મહાભારત · અધ્યાય 14.5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.5.1
पथंवीर्यः समभवत्स राजा ददतांवरः ।
कथं च जातरूपेण समयुज्यत वै नृपः ॥ १४.५.१ ॥
જે રાજા પૃથ્વીનો સ્વામી થયો, તે દાતાઓમાં શ્રેષ્ઠ હતો. તે રાજા સુવર્ણ સાથે કેવી રીતે જોડાયો?
14.5.2
क्व च तत्सांप्रतं द्रव्यं भगवन्नवतिष्ठते ।
कथं च शक्यमस्माभिस्तदवाप्नुं तचपोधन ॥ १४.५.२ ॥
હે ભગવન્, તે ધન હમણાં ક્યાં રહેલું છે? હે તપોધન, અમે તે કેવી રીતે મેળવી શકીએ?
14.5.3
असुराश्चैव देवाश्च दक्षस्यासन्प्रजापतेः ।
अपत्यं बहुलं तात तेऽस्पर्धन्त परस्परम् ॥ १४.५.३ ॥
પ્રજાપતિ દક્ષનાં સંતાનો અસુરો અને દેવો હતા. હે તાત, તેમની સંતતિ ઘણી હતી; તેઓ એકબીજા સાથે સ્પર્ધા કરતા હતા.
14.5.4
तथैवाङ्गिरसः पुत्रौ पितृतुल्यौ बभूवतुः ।
बृहस्पतिर्बृहत्तेजाः संवर्तश्च तपोधनः ॥ १४.५.४ ॥
એ જ રીતે અંગિરસના બે પુત્રો પિતા સમાન થયા — મહાતેજસ્વી બૃહસ્પતિ અને તપોધન સંવર્ત.
14.5.5
तावति स्पर्धिनौ राजन्पृथगास्तां परस्परम् ।
बृहस्पतिः स संवर्तं बाधते स्म पुनःपुनः ॥ १४.५.५ ॥
હે રાજન્, તે બંને અત્યંત સ્પર્ધાળુ થઈને એકબીજાથી અલગ રહ્યા. બૃહસ્પતિ સંવર્તને વારંવાર પીડા આપતા.
14.5.6
स बाध्यमानः सततं भ्रात्रा ज्येष्ठेन भारत ।
अर्थानुत्सृज्य दिग्वासा वने वासमरोचयत् ॥ १४.५.६ ॥
હે ભારત, મોટા ભાઈ દ્વારા સતત પીડાતા તેણે ધનનો ત્યાગ કરીને, દિગંબર થઈને, વનમાં વાસ કરવાનું પસંદ કર્યું.
14.5.7
वासवोऽप्यसुरान्सर्वान्विजित्य च निपात्य च ।
इन्द्रत्वं प्राप्य लोकेषु ततो वव्रे पुरोहितम् ॥ १४.५.७ ॥
વાસવે પણ બધા અસુરોને જીતીને અને હણીને ઇન્દ્રપદ પ્રાપ્ત કર્યા પછી એક પુરોહિત પસંદ કર્યો.
14.5.8
पुत्रमङ्गिरसो ज्येष्ठं विप्रज्येष्ठं बृहस्पतिम् ।
याज्यस्त्वङ्गिरसः पूर्वमासीद्राजा करंधमः ॥ १४.५.८ ॥
અંગિરસના જ્યેષ્ઠ પુત્ર, બ્રાહ્મણોમાં શ્રેષ્ઠ બૃહસ્પતિને (તેણે પસંદ કર્યા). પૂર્વે અંગિરસના વંશજો યાજક હતા; રાજા કરંધમ હતો.
14.5.9
वीर्येणाप्रतिमो लोके वृत्तेन च बलेन च ।
शतक्रतुरिवौजस्वी धर्मात्मा संशितव्रतः। ॥ १४.५.९ ॥
તે પરાક્રમ, આચરણ અને બળમાં લોકમાં અજોડ હતો; ઇન્દ્રના જેવો તેજસ્વી, ધર્માત્મા અને દૃઢવ્રતી હતો.
