ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 14.48
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.48.1
केचिद्ब्रह्ममयं वृक्षं केचिद्ब्रह्ममयं वनम् ।
केचित्परममव्यक्तं केचित्परमनामयम्।
मन्यन्ते सर्वमप्येतदव्यक्तप्रभवाव्ययम् ॥ १४.४८.१ ॥
ਕੁਝ ਲੋਕ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਮਯ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਮਯ, ਕੁਝ ਪਰਮ ਅਵਿਅਕਤ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਪਰਮ ਨਿਰਾਮਯ ਨੂੰ। ਉਹ ਇਹ ਸਭ ਅਵਿਅਕਤ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
14.48.2
उच्छ्वासमात्रमपि चेद्योऽन्तकाले समो भवेत् ।
आत्मानमुपसङ्म्य सोमृतत्वाय कल्पते ॥ १४.४८.२ ॥
ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਜੋ ਇੱਕ ਸਾਹ ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਸਮਭਾਵ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਉਹ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਅਮਰਤਾ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
14.48.3
निमेषमात्रमपि चेत्संयम्यात्मानमात्मनि ।
गच्छत्यात्मप्रसादेन विदुषां प्राप्तिमव्ययाम् ॥ १४.४८.३ ॥
ਜੇ ਇੱਕ ਪਲਕ ਝਪਕਣ ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਸੰਜਮਿਤ ਕਰ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਆਤਮ-ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਉਹ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
14.48.4
प्राणायामैरथ प्राणान्संयम्य स पुनःपुनः ।
दशद्वादशभिर्वापि चतुर्विंशात्समन्ततः ॥ १४.४८.४ ॥
ਫਿਰ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਸੰਜਮਿਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ, ਦਸ ਜਾਂ ਬਾਰਾਂ, ਜਾਂ ਚੌਵੀ ਵਾਰ, ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ (ਸੰਜਮ ਕਰੇ)।
14.48.5
एवं पूर्वं प्रसन्नात्मा लभते यद्यदिच्छति ।
अव्यक्तात्सत्वमुद्रिक्तममृतत्वाय कल्पते ॥ १४.४८.५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ ਜੋ ਜੋ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਅਵਿਅਕਤ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਉੱਤਮ ਸੱਤਵ ਅਮਰਤਾ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
14.48.6
सत्वात्परतरं नान्यत्प्रशंसन्तीह तद्विदः ।
अनुमानाद्विजानीमः पुरुषं सत्वसंश्रयम्।
न शक्यमन्यथा गन्तुं पुरुषं द्विजसत्तमाः ॥ १४.४८.६ ॥
ਸੱਤਵ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਇੱਥੇ ਤੱਤਵਗਿਆਨੀ ਸਰਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੱਤਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਅਨੁਮਾਨ ਨਾਲ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਉਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।
14.48.7
क्षमा धृतिरहिंसा च समता सत्यमार्जवम् ।
ज्ञानं त्यागोथ संन्यासः सात्विकं वृत्तमिष्यते ॥ १४.४८.७ ॥
ਖਿਮਾ, ਧੀਰਜ, ਅਹਿੰਸਾ, ਸਮਤਾ, ਸੱਚ ਅਤੇ ਸਰਲਤਾ, ਗਿਆਨ, ਤਿਆਗ ਅਤੇ ਸੰਨਿਆਸ — ਇਹੀ ਸਾਤਵਿਕ ਆਚਰਣ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
14.48.8
एतेनैवानुमानेन मन्यन्ते वै मनीषिणः ।
सत्वं च पुरुषश्चैव तत्र नास्ति विचारणा ॥ १४.४८.८ ॥
ਇਸੇ ਅਨੁਮਾਨ ਨਾਲ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਲੋਕ ਸੱਤਵ ਅਤੇ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
14.48.9
आहुरेके च विद्वांसो ये ज्ञाने सुप्रतिष्ठिताः ।
क्षेत्रज्ञसत्वयोरैक्यमित्येतन्नोपपद्यते ॥ १४.४८.९ ॥
ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕੇ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਸ਼ੇਤਰਗਿਆ ਅਤੇ ਸੱਤਵ ਇੱਕ ਹਨ; ਪਰ ਇਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।
14.48.10
पृथग्भूतस्तथा नित्यमित्येतदविचारितम् ।
पृथग्भावश्च विज्ञेयः सहजश्चापि तत्त्वतः ॥ १४.४८.१० ॥
'ਸਦਾ ਵੱਖਰਾ ਰਹਿਣਾ' ਇਹ ਵੀ ਬਿਨਾਂ ਵਿਚਾਰੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਵੱਖਰਾਪਨ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਹਿਜ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
14.48.11
तथैवैकत्वनानात्वमिष्यते विदुषां नयः ।
मशकोदुम्बरे चैक्यं पृथक्त्वमपि दृश्यते ॥ १४.४८.११ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਨਿਯਮ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਅਨੇਕਤਾ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ; ਮੱਛਰ ਅਤੇ ਗੂਲਰ ਵਿੱਚ ਏਕਤਾ ਵੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਖਰਾਪਨ ਵੀ।
14.48.12
मत्स्यो यथाऽन्यः स्यादप्सु सम्प्रयोगस्तथा तयोः ।
सम्बन्धस्तोयबिन्दूनां पर्णैः कोकनदस्य च ॥ १४.४८.१२ ॥
ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਮੱਛੀ ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਮੇਲ ਹੈ; ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਦਾ ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਲਾਲ ਕਮਲ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਵਾਂਗ।
14.48.13
इत्युक्तवन्तस्ते विप्रास्तदा लोकपितामहम् ।
पुनः संशयमापन्नाः पप्रच्छुर्मुनिसत्तमाः ॥ १४.४८.१३ ॥
ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਲੋਕਪਿਤਾਮਹ ਅੱਗੇ ਮੁੜ ਸੰਸੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ।