महाभारत · अध्याय 14.5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.5.1
पथंवीर्यः समभवत्स राजा ददतांवरः ।
कथं च जातरूपेण समयुज्यत वै नृपः ॥ १४.५.१ ॥
जो राजा पृथ्वीचा स्वामी झाला, तो दात्यांमध्ये श्रेष्ठ होता. तो राजा सुवर्णाशी कसा जोडला गेला?
14.5.2
क्व च तत्सांप्रतं द्रव्यं भगवन्नवतिष्ठते ।
कथं च शक्यमस्माभिस्तदवाप्नुं तचपोधन ॥ १४.५.२ ॥
हे भगवन्, ते धन आता कुठे आहे? हे तपोधना, ते आम्हाला कसे मिळवता येईल?
14.5.3
असुराश्चैव देवाश्च दक्षस्यासन्प्रजापतेः ।
अपत्यं बहुलं तात तेऽस्पर्धन्त परस्परम् ॥ १४.५.३ ॥
प्रजापती दक्षाचे अपत्य म्हणजे असुर आणि देव होते. हे तात, त्यांची संतती विपुल होती; ते एकमेकांशी स्पर्धा करीत.
14.5.4
तथैवाङ्गिरसः पुत्रौ पितृतुल्यौ बभूवतुः ।
बृहस्पतिर्बृहत्तेजाः संवर्तश्च तपोधनः ॥ १४.५.४ ॥
त्याचप्रमाणे अंगिरसाचे दोन पुत्र पित्यासारखे झाले — महातेजस्वी बृहस्पती आणि तपोधन संवर्त.
14.5.5
तावति स्पर्धिनौ राजन्पृथगास्तां परस्परम् ।
बृहस्पतिः स संवर्तं बाधते स्म पुनःपुनः ॥ १४.५.५ ॥
हे राजा, ते दोघे अत्यंत स्पर्धाशील होऊन एकमेकांपासून वेगळे राहिले. बृहस्पती संवर्ताला वारंवार त्रास देत असे.
14.5.6
स बाध्यमानः सततं भ्रात्रा ज्येष्ठेन भारत ।
अर्थानुत्सृज्य दिग्वासा वने वासमरोचयत् ॥ १४.५.६ ॥
हे भारता, मोठ्या भावाकडून सतत त्रास दिला जात असताना त्याने धन सोडून, दिगंबर होऊन वनात राहणे पसंत केले.
14.5.7
वासवोऽप्यसुरान्सर्वान्विजित्य च निपात्य च ।
इन्द्रत्वं प्राप्य लोकेषु ततो वव्रे पुरोहितम् ॥ १४.५.७ ॥
वासवानेही सर्व असुरांना जिंकून व मारून इंद्रपद मिळवल्यावर एका पुरोहिताची निवड केली.
14.5.8
पुत्रमङ्गिरसो ज्येष्ठं विप्रज्येष्ठं बृहस्पतिम् ।
याज्यस्त्वङ्गिरसः पूर्वमासीद्राजा करंधमः ॥ १४.५.८ ॥
अंगिरसाचा ज्येष्ठ पुत्र, ब्राह्मणांमध्ये श्रेष्ठ बृहस्पती यांना (त्याने निवडले). पूर्वी अंगिरसाचे वंशज याजक होते; राजा करंधम होता.
14.5.9
वीर्येणाप्रतिमो लोके वृत्तेन च बलेन च ।
शतक्रतुरिवौजस्वी धर्मात्मा संशितव्रतः। ॥ १४.५.९ ॥
तो पराक्रमात, आचारात आणि बळात जगात अतुलनीय होता; इंद्रासारखा तेजस्वी, धर्मात्मा आणि दृढव्रती होता.
