มหาภารตะ · อัธยายะ 14.5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.5.1
पथंवीर्यः समभवत्स राजा ददतांवरः ।
कथं च जातरूपेण समयुज्यत वै नृपः ॥ १४.५.१ ॥
พระราชาองค์นั้นผู้ได้เป็นใหญ่เหนือแผ่นดิน เป็นผู้ประเสริฐที่สุดในการให้ทาน พระราชาทรงได้ทองคำมาอย่างไร
14.5.2
क्व च तत्सांप्रतं द्रव्यं भगवन्नवतिष्ठते ।
कथं च शक्यमस्माभिस्तदवाप्नुं तचपोधन ॥ १४.५.२ ॥
ข้าแต่ท่านผู้ทรงเกียรติ ทรัพย์นั้นบัดนี้ยังคงอยู่ที่ใด และพวกข้าพเจ้าจะได้รับทรัพย์นั้นมาอย่างไร ข้าแต่ฤๅษีผู้มั่งคั่งด้วยตบะ
14.5.3
असुराश्चैव देवाश्च दक्षस्यासन्प्रजापतेः ।
अपत्यं बहुलं तात तेऽस्पर्धन्त परस्परम् ॥ १४.५.३ ॥
อสูรและเทวดาเป็นบุตรของทักษะประชาบดี ลูกรัก เหล่านั้นมีบุตรหลานมากมาย และแข่งขันกันเอง
14.5.4
तथैवाङ्गिरसः पुत्रौ पितृतुल्यौ बभूवतुः ।
बृहस्पतिर्बृहत्तेजाः संवर्तश्च तपोधनः ॥ १४.५.४ ॥
ในทำนองเดียวกัน บุตรทั้งสองของอังคิรสได้เป็นเช่นบิดาของตน คือพระพฤหัสปติผู้มีเดชรุ่งเรืองยิ่ง และสังวรรตผู้มั่งคั่งด้วยตบะ
14.5.5
तावति स्पर्धिनौ राजन्पृथगास्तां परस्परम् ।
बृहस्पतिः स संवर्तं बाधते स्म पुनःपुनः ॥ १४.५.५ ॥
ข้าแต่พระราชา ทั้งสองผู้มีใจแข่งขันสูงนั้นได้แยกกันอยู่ พระพฤหัสปติเบียดเบียนสังวรรตซ้ำแล้วซ้ำเล่า
14.5.6
स बाध्यमानः सततं भ्रात्रा ज्येष्ठेन भारत ।
अर्थानुत्सृज्य दिग्वासा वने वासमरोचयत् ॥ १४.५.६ ॥
ข้าแต่ผู้สืบเชื้อสายภรต สังวรรตถูกพี่ชายคนโตเบียดเบียนอยู่เนืองนิจ จึงละทิ้งทรัพย์สมบัติ ยอมอยู่ในป่าโดยมีทิศเป็นเครื่องนุ่งห่ม
14.5.7
वासवोऽप्यसुरान्सर्वान्विजित्य च निपात्य च ।
इन्द्रत्वं प्राप्य लोकेषु ततो वव्रे पुरोहितम् ॥ १४.५.७ ॥
แม้วาสวะ เมื่อได้ปราบและทำลายอสูรทั้งปวงแล้ว ได้ตำแหน่งความเป็นพระอินทร์ในโลกทั้งหลาย จากนั้นจึงเลือกปุโรหิต
14.5.8
पुत्रमङ्गिरसो ज्येष्ठं विप्रज्येष्ठं बृहस्पतिम् ।
याज्यस्त्वङ्गिरसः पूर्वमासीद्राजा करंधमः ॥ १४.५.८ ॥
ท่านเลือกพระพฤหัสปติ บุตรคนโตของอังคิรส ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่พราหมณ์ ก่อนหน้านั้นปุโรหิตผู้ประกอบพิธีเป็นเชื้อสายของอังคิรส และพระราชาคือกรันธมะ
14.5.9
वीर्येणाप्रतिमो लोके वृत्तेन च बलेन च ।
शतक्रतुरिवौजस्वी धर्मात्मा संशितव्रतः। ॥ १४.५.९ ॥
ไม่มีผู้ใดเทียบได้ในโลกด้วยความกล้าหาญ ความประพฤติ และกำลัง เปล่งรัศมีดุจศตกรตุ (พระอินทร์) มีจิตใจชอบธรรมและมั่นคงในคำปฏิญาณ
14.5.10
वाहनं यस्य योधाश्च मित्राणि विविधानि च ।
