महाभारत · अध्याय 14.31
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.31.1
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
श्रुत्वा च तत्तथा कार्यं भवता द्विजसत्तम ॥ १४.३१.१ ॥
येथेही लोक हा पुरातन इतिहास सांगतात; हे द्विजश्रेष्ठा, तो ऐकून तुम्ही तसेच करावे.
14.31.2
अलर्को नाम राजर्षिरभवत्सुमहातपाः ।
धर्मज्ञः सत्यवादी च महात्मा सुदृढव्रतः ॥ १४.३१.२ ॥
अलर्क नावाचा एक राजर्षी होता; तो अत्यंत महान तपस्वी, धर्मज्ञ, सत्यवादी, महात्मा आणि दृढव्रती होता.
14.31.3
स सागरान्तां धनुषा विनिर्जित्य महीमिमाम् ।
कृत्वा सुदुष्करं कर्म मनः सूक्ष्मे समादधे ॥ १४.३१.३ ॥
त्याने धनुष्याने सागरापर्यंत पसरलेली ही पृथ्वी जिंकली, अत्यंत कठीण कर्म करून आपले मन सूक्ष्मावर एकाग्र केले.
14.31.4
स्थितस्य वृक्षमूलेऽथ तस्य चिन्ता बभूव ह ।
उत्सृय सुमहद्राज्यं सूक्ष्मं प्रति महामते ॥ १४.३१.४ ॥
एका वृक्षाच्या मुळाशी उभा असताना त्याच्या मनात विचार आला; हे महामते, प्रचंड राज्य सोडून त्याने सूक्ष्माकडे (मन वळवले).
14.31.5
मनसो मे बलं जातं मनो जित्वा ध्रुवो जयः ।
अन्यत्र बाणानस्यामि शत्रुभिः परिवारितः ॥ १४.३१.५ ॥
माझ्या मनात बळ निर्माण झाले आहे; मनावर जय मिळवल्यास विजय निश्चित आहे. शत्रूंनी वेढलेला मी दुसरीकडे बाण सोडेन.
14.31.6
यदिदं चापलात्कर्म सर्वान्मर्त्यांश्चिकीर्षति ।
मनः प्रति सुतीक्ष्णाग्रानहं मोक्ष्यामि सायकान् ॥ १४.३१.६ ॥
हे मन चंचलतेने सर्व मनुष्यांवर प्रभाव टाकू इच्छिते, त्या मनावर मी अतितीक्ष्ण अग्राचे बाण सोडेन.
14.31.7
नेमे बाणास्तरिष्यन्ति मामलर्क कथञ्चन ।
तवैव मर्म भेत्स्यन्ति भिन्नमर्मा मरिष्यसि ॥ १४.३१.७ ॥
अलर्का, हे बाण मला कोणत्याही प्रकारे भेदू शकणार नाहीत. ते तुझेच मर्मस्थान भेदतील, आणि मर्म भेदले गेल्यावर तू मरशील.
14.31.8
अन्यान्बाणान्समीक्षस्व यैस्त्वं मां सूदयिष्यसि ।
तत्छ्रुत्वा स विचिन्त्याथ ततो वचनमब्रवीत् ॥ १४.३१.८ ॥
मला मारू शकतील अशा इतर बाणांचा तू विचार कर. हे ऐकून त्याने विचार करून मग हे वचन म्हटले.
14.31.9
आघ्राय सुबहून्गन्धांस्तानेव प्रतिगृध्यति ।
तस्माद्ध्राणं प्रति शरान्प्रतिमोक्ष्याम्यहं शितान् ॥ १४.३१.९ ॥
अनेक सुगंध हुंगून तो त्यांचीच लालसा धरतो. म्हणून मी नाकाकडे तीक्ष्ण बाण सोडीन.
14.31.10
नेमे बाणास्तरिष्यन्ति मामलर्क कथञ्चन ।
तवैव मर्म भेत्स्यन्ति भिन्नमर्मा मरिष्यसि ॥ १४.३१.१० ॥
अलर्का, हे बाण मला कोणत्याही प्रकारे भेदू शकणार नाहीत. ते तुझेच मर्मस्थान भेदतील, आणि मर्म भेदले गेल्यावर तू मरशील.
14.31.11
अन्यान्याणान्समीक्षस्व यैस्त्वं मां सूदयिष्यसि ।
तच्छ्रुत्वा स विचिन्त्याथ ततो वचनमब्रवीत् ॥ १४.३१.११ ॥
मला मारू शकतील अशा इतर बाणांचा तू विचार कर. हे ऐकून त्याने विचार करून मग हे वचन म्हटले.
