महाभारत · अध्याय 14.39
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.39.1
अतः परं प्रवक्ष्यामि तृतीयं गुणमुत्तमम् ।
सर्वभूतहितं लोके सतां धर्ममनिन्दितम् ॥ १४.३९.१ ॥
यानंतर मी तिसरा उत्तम गुण सांगतो; जगातील सर्व प्राण्यांचे हित करणारा आणि सज्जनांचा निर्दोष धर्म तो आहे.
14.39.2
आनन्दः प्रीतिरुद्रेकः प्राकाश्यं सुखमेव च ।
अकार्पण्यमसंरम्भः संतोषः श्रद्दधानता ॥ १४.३९.२ ॥
आनंद, प्रीती, उत्कर्ष, प्रकाश, सुख, अकृपणता, अनुद्वेग, संतोष आणि श्रद्धा—हेच ते होत.
14.39.3
क्षमा धृतिरहिंसा च समता सत्यमार्जवम् ।
अक्रोधश्चानसूया च शौचं दाक्ष्यं पराक्रमः ॥ १४.३९.३ ॥
क्षमा, धृती, अहिंसा, समता, सत्य, सरळपणा, अक्रोध, असूया नसणे, शुचिता, कौशल्य आणि पराक्रम.
14.39.4
मुधाज्ञानं मुधावृत्तं मुधासेवा मुदाश्रमः ।
एवं यो युक्तधर्मः स्यात्सोमुत्रात्यन्तमश्नुते ॥ १४.३९.४ ॥
ज्ञान, आचार, सेवा, आश्रम—हे व्यर्थ ठरत; अशा प्रकारे धर्मयुक्त असणारा परलोकी पूर्णपणे प्राप्त करतो.
14.39.5
निर्ममो निरहङ्कारो निराशीः सर्वतः समः ।
अकामहत इत्येव सतां धर्मः सनातनः ॥ १४.३९.५ ॥
ममतारहित, अहंकारहीन, निष्काम, सर्वत्र समभाव ठेवणारा—सज्जनांचा हाच सनातन धर्म आहे.
14.39.6
विश्रंभो ह्रीस्तितिक्षा च त्यागः शौचमतन्द्रिता ।
आनृशंस्यमसंमोहो दया भूतेष्वपैशुनम् ॥ १४.३९.६ ॥
विश्वास, लज्जा, तितिक्षा, त्याग, शुचिता, सावधानता, अनृशंसता, मोह नसणे, प्राण्यांवर दया आणि चहाडी न करणे.
14.39.7
हर्षस्तुष्टिर्विस्मयश्च विनयः साधुवृत्तिता ।
शान्तिकर्मविशुद्धिश्च भावशुद्धिर्विमोचनम् ॥ १४.३९.७ ॥
हर्ष, संतोष, विस्मय, विनय, साधुवृत्ती, शांतिकर्माने शुद्धी, भावशुद्धी आणि विमोचन.
14.39.8
उपेक्षा ब्रह्मचर्यं च परित्यागश्च सर्वशः ।
निर्ममत्वमनाशीष्ट्वमपरिक्षतधर्मता ॥ १४.३९.८ ॥
उपेक्षा, ब्रह्मचर्य, सर्व प्रकारे त्याग, निर्ममत्व, फलाची इच्छा नसणे आणि अखंड धर्मपालन.
14.39.9
मुधादानं मुधायज्ञो मुधाधीतं मुधाव्रतम् ।
मुधाप्रतिग्रहश्चैव मधाध्रमो मुधातपः ॥ १४.३९.९ ॥
फलेच्छा नसलेले दान, यज्ञ, अध्ययन, व्रत, प्रतिग्रह, आश्रम आणि तप.
14.39.10
एवंवृत्तास्तु ये केचिल्लोकेऽस्मिन्सत्वसंश्रयाः ।
ब्राह्मणा ब्रह्मयोनिस्थास्ते धीराः साधुदर्शिनः ॥ १४.३९.१० ॥
या लोकात असे आचरण करणारे, सत्त्वाश्रित, ब्रह्मयोनीत स्थित असलेले ते धीर ब्राह्मण सत्पुरुष पाहणारे आहेत.
14.39.11
हित्वा सर्वाणि पापानि निःशोका ह्यजरामराः ।
दिव्यं प्राप्य तु ते धीराः कुर्वते वै ततस्तनूः ॥ १४.३९.११ ॥
सर्व पापांचा त्याग करून, शोकरहित, जरामरणरहित ते धीर दिव्याला प्राप्त होऊन नंतर देह निर्माण करतात.
14.39.12
ईशित्वं च वशित्वं च लघुत्वं चाणुता तथा ।
विकुर्वते महात्मानो देवास्त्रिदिवगा इव ॥ १४.३९.१२ ॥
ईशित्व, वशित्व, लघुत्व आणि अणुत्व, हे महात्मे प्रकट करतात, स्वर्गवासी देवांप्रमाणे.
14.39.13
ऊर्ध्वस्रोतस इत्येते देवा वैकारिकाः स्मृताः ।
विकुर्वन्तः प्रकृत्या वै दिवं प्राप्तास्ततस्ततः ॥ १४.३९.१३ ॥
ऊर्ध्वस्रोत असे हे देव वैकारिक म्हणून स्मरले जातात. स्वभावतःच रूप बदलत ते स्वर्गाला पोहोचले, तेथून पुढेही.
14.39.14
यद्यदिच्छन्ति तत्सर्वं भजन्ते विभजन्ति च ।
इत्येतत्सात्विकं वृत्तं कथितं वो द्विजर्षभाः।
एतद्विज्ञाय लभते विधिवद्यद्यदिच्छति ॥ १४.३९.१४ ॥
जे जे इच्छितात ते सर्व ते भोगतात आणि वाटतात. हे द्विजश्रेष्ठांनो, हे सात्त्विक वर्तन तुम्हाला सांगितले. हे जाणून विधिपूर्वक माणूस जे जे इच्छितो ते मिळवतो.
14.39.15
प्रकीर्तिताः सत्त्वगुणा विशेषतो ।
यथावदुक्तं गुणवृत्तमेव च।
नरस्तु यो वेद गुणानिमान्सदा ।
गुणान्स भुङ्क्ते न गुणैः स युज्यते ॥ १४.३९.१५ ॥
सत्त्वगुण विशेषतः वर्णिले गेले, गुणांचे वर्तनही यथावत सांगितले. हे गुण जो माणूस सदा जाणतो, तो गुण भोगतो, पण गुणांनी बद्ध होत नाही.