাতেই তা নির্ধারিত হয়; তাই আমি বুদ্ধির প্রতি তীক্ষ্ণ বাণ নিক্ষেপ করব।
14.31.25
नेमे बाणास्तरिष्यन्ति मामलर्क कथञ्चन ।
तवैव मर्म भेत्स्यन्ति भिन्नमर्मा मरिष्यसि।
अन्यान्बाणान्समीक्षस्व यैस्त्वं मां सूदयिष्यसि ॥ १४.३१.२५ ॥
হে অলর্ক, এই বাণগুলি কোনোভাবেই আমাকে বিদ্ধ করতে পারবে না। এরা কেবল তোমারই মর্মস্থল বিদ্ধ করবে; মর্ম বিদীর্ণ হলে তুমি মরবে। আমাকে বধ করতে পারে এমন অন্য বাণ খুঁজে দেখ।
14.31.26
ततोऽलर्कस्तपो घोरं तत्रैवास्थाय दुष्करम् ।
नाध्यगच्छत्परं शक्त्या बाणमेतेषु सप्तसु ॥ १४.३१.२६ ॥
তখন অলর্ক সেখানেই ভয়ংকর ও দুষ্কর তপস্যায় রত হলেন; কিন্তু এই সাতটি বাণের অতিরিক্ত অন্য কোনো বাণ তিনি নিজের শক্তিতে লাভ করতে পারলেন না।
14.31.27
सुसमाहितचेतास्तु स ततोऽचिन्तयत्प्रभुः ।
स विचिन्त्य चिरं कालमलर्को द्विजसत्तम।
नाध्यगच्छत्परं श्रेयो योगान्मतिमतांवरः ॥ १४.३१.२७ ॥
সুসমাহিতচিত্ত সেই প্রভু তখন চিন্তা করলেন। হে দ্বিজশ্রেষ্ঠ, বুদ্ধিমানদের শ্রেষ্ঠ অলর্ক দীর্ঘকাল চিন্তা করে যোগ ছাড়া অন্য কোনো উৎকৃষ্ট কল্যাণ পেলেন না।
14.31.28
स एकाग्रं मनः कृत्वा निश्चलो योगमास्थितः ।
इन्द्रियाणि जघानाशु बाणेनैकेन वीर्यवान् ॥ १४.३१.२८ ॥
তিনি মনকে একাগ্র করে, অচঞ্চল হয়ে যোগে স্থিত থেকে, বীর্যবান হয়ে একটিমাত্র বাণে দ্রুত ইন্দ্রিয়গুলিকে বশীভূত করলেন।
14.31.29
योगेनात्मानमाविश्य सिद्धिं परमिकां गतः ।
विस्मितश्चापि राजर्षिरिमां गाथां जगाद ह ॥ १४.३१.२९ ॥
যোগের দ্বারা আত্মায় প্রবেশ করে তিনি পরম সিদ্ধি লাভ করলেন। বিস্মিত সেই রাজর্ষি এই গাথা বললেন।
14.31.30
अहो कष्टं यदस्माभिः सर्वं बाह्यमनुष्ठितम् ।
भोगतृष्णासमायुक्तैः पूर्वं राज्यमुपासितम्।
इति पश्चान्मया ज्ञातं योगान्नास्ति परं सुखम् ॥ १४.३१.३० ॥
আহা, কষ্ট! ভোগতৃষ্ণায় যুক্ত হয়ে আমরা পূর্বে কেবল বাহ্য কর্ম অনুষ্ঠান করে রাজ্যেরই উপাসনা করেছি। পরে আমি জেনেছি যে যোগের চেয়ে শ্রেষ্ঠ সুখ নেই।
14.31.31
इति त्वमनुजानीहि राम मा क्षत्रियान्वधीः ।
तषो घोरमुपातिष्ठ ततः श्रेयोऽभिपत्स्यसे ॥ १४.३१.३१ ॥
এইভাবে তুমি সম্মত হও, হে রাম! ক্ষত্রিয়দের বধ করো না। ঘোর তপস্যা করো; তবেই তুমি মঙ্গল লাভ করবে।
14.31.32
इत्युक्तः पितृभिः सोथ तपो घोरं समास्थितः ।
जामदग्न्यो महाभागे सिद्धिं च परमां गतः ॥ १४.३१.३२ ॥
পিতৃগণ এইভাবে বললে তিনি ঘোর তপস্যা আশ্রয় করলেন; হে মহাভাগ, জামদগ্ন্য পরম সিদ্ধি লাভ করলেন।