14.31.12
इयं स्वादून्रसान्भुक्त्वा तानेव प्रति गृध्यति ।
तस्माज्जिह्वां प्रति शरान्प्रतिमोक्ष्याम्यहं शितान् ॥ १४.३१.१२ ॥
ही गोड रस चाखून त्यांचीच लालसा धरते. म्हणून मी जिभेकडे तीक्ष्ण बाण सोडीन.
14.31.13
नेमे वाणास्तरिष्यन्ति मामलर्क कथञ्चन ।
तवैव मर्म भेत्स्यन्ति ततो हास्यसि जीवितम् ॥ १४.३१.१३ ॥
हे अलर्का, हे बाण मला कोणत्याही प्रकारे ओलांडू शकणार नाहीत; ते तुझ्याच मर्मस्थानांना भेदतील, आणि तेव्हा तू प्राण गमावशील.
14.31.14
अन्यान्वाणान्समीक्षस्व यैस्त्वं मां सूदयिष्यसि ।
तच्छ्रुत्वा स विचिन्त्याथ ततो वचनमब्रवीत् ॥ १४.३१.१४ ॥
तर मला मारू शकशील अशा इतर बाणांचा विचार कर. हे ऐकून तो विचार करून मग असे बोलला.
14.31.15
स्पृष्ट्वा त्वग्विविधान्स्पर्शांस्तानेव प्रतिगृध्यति ।
तस्मात्त्वचं पाटयिष्ये विविधैः कङ्कपत्रिभिः ॥ १४.३१.१५ ॥
त्वचा विविध स्पर्शांना स्पर्श करून त्यांचीच आसक्ती धरते; म्हणून कंकपक्ष्याच्या पिसांच्या विविध बाणांनी मी तिची त्वचा फाडीन.
14.31.16
नेमे बाणास्तरिष्यन्ति मामलर्क कथञ्चन ।
तवैव मर्म भेत्स्यन्ति भिन्नमर्मा मरिष्यसि ॥ १४.३१.१६ ॥
हे अलर्का, हे बाण मला कोणत्याही प्रकारे ओलांडू शकणार नाहीत; ते तुझ्याच मर्मस्थानांना भेदतील, मर्म भेदल्यावर तू मरशील.
14.31.17
अन्यान्बाणान्समीक्षस्व यैस्त्वं मां सूदयिष्यसि ।
तच्छ्रुत्वा स विचिन्त्याथ ततो वचनमब्रवीत् ॥ १४.३१.१७ ॥
तर मला मारू शकशील अशा इतर बाणांचा विचार कर. हे ऐकून तो विचार करून मग असे बोलला.
14.31.18
श्रुत्वा तु विविधाञ्शब्दांस्तानेव प्रतिगृध्यति ।
तस्माच्छ्रोत्रं प्रति शरान्प्रति मुञ्चाम्यहं शितान् ॥ १४.३१.१८ ॥
विविध शब्द ऐकून तो त्यांचीच आसक्ती धरतो; म्हणून कानाच्या दिशेने मी तीक्ष्ण बाण सोडतो.
14.31.19
नेमे बाणास्तरिष्यन्ति मामलर्क कथञ्चन ।
तवैव मर्म भेत्स्यन्ति ततो हास्यति जीवितम् ॥ १४.३१.१९ ॥
हे अलर्का, हे बाण कोणत्याही प्रकारे मला ओलांडू शकणार नाहीत; ते तुझ्याच मर्मस्थानाला भेदतील, आणि मग तुझे जीवन निश्चितच जाईल.
14.31.20
अन्यान्बाणान्समीक्षस्व यैस्त्वं मां सूदयिष्यसि ।
तच्छ्रुत्वा स विचिन्त्याथ ततो वचनमब्रवीत् ॥ १४.३१.२० ॥
ज्या बाणांनी तू मला मारू शकशील, त्या इतर बाणांचा विचार कर. हे ऐकून तो विचार करून मग असे बोलला.
14.31.21
दृष्ट्वा रूपाणि बहुशस्तान्येव प्रतिगृध्यति ।
तस्माच्चक्षुर्हनिष्यामि निशितैः सायकैरहम् ॥ १४.३१.२१ ॥
अनेक प्रकारची रूपे पाहून तो त्यांचीच लालसा धरतो; म्हणून मी तीक्ष्ण बाणांनी डोळ्यावरच प्रहार करीन.
14.31.22
नेमे बाणास्तरिष्यन्ति मामलर्क कथञ्चन ।
तवैव मर्म भेत्स्यन्ति भिन्नमर्मा मरिष्यसि ॥ १४.३१.२२ ॥
हे अलर्का, हे बाण कोणत्याही प्रकारे मला ओलांडू शकणार नाहीत; ते तुझ्याच मर्मस्थानाला भेदतील, मर्मस्थान भेदले जाऊन तू मरशील.