14.5.10
वाहनं यस्य योधाश्च मित्राणि विविधानि च ।
शयनानि च मुख्यानि महार्हाणि च सर्वशः ॥ १४.५.१० ॥
તેની પાસે વાહનો, યોદ્ધાઓ, વિવિધ મિત્રો અને સર્વ પ્રકારે ઉત્તમ, અતિ મૂલ્યવાન શય્યાઓ હતી.
14.5.11
ध्यानादेवाभवद्राजन्मुखवातेन सर्वशः ।
स गुणैः पार्थिवान्सर्वान्वशे चक्रे नराधिपः ॥ १४.५.११ ॥
હે રાજન્, તે ધ્યાનથી અને મુખની વાણીથી સર્વથા સમર્થ બન્યો. તે નરાધિપે પોતાના ગુણોથી સર્વ રાજાઓને વશ કર્યા.
14.5.12
संजीव्य कालमिष्टं च सशरीरो दिवं गतः ।
बभूव तस्य पुत्रस्तु ययातिरिव धर्मवित् ॥ १४.५.१२ ॥
ઇચ્છિત સમય સુધી જીવન ટકાવીને તે શરીર સહિત સ્વર્ગે ગયો. તેનો પુત્ર યયાતિ જેવો ધર્મજ્ઞ હતો.
14.5.13
अविक्षिन्नाम शत्रुंजित्स वशे कृतवान्महीम् ।
विक्रमेण गुणैश्चैव पितेवासीत्स पार्थिवः ॥ १४.५.१३ ॥
અવિક્ષિત નામના, શત્રુઓને જીતનારા તે રાજાએ પૃથ્વીને પોતાને વશ કરી. પરાક્રમ અને ગુણોમાં તે પિતા જેવો હતો.
14.5.14
तस्य वासवतुल्योऽभून्मरुत्तो नाम वीर्यवान् ।
पुत्रस्तमनुरक्ताऽभूत्पृथिवी सागराम्बरा ॥ १४.५.१४ ॥
તેનો પુત્ર મરુત્ત નામનો, ઇન્દ્ર સમાન પરાક્રમી હતો. સમુદ્રોથી વસ્ત્રિત પૃથ્વી તેના પ્રત્યે અનુરક્ત થઈ.
14.5.15
स्पर्धते स स्म सततं देवराजेन नित्यदा ।
वासवोऽपि मरुत्तेनि स्पर्धते पाण्डुनन्दन ॥ १४.५.१५ ॥
તે સતત દેવરાજ ઇન્દ્ર સાથે સ્પર્ધા કરતો હતો. હે પાંડુનંદન! ઇન્દ્ર પણ મરુત્ત સાથે સ્પર્ધા કરતા હતા.
14.5.16
शुचिः स गुणवानासीन्मरुत्तः पृथिवीपतिः ।
यतमानोपि यं शक्रो न विशेषयति स्म ह ॥ १४.५.१६ ॥
શુદ્ધ અને ગુણવાન તે પૃથ્વીપતિ મરુત્ત હતો. પ્રયત્ન કરવા છતાં શક્ર (ઇન્દ્ર) તેને પાછળ પાડી શક્યા નહીં.
14.5.17
सोऽशक्नुवन्विशेषाय समाहूय बृहस्पतिम् ।
उवाचेदं वचो देवैः सहितो हरिवाहनः ॥ १४.५.१७ ॥
તેને પાછળ પાડવામાં અસમર્થ રહીને તેણે બૃહસ્પતિને બોલાવ્યા, અને દેવો સાથેના હરિવાહન (ઇન્દ્ર) આ વચન બોલ્યા.
14.5.18
बृहस्पते मरुत्तस्य मा स्म कार्षीः कथञ्चन ।
दैवं कर्माथ पित्र्यं वा कर्तासि मम चेत्प्रियम् ॥ १४.५.१८ ॥
હે બૃહસ્પતિ! મરુત્ત માટે કોઈ પણ રીતે દૈવ કર્મ કે પિતૃ કર્મ ન કરજો; જો તમે મારું પ્રિય કરવા ઇચ્છતા હો.
14.5.19
अहं हि त्रिषु लोकेषु सुराणां च बृहस्पते ।
इन्द्रत्वं प्राप्तवानेको मरुत्तस्तु महीपतिः ॥ १४.५.१९ ॥
હે બૃહસ્પતિ, ત્રણેય લોકમાં અને દેવોમાં હું એકલો જ ઇન્દ્રપદ પામ્યો છું; પરંતુ મરુત્ત તો માત્ર પૃથ્વીનો રાજા છે.
