મહાભારત · અધ્યાય 14.48
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.48.1
केचिद्ब्रह्ममयं वृक्षं केचिद्ब्रह्ममयं वनम् ।
केचित्परममव्यक्तं केचित्परमनामयम्।
मन्यन्ते सर्वमप्येतदव्यक्तप्रभवाव्ययम् ॥ १४.४८.१ ॥
કેટલાક વૃક્ષને બ્રહ્મમય માને છે, કેટલાક વનને બ્રહ્મમય, કેટલાક પરમ અવ્યક્તને, અને કેટલાક પરમ નિરામયને. તેઓ આ સર્વને અવ્યક્તમાંથી ઉદ્ભવેલું અને અવ્યય માને છે.
14.48.2
उच्छ्वासमात्रमपि चेद्योऽन्तकाले समो भवेत् ।
आत्मानमुपसङ्म्य सोमृतत्वाय कल्पते ॥ १४.४८.२ ॥
અંતકાળે એક ઉચ્છ્વાસ જેટલો પણ જો સમભાવમાં રહે, તે આત્માને પામીને અમૃતત્વને યોગ્ય બને છે.
14.48.3
निमेषमात्रमपि चेत्संयम्यात्मानमात्मनि ।
गच्छत्यात्मप्रसादेन विदुषां प्राप्तिमव्ययाम् ॥ १४.४८.३ ॥
એક નિમેષ માત્ર પણ જો આત્માને આત્મામાં સંયમિત કરે, તો આત્મપ્રસાદથી તે વિદ્વાનોની અવ્યય પ્રાપ્તિ પામે છે.
14.48.4
प्राणायामैरथ प्राणान्संयम्य स पुनःपुनः ।
दशद्वादशभिर्वापि चतुर्विंशात्समन्ततः ॥ १४.४८.४ ॥
પછી પ્રાણાયામો દ્વારા પ્રાણોને સંયમિત કરીને, તેણે ફરી ફરી, દસ કે બાર, અથવા ચોવીસ વાર, સર્વ બાજુથી (સંયમ કરવો).
14.48.5
एवं पूर्वं प्रसन्नात्मा लभते यद्यदिच्छति ।
अव्यक्तात्सत्वमुद्रिक्तममृतत्वाय कल्पते ॥ १४.४८.५ ॥
આ રીતે પૂર્વે પ્રસન્નાત્મા જે જે ઇચ્છે તે પામે છે; અવ્યક્તમાંથી ઉદ્ભવેલું ઉત્કટ સત્ત્વ અમૃતત્વને યોગ્ય બને છે.
14.48.6
सत्वात्परतरं नान्यत्प्रशंसन्तीह तद्विदः ।
अनुमानाद्विजानीमः पुरुषं सत्वसंश्रयम्।
न शक्यमन्यथा गन्तुं पुरुषं द्विजसत्तमाः ॥ १४.४८.६ ॥
સત્ત્વથી શ્રેષ્ઠ બીજું કંઈ નથી, એમ અહીં તત્ત્વજ્ઞો પ્રશંસા કરે છે. સત્ત્વમાં આશ્રિત પુરુષને આપણે અનુમાનથી જાણીએ છીએ. હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો, પુરુષને બીજી રીતે પામવું શક્ય નથી.
14.48.7
क्षमा धृतिरहिंसा च समता सत्यमार्जवम् ।
ज्ञानं त्यागोथ संन्यासः सात्विकं वृत्तमिष्यते ॥ १४.४८.७ ॥
ક્ષમા, ધૃતિ, અહિંસા, સમતા, સત્ય અને સરળતા, જ્ઞાન, ત્યાગ તથા સંન્યાસ — આ સાત્ત્વિક આચરણ કહેવાય છે.
14.48.8
एतेनैवानुमानेन मन्यन्ते वै मनीषिणः ।
सत्वं च पुरुषश्चैव तत्र नास्ति विचारणा ॥ १४.४८.८ ॥
આ જ અનુમાનથી મનીષીઓ સત્ત્વ અને પુરુષને માને છે; આમાં કોઈ વિચારણા નથી.
14.48.9
आहुरेके च विद्वांसो ये ज्ञाने सुप्रतिष्ठिताः ।
क्षेत्रज्ञसत्वयोरैक्यमित्येतन्नोपपद्यते ॥ १४.४८.९ ॥
જ્ઞાનમાં સુપ્રતિષ્ઠિત કેટલાક વિદ્વાનો કહે છે કે ક્ષેત્રજ્ઞ અને સત્ત્વ એક છે; પરંતુ તે યોગ્ય નથી.
14.48.10
पृथग्भूतस्तथा नित्यमित्येतदविचारितम् ।
पृथग्भावश्च विज्ञेयः सहजश्चापि तत्त्वतः ॥ १४.४८.१० ॥
'સદા અલગ રહેવું' એ પણ વિચાર્યા વગર કહેવાયું છે; પૃથકત્વને તત્ત્વતઃ સહજ જાણવું જોઈએ.
14.48.11
तथैवैकत्वनानात्वमिष्यते विदुषां नयः ।
मशकोदुम्बरे चैक्यं पृथक्त्वमपि दृश्यते ॥ १४.४८.११ ॥
એ જ રીતે વિદ્વાનોનો નય એકત્વ અને નાનાત્વ બંનેને માને છે; મચ્છર અને ઉમરામાં ઐક્ય પણ દેખાય છે અને પૃથકત્વ પણ.
14.48.12
मत्स्यो यथाऽन्यः स्यादप्सु सम्प्रयोगस्तथा तयोः ।
सम्बन्धस्तोयबिन्दूनां पर्णैः कोकनदस्य च ॥ १४.४८.१२ ॥
જળમાં રહેલી માછલી જેમ જળથી અન્ય છે, તેમ તે બંનેનો સંયોગ છે; જળબિંદુઓનો પાંદડાં અને રાતા કમળ સાથેનો સંબંધ જેવો.
14.48.13
इत्युक्तवन्तस्ते विप्रास्तदा लोकपितामहम् ।
पुनः संशयमापन्नाः पप्रच्छुर्मुनिसत्तमाः ॥ १४.४८.१३ ॥
આમ કહીને તે બ્રાહ્મણો, મુનિશ્રેષ્ઠો, ત્યારે લોકપિતામહને ફરી સંશયમાં પડીને પૂછવા લાગ્યા.