शयनानि च मुख्यानि महार्हाणि च सर्वशः ॥ १४.५.१० ॥
พระองค์มีพาหนะ มีนักรบ และมีมิตรสหายหลายประเภท มีที่บรรทมอันประเสริฐและมีค่ามากทุกประการ
14.5.11
ध्यानादेवाभवद्राजन्मुखवातेन सर्वशः ।
स गुणैः पार्थिवान्सर्वान्वशे चक्रे नराधिपः ॥ १४.५.११ ॥
ข้าแต่พระราชา ด้วยการทำสมาธิ และด้วยลมหายใจจากปาก (คือพระวาจา) พระองค์จึงทรงมีอำนาจยิ่งใหญ่ทุกด้าน ด้วยคุณธรรมของพระองค์ ผู้เป็นใหญ่ของมนุษย์นั้นได้ทรงนำพระราชาทั้งปวงมาอยู่ในอำนาจ
14.5.12
संजीव्य कालमिष्टं च सशरीरो दिवं गतः ।
बभूव तस्य पुत्रस्तु ययातिरिव धर्मवित् ॥ १४.५.१२ ॥
ทรงดำรงชีวิตไว้ตามกาลที่ปรารถนา แล้วเสด็จขึ้นสวรรค์พร้อมด้วยร่างกาย บุตรของพระองค์เป็นผู้รู้ธรรม ดุจยยาติ
14.5.13
अविक्षिन्नाम शत्रुंजित्स वशे कृतवान्महीम् ।
विक्रमेण गुणैश्चैव पितेवासीत्स पार्थिवः ॥ १४.५.१३ ॥
อวิกษิตผู้พิชิตศัตรู ได้นำแผ่นดินมาอยู่ใต้อำนาจ ทั้งในความกล้าหาญและคุณธรรม พระราชาพระองค์นั้นเหมือนบิดาของพระองค์
14.5.14
तस्य वासवतुल्योऽभून्मरुत्तो नाम वीर्यवान् ।
पुत्रस्तमनुरक्ताऽभूत्पृथिवी सागराम्बरा ॥ १४.५.१४ ॥
บุตรของพระองค์ชื่อมรุตตะ ผู้มีกำลัง เสมอเทียบพระอินทร์ ปฐพีที่มีมหาสมุทรเป็นอาภรณ์ก็ผูกพันรักใคร่พระองค์
14.5.15
स्पर्धते स स्म सततं देवराजेन नित्यदा ।
वासवोऽपि मरुत्तेनि स्पर्धते पाण्डुनन्दन ॥ १४.५.१५ ॥
พระองค์แข่งขันกับพระราชาแห่งเทวดาอยู่เสมอทุกเมื่อ ข้าแต่บุตรแห่งปาณฑุ แม้วาสวะก็แข่งขันกับมรุตตะ
14.5.16
शुचिः स गुणवानासीन्मरुत्तः पृथिवीपतिः ।
यतमानोपि यं शक्रो न विशेषयति स्म ह ॥ १४.५.१६ ॥
มรุตตะผู้เป็นใหญ่ของแผ่นดิน บริสุทธิ์และมีคุณธรรม แม้พระศักระจะพยายาม ก็ไม่อาจทำให้ยิ่งกว่าพระองค์ได้
14.5.17
सोऽशक्नुवन्विशेषाय समाहूय बृहस्पतिम् ।
उवाचेदं वचो देवैः सहितो हरिवाहनः ॥ १४.५.१७ ॥
เมื่อไม่อาจทำให้ยิ่งกว่าได้ หริวาหนะ (พระอินทร์) พร้อมด้วยเหล่าเทวดา ได้เรียกพระพฤหัสปติมา และตรัสถ้อยคำเหล่านี้
14.5.18
बृहस्पते मरुत्तस्य मा स्म कार्षीः कथञ्चन ।
दैवं कर्माथ पित्र्यं वा कर्तासि मम चेत्प्रियम् ॥ १४.५.१८ ॥
ข้าแต่พระพฤหัสปติ ท่านอย่าได้ทำพิธีเทวกรรมหรือปิตฤกรรมให้มรุตตะโดยประการใดเลย หากท่านประสงค์จะทำสิ่งที่เป็นที่รักของเรา
14.5.19
अहं हि त्रिषु लोकेषु सुराणां च बृहस्पते ।
इन्द्रत्वं प्राप्तवानेको मरुत्तस्तु महीपतिः ॥ १४.५.१९ ॥
ข้าแต่พระพฤหัสปติ ในสามโลกและในหมู่เทวดา เรียงเดี่ยวเพียงผู้เดียวที่ได้ตำแหน่งความเป็นพระอินทร์ ส่วนมรุตตะเป็นเพียงผู้เป็นใหญ่ของแผ่นดิน