14.5.20
कथं ह्यमर्त्यं ब्रह्मंस्त्वं याजयित्वा सुराधिपम् ।
याजयेर्मृत्युसंयुक्तं मरुत्तमविशङ्कया ॥ १४.५.२० ॥
હે બ્રાહ્મણ, અમર સુરાધિપતિને યજ્ઞ કરાવીને મૃત્યુયુક્ત મરુત્તને શંકા વિના કેવી રીતે યજ્ઞ કરાવશો?
14.5.21
मां वा वृणीष्व भद्रं ते मरुत्तं वा महीपतिम् ।
परित्यज्य मरुत्तं वा यथाजोषं भजस्व माम् ॥ १४.५.२१ ॥
તારું કલ્યાણ થાઓ! મને પસંદ કર, અથવા પૃથ્વીપતિ મરુત્તને પસંદ કર; મરુત્તને છોડી, તને ગમે તેમ મારી સેવા કર.
14.5.22
एवमुक्तः स करकव्य देवराज्ञा बृहस्पतिः ।
मुहूर्तमिव सञ्चिन्त्य देवराजानमब्रवीत् ॥ १४.५.२२ ॥
હે કરકવ્ય, દેવરાજે આમ કહેતાં બૃહસ્પતિ ક્ષણભર વિચારીને દેવરાજને બોલ્યા.
14.5.23
त्वं भूतानामधिपतिस्त्वयि लोकाः प्रतिष्ठिताः ।
नमुचेर्विश्वरूपस्य निहन्ता त्वं बलस्य च ॥ १४.५.२३ ॥
તું પ્રાણીઓનો અધિપતિ છે; તારામાં જ લોકો પ્રતિષ્ઠિત છે. નમુચિ અને વિશ્વરૂપનો તું હંતા છે, અને બલનો પણ તું હંતા છે.
14.5.24
त्वमाजहर्थ् देवानामेको वीरश्रियं पराम् ।
त्वं बिभर्षि भुवं द्यां च सदैव बलसूदन ॥ १४.५.२४ ॥
તેં એકલાએ જ દેવોની પરમ વીરશ્રી મેળવી છે; હે બલસૂદન, તું સદા પૃથ્વી અને સ્વર્ગને ધારણ કરે છે.
14.5.25
परोहित्यं कथं कृत्वा तव देवगणेश्वर ।
याजयेयमहं मर्त्यं मरुत्तं पाकशासन ॥ १४.५.२५ ॥
હે દેવગણોના સ્વામી, તમારો પુરોહિત થઈને હું એક મર્ત્ય મરુત્તનો યજ્ઞ કેવી રીતે કરાવું? હે પાકશાસન!
14.5.26
समाश्वसिहि देवेन्द्र नाहं मर्त्यस्य कर्हिचित् ।
ग्रहीष्यामि स्रुवं यज्ञे शृणु चेदं वचो मम ॥ १४.५.२६ ॥
હે દેવેન્દ્ર, આશ્વસ્ત થાઓ! હું ક્યારેય મર્ત્યના યજ્ઞમાં સ્રુવ નહીં ગ્રહણ કરું. મારું આ વચન સાંભળો.
14.5.27
हिरण्यरेता नोष्णः स्यात्परिवर्तेत मेदिनी ।
भासं तु न रविः कुर्यान्न तु सत्यं चलेन्मयि ॥ १४.५.२७ ॥
સૂર્ય ઉષ્ણ ન રહે, પૃથ્વી ઊલટી ફરે, સૂર્ય પ્રકાશ ન આપે; પણ મારામાં સત્ય કદી ડગમગે નહીં.
14.5.28
बृहस्पतिवचःक श्रुत्वा शक्रो विगतमत्सरः ।
प्रशस्यैनं विवेशाथ स्वमेव भवनं तदा ॥ १४.५.२८ ॥
બૃહસ્પતિના વચન સાંભળીને, ઈર્ષ્યારહિત શક્રે તેમની પ્રશંસા કરી અને પછી પોતાના ભવનમાં પ્રવેશ કર્યો.