14.5.10
वाहनं यस्य योधाश्च मित्राणि विविधानि च ।
शयनानि च मुख्यानि महार्हाणि च सर्वशः ॥ १४.५.१० ॥
त्याच्याकडे वाहने, योद्धे, विविध मित्र आणि सर्व प्रकारे उत्कृष्ट, अत्यंत मौल्यवान शय्या होत्या.
14.5.11
ध्यानादेवाभवद्राजन्मुखवातेन सर्वशः ।
स गुणैः पार्थिवान्सर्वान्वशे चक्रे नराधिपः ॥ १४.५.११ ॥
हे राजा, तो ध्यानाने आणि मुखाच्या वाणीने पूर्णपणे समर्थ झाला. त्या नराधिपाने आपल्या गुणांनी सर्व राजांना वश केले.
14.5.12
संजीव्य कालमिष्टं च सशरीरो दिवं गतः ।
बभूव तस्य पुत्रस्तु ययातिरिव धर्मवित् ॥ १४.५.१२ ॥
इच्छित काळ जीव टिकवून तो शरीरासह स्वर्गाला गेला. त्याचा पुत्र ययातीसारखा धर्मज्ञ होता.
14.5.13
अविक्षिन्नाम शत्रुंजित्स वशे कृतवान्महीम् ।
विक्रमेण गुणैश्चैव पितेवासीत्स पार्थिवः ॥ १४.५.१३ ॥
अविक्षित नावाच्या, शत्रूंना जिंकणाऱ्या त्या राजाने पृथ्वी आपल्या अधीन केली. पराक्रम आणि गुणांत तो पित्यासारखाच होता.
14.5.14
तस्य वासवतुल्योऽभून्मरुत्तो नाम वीर्यवान् ।
पुत्रस्तमनुरक्ताऽभूत्पृथिवी सागराम्बरा ॥ १४.५.१४ ॥
त्याचा पुत्र मरुत्त नावाचा, इंद्रासमान पराक्रमी होता. सागरांनी वेढलेली पृथ्वी त्याच्यावर अनुरक्त झाली.
14.5.15
स्पर्धते स स्म सततं देवराजेन नित्यदा ।
वासवोऽपि मरुत्तेनि स्पर्धते पाण्डुनन्दन ॥ १४.५.१५ ॥
तो सतत देवराज इंद्राशी स्पर्धा करीत असे. हे पांडुनंदना! इंद्रही मरुत्ताशी स्पर्धा करीत असे.
14.5.16
शुचिः स गुणवानासीन्मरुत्तः पृथिवीपतिः ।
यतमानोपि यं शक्रो न विशेषयति स्म ह ॥ १४.५.१६ ॥
शुद्ध आणि गुणवान असा तो पृथ्वीपती मरुत्त होता. प्रयत्न करूनही शक्र (इंद्र) त्याला मागे टाकू शकला नाही.
14.5.17
सोऽशक्नुवन्विशेषाय समाहूय बृहस्पतिम् ।
उवाचेदं वचो देवैः सहितो हरिवाहनः ॥ १४.५.१७ ॥
त्याला मागे टाकता न आल्याने त्याने बृहस्पतीला बोलावले, आणि देवांसह असलेला हरिवाहन (इंद्र) हे वचन म्हणाला.
14.5.18
बृहस्पते मरुत्तस्य मा स्म कार्षीः कथञ्चन ।
दैवं कर्माथ पित्र्यं वा कर्तासि मम चेत्प्रियम् ॥ १४.५.१८ ॥
हे बृहस्पते! मरुत्तासाठी कोणत्याही प्रकारे दैव किंवा पित्र्य कर्म करू नकोस; जर तुला माझे प्रिय करायचे असेल तर.
14.5.19
अहं हि त्रिषु लोकेषु सुराणां च बृहस्पते ।
इन्द्रत्वं प्राप्तवानेको मरुत्तस्तु महीपतिः ॥ १४.५.१९ ॥
हे बृहस्पती, तिन्ही लोकांत आणि देवांमध्ये मीच एकटा इंद्रपद प्राप्त केलेला आहे; परंतु मरुत्त तर केवळ पृथ्वीचा राजा आहे.