14.5.20
कथं ह्यमर्त्यं ब्रह्मंस्त्वं याजयित्वा सुराधिपम् ।
याजयेर्मृत्युसंयुक्तं मरुत्तमविशङ्कया ॥ १४.५.२० ॥
ข้าแต่พราหมณ์ เหตุใดท่านจึงทำพิธีให้เจ้าแห่งเทวดาผู้เป็นอมตะแล้ว กลับไปทำพิธีให้มรุตตะผู้ผูกพันกับความตายโดยไม่หวั่นเกรงได้เล่า
14.5.21
मां वा वृणीष्व भद्रं ते मरुत्तं वा महीपतिम् ।
परित्यज्य मरुत्तं वा यथाजोषं भजस्व माम् ॥ १४.५.२१ ॥
ขอให้เจ้าโชคดี จงเลือกข้า หรือเลือกมรุตตะผู้เป็นเจ้าแผ่นดิน เมื่อละทิ้งมรุตตะแล้ว จงรับใช้ข้าตามที่เจ้าพอใจ
14.5.22
एवमुक्तः स करकव्य देवराज्ञा बृहस्पतिः ।
मुहूर्तमिव सञ्चिन्त्य देवराजानमब्रवीत् ॥ १४.५.२२ ॥
เมื่อพระอินทร์ผู้เป็นราชาแห่งเทวดาตรัสดังนี้แล้ว โอ กรกวยะ พฤหัสปติครุ่นคิดอยู่ครู่หนึ่งราวกับใคร่ครวญ แล้วจึงกล่าวแก่พระอินทร์ผู้เป็นราชาแห่งเทวดา
14.5.23
त्वं भूतानामधिपतिस्त्वयि लोकाः प्रतिष्ठिताः ।
नमुचेर्विश्वरूपस्य निहन्ता त्वं बलस्य च ॥ १४.५.२३ ॥
พระองค์ทรงเป็นเจ้าแห่งสรรพสัตว์ โลกทั้งหลายตั้งมั่นอยู่ในพระองค์ พระองค์ทรงเป็นผู้สังหารนมุจิและวิศวรูป และทรงเป็นผู้สังหารพละด้วย
14.5.24
त्वमाजहर्थ् देवानामेको वीरश्रियं पराम् ।
त्वं बिभर्षि भुवं द्यां च सदैव बलसूदन ॥ १४.५.२४ ॥
โอ ผู้ทำลายพละ พระองค์ผู้เดียวได้ชิงเอาสิริแห่งวีรภาพอันสูงสุดของเทวดาไป และพระองค์ทรงแบกรับแผ่นดินและท้องฟ้าอยู่เสมอ
14.5.25
परोहित्यं कथं कृत्वा तव देवगणेश्वर ।
याजयेयमहं मर्त्यं मरुत्तं पाकशासन ॥ १४.५.२५ ॥
โอ เจ้าแห่งหมู่เทวดา โอ ปากศาสนะ ข้าจะเป็นปุโรหิตของพระองค์ได้อย่างไร แล้วจะประกอบพิธีบูชาให้มนุษย์ผู้ตายอย่างมรุตตะได้อย่างไร
14.5.26
समाश्वसिहि देवेन्द्र नाहं मर्त्यस्य कर्हिचित् ।
ग्रहीष्यामि स्रुवं यज्ञे शृणु चेदं वचो मम ॥ १४.५.२६ ॥
โอ เจ้าแห่งเทวดา จงคลายใจให้สบายเถิด ข้าจะไม่ประกอบพิธีให้มนุษย์ผู้ตายนั้นเป็นอันขาด ข้าจะไม่จับสรุวะในพิธีบูชาของเขา จงฟังถ้อยคำของข้านี้เถิด
14.5.27
हिरण्यरेता नोष्णः स्यात्परिवर्तेत मेदिनी ।
भासं तु न रविः कुर्यान्न तु सत्यं चलेन्मयि ॥ १४.५.२७ ॥
ให้ดวงอาทิตย์ไม่ร้อนแรงเถิด ให้แผ่นดินพลิกกลับเถิด ให้ดวงอาทิตย์ไม่ให้แสงเถิด แต่ในตัวข้า ความจริงจะไม่มีวันสั่นคลอน
14.5.28
बृहस्पतिवचःक श्रुत्वा शक्रो विगतमत्सरः ।
प्रशस्यैनं विवेशाथ स्वमेव भवनं तदा ॥ १४.५.२८ ॥
เมื่อศักระได้ฟังถ้อยคำของพฤหัสปติแล้ว ก็หายความริษยา ชมเชยท่านแล้วจึงเสด็จเข้าไปยังวิมานของพระองค์เอง