14.31.23
अन्यान्बाणान्समीक्षस्व यैस्त्वं मां सूदयिष्यति ।
तच्छ्रुत्वा स विचिन्त्याथ ततो वचनमब्रवीत् ॥ १४.३१.२३ ॥
ज्या बाणांनी तू मला मारू शकशील, त्या इतर बाणांचा विचार कर. हे ऐकून तो विचार करून मग असे बोलला.
14.31.24
इयं निष्ठा बहुविधा प्रज्ञया त्वद्यवस्यति ।
तस्माद्बुद्धिं प्रति शरान्प्रतिमोक्ष्याम्यहं शितान् ॥ १४.३१.२४ ॥
ही स्थिती अनेक प्रकारची आहे आणि तुझ्या प्रज्ञेनेच ती निश्चित होते; म्हणून मी बुद्धीवर तीक्ष्ण बाण सोडीन.
14.31.25
नेमे बाणास्तरिष्यन्ति मामलर्क कथञ्चन ।
तवैव मर्म भेत्स्यन्ति भिन्नमर्मा मरिष्यसि।
अन्यान्बाणान्समीक्षस्व यैस्त्वं मां सूदयिष्यसि ॥ १४.३१.२५ ॥
अलर्का, हे बाण मला कोणत्याही प्रकारे भेदू शकणार नाहीत. ते केवळ तुझ्याच मर्मस्थानाला भेदतील; मर्म भिन्न होऊन तू मरशील. मला मारू शकतील अशा इतर बाणांचा शोध घे.
14.31.26
ततोऽलर्कस्तपो घोरं तत्रैवास्थाय दुष्करम् ।
नाध्यगच्छत्परं शक्त्या बाणमेतेषु सप्तसु ॥ १४.३१.२६ ॥
तेव्हा अलर्काने तेथेच घोर आणि दुष्कर तप आचरले; परंतु या सात बाणांपलीकडे आपल्या सामर्थ्याने त्याला दुसरा कोणताही बाण मिळाला नाही.
14.31.27
सुसमाहितचेतास्तु स ततोऽचिन्तयत्प्रभुः ।
स विचिन्त्य चिरं कालमलर्को द्विजसत्तम।
नाध्यगच्छत्परं श्रेयो योगान्मतिमतांवरः ॥ १४.३१.२७ ॥
एकाग्र चित्ताच्या त्या प्रभूने मग विचार केला. हे द्विजश्रेष्ठा, बुद्धिमानांत श्रेष्ठ अलर्काने दीर्घकाळ विचार करून योगाहून उत्तम श्रेय मिळवले नाही.
14.31.28
स एकाग्रं मनः कृत्वा निश्चलो योगमास्थितः ।
इन्द्रियाणि जघानाशु बाणेनैकेन वीर्यवान् ॥ १४.३१.२८ ॥
त्याने मन एकाग्र करून, निश्चल होऊन योगात स्थिर राहून, पराक्रमी होत एकाच बाणाने तत्काळ इंद्रियांना जिंकले.
14.31.29
योगेनात्मानमाविश्य सिद्धिं परमिकां गतः ।
विस्मितश्चापि राजर्षिरिमां गाथां जगाद ह ॥ १४.३१.२९ ॥
योगाने आत्म्यात प्रवेश करून तो परम सिद्धी पावला. आश्चर्यचकित झालेल्या त्या राजर्षीने ही गाथा सांगितली.
14.31.30
अहो कष्टं यदस्माभिः सर्वं बाह्यमनुष्ठितम् ।
भोगतृष्णासमायुक्तैः पूर्वं राज्यमुपासितम्।
इति पश्चान्मया ज्ञातं योगान्नास्ति परं सुखम् ॥ १४.३१.३० ॥
अरेरे, किती कष्ट! भोगतृष्णेने युक्त होऊन आम्ही पूर्वी सर्व बाह्य कर्मे केली आणि राज्याचीच उपासना केली. नंतर मला कळले की योगाहून श्रेष्ठ सुख नाही.
14.31.31
इति त्वमनुजानीहि राम मा क्षत्रियान्वधीः ।
तषो घोरमुपातिष्ठ ततः श्रेयोऽभिपत्स्यसे ॥ १४.३१.३१ ॥
असे तू मान्य कर, हे राम! क्षत्रियांचा वध करू नकोस. घोर तप कर; तेव्हा तुला श्रेय प्राप्त होईल.
14.31.32
इत्युक्तः पितृभिः सोथ तपो घोरं समास्थितः ।
जामदग्न्यो महाभागे सिद्धिं च परमां गतः ॥ १४.३१.३२ ॥
पितरांनी असे सांगितल्यावर त्याने घोर तपाचा आश्रय घेतला; हे महाभाग, जामदग्न्य परम सिद्धी पावला.