14.5.20
कथं ह्यमर्त्यं ब्रह्मंस्त्वं याजयित्वा सुराधिपम् ।
याजयेर्मृत्युसंयुक्तं मरुत्तमविशङ्कया ॥ १४.५.२० ॥
हे ब्राह्मणा, अमर अशा सुराधिपाला यज्ञ करवून मृत्यूने युक्त मरुत्ताला निःशंकपणे कसा यज्ञ करवशील?
14.5.21
मां वा वृणीष्व भद्रं ते मरुत्तं वा महीपतिम् ।
परित्यज्य मरुत्तं वा यथाजोषं भजस्व माम् ॥ १४.५.२१ ॥
तुझे कल्याण होवो! मला निवड, किंवा पृथ्वीपती मरुत्ताला निवड; मरुत्ताचा त्याग करून तुला हवे तसे माझी सेवा कर.
14.5.22
एवमुक्तः स करकव्य देवराज्ञा बृहस्पतिः ।
मुहूर्तमिव सञ्चिन्त्य देवराजानमब्रवीत् ॥ १४.५.२२ ॥
हे करकव्या, देवराजाने असे सांगितल्यावर बृहस्पती क्षणभर विचार करून देवराजाला म्हणाले.
14.5.23
त्वं भूतानामधिपतिस्त्वयि लोकाः प्रतिष्ठिताः ।
नमुचेर्विश्वरूपस्य निहन्ता त्वं बलस्य च ॥ १४.५.२३ ॥
तूच भूतांचा अधिपती आहेस; तुझ्यातच लोक प्रतिष्ठित आहेत. नमुची आणि विश्वरूपाचा तू वधकर्ता आहेस, आणि बलाचाही तूच वधकर्ता आहेस.
14.5.24
त्वमाजहर्थ् देवानामेको वीरश्रियं पराम् ।
त्वं बिभर्षि भुवं द्यां च सदैव बलसूदन ॥ १४.५.२४ ॥
तूच एकटा देवांची परम वीरश्री प्राप्त केलीस; हे बलसूदना, तू सदैव पृथ्वी आणि द्युलोक धारण करतोस.
14.5.25
परोहित्यं कथं कृत्वा तव देवगणेश्वर ।
याजयेयमहं मर्त्यं मरुत्तं पाकशासन ॥ १४.५.२५ ॥
हे देवगणांच्या स्वामी, तुझा पुरोहित असताना मी एका मर्त्य मरुत्ताचा यज्ञ कसा करवू? हे पाकशासना!
14.5.26
समाश्वसिहि देवेन्द्र नाहं मर्त्यस्य कर्हिचित् ।
ग्रहीष्यामि स्रुवं यज्ञे शृणु चेदं वचो मम ॥ १४.५.२६ ॥
हे देवेंद्रा, आश्वस्त हो! मी कधीही मर्त्याच्या यज्ञात स्रुव धरणार नाही. माझे हे वचन ऐक.
14.5.27
हिरण्यरेता नोष्णः स्यात्परिवर्तेत मेदिनी ।
भासं तु न रविः कुर्यान्न तु सत्यं चलेन्मयि ॥ १४.५.२७ ॥
सूर्य उष्ण न राहो, पृथ्वी उलटी होवो, सूर्य प्रकाश न देवो; पण माझ्यातील सत्य कधीही ढळणार नाही.
14.5.28
बृहस्पतिवचःक श्रुत्वा शक्रो विगतमत्सरः ।
प्रशस्यैनं विवेशाथ स्वमेव भवनं तदा ॥ १४.५.२८ ॥
बृहस्पतीचे वचन ऐकून, मत्सरमुक्त झालेल्या शक्राने त्यांची प्रशंसा केली आणि मग स्वतःच्या भवनात प्रवेश केला.