महाभारत · अध्याय 14.52
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.52.1
ततोऽभ्यनोदयत्कृष्णो युज्यतामिति दारुकम् ।
मुहूर्तादिव चाचष्ट युक्तमित्येव दारुकः ॥ १४.५२.१ ॥
तेव्हा कृष्णाने दारुकाला, 'रथ जुंपा' असे सांगितले. क्षणार्धातच दारुकाने, 'जुंपला आहे' असे सांगितले.
14.52.2
तथैव चानुयात्राणि चोदयामास पाण्डवः ।
सन्नह्यध्वं प्रयास्यामो नगर गजसाह्वयम् ॥ १४.५२.२ ॥
त्याचप्रमाणे पांडवांनी सोबतच्या लोकांनाही आज्ञा दिली, 'सज्ज व्हा, आपण गजसाह्वय नगराकडे प्रयाण करू.'
14.52.3
इत्युक्ताः सैनिकास्ते तु सज्जीभूता विशाम्पते ।
आचख्युः सज्जमित्येवं पार्थायामिततेजसे ॥ १४.५२.३ ॥
हे विशांपते, असे सांगितलेले ते सैनिक सज्ज होऊन अमित तेजस्वी पार्थाला म्हणाले, 'सज्ज आहे.'
14.52.4
ततस्तौ रथमास्थाय प्रयातौ कृष्णपाण्डवौ ।
विकुर्वाणौ कताश्चित्राः प्रीयमाणौ विशाम्पते ॥ १४.५२.४ ॥
मग ते दोघे, कृष्ण आणि पांडव, रथावर आरूढ होऊन निघाले. हे विशांपते, ते विचित्र कौशल्ये दाखवत आनंदित होते.
14.52.5
रथस्थं तु महातेजा वासुदेवं धनञ्जयः ।
पुनरेवाब्रवीद्वाक्यमिदं भरतसत्तम ॥ १४.५२.५ ॥
रथात बसलेल्या वासुदेवाला महातेजस्वी धनंजय पुन्हा हे वचन म्हणाला, 'हे भरतश्रेष्ठा!'
14.52.6
त्वत्प्रसादाज्ज्यः प्राप्तो राज्ञा वृष्णिकुलोद्वह ।
निहताः शत्रवश्चापि प्राप्तं राज्यमकण्टकम् ॥ १४.५२.६ ॥
हे वृष्णिकुलाचा भार वाहणाऱ्या! तुझ्या कृपेने राजाला विजय मिळाला, शत्रू मारले गेले आणि निष्कंटक राज्य प्राप्त झाले.
14.52.7
नाथवन्तश्च भवता पाण्डवा मधुसूदन ।
भवन्तं प्लवमासाद्य तीर्णाः स्म कुरुसागरम्।
भक्तांस्त्वमाश्रितानस्मान्पालयामुत्र चेह च। ॥ १४.५२.७ ॥
हे मधुसूदना, तुझ्यामुळे पांडवांना रक्षक लाभला आहे. तुला नावेसारखे मिळवून आम्ही कुरुसागर तरून गेलो आहोत. भक्त आणि तुला शरण आलेल्या आम्हांचे येथे आणि तेथे तू रक्षण कर.
14.52.8
विश्वकर्मन्नमस्तेऽस्तु विश्वात्मन्विश्वसत्तम ।
तथा त्वामभिजानामि तथा चाहं भवान्मतः ॥ १४.५२.८ ॥
हे विश्वकर्म्या, तुला नमस्कार असो. हे विश्वात्म्या, विश्वातील श्रेष्ठा. मी तुला तसाच जाणतो, आणि तुझ्याकडून मलाही तसेच मानले जाते.
14.52.9
त्वत्तेजःसम्भवो नित्यं हुताशो मधुसूदन ।
रतिः क्रीडामयी तुभ्यं माया ते रोदसी विभो ॥ १४.५२.९ ॥
हे मधुसूदना, तुझ्या तेजातून नेहमी अग्नी उत्पन्न होतो. तुझी रती खेळकर स्वरूपाची आहे. हे विभो, तुझी माया हीच आकाश आणि पृथ्वी.
14.52.10
त्वयि सर्वमिदं विश्वं यदिदं स्थाणु जङ्गमम् ।
त्वं हि सर्वं विकुरुषे भूतग्रामं चतुर्विधम् ॥ १४.५२.१० ॥
स्थिर आणि जंगम असे हे सर्व विश्व तुझ्यातच आहे. तूच चार प्रकारच्या भूतसमूहाची रचना करतोस.
14.52.11
पृथिवीं चान्तरिक्षं च तथा स्थावरजङ्गमम् ।
हसिंतं तेऽमला ज्योत्स्ना ऋतवश्चेन्द्रियाणि ते ॥ १४.५२.११ ॥
पृथ्वी आणि अंतरिक्ष, तसेच स्थिर आणि जंगम सर्व तुझे हास्य आहे; तुझे निर्मळ चांदणे, ऋतू आणि तुझी इंद्रिये.
14.52.12
प्राणो वायुः सततगः क्रोधो मृत्युः सनातनः ।
प्रसादे चापि पद्मा श्रीर्नित्यं त्वयि महामते ॥ १४.५२.१२ ॥
सतत गतिमान असलेला वायू हाच प्राण; क्रोध आणि सनातन मृत्यूही तूच आहेस. हे महामते, प्रसादात पद्मा आणि श्री नेहमी तुझ्यातच असतात.
14.52.13
रतिस्तुष्टिर्धृतिः क्षान्तिर्मतिः कान्तिश्चराचरम् ।
त्वमेवेह युगान्तेषु निधनं प्रोच्यसेऽनध ॥ १४.५२.१३ ॥
रती, तुष्टी, धृती, क्षांती, मती, कांती—चराचर तुम्हीच. युगांतांमध्ये तुम्हीच संहार म्हणून सांगितले जाता, हे निष्पाप.
14.52.14
सुदीर्घेणापि कालेन न ते शक्या गुणा मया ।
आत्मा च परमो वक्तुं नमस्ते नलिनेक्षण ॥ १४.५२.१४ ॥
फार दीर्घ काळातही माझ्याकडून तुमचे गुण सांगवत नाहीत, तसेच तुमचा परम आत्मा. हे कमलनयना, तुम्हाला नमस्कार.
14.52.15
विदितो मे सुदुर्धर्ष नारदाद्देवलात्तथा ।
कृष्णद्वैपायनाच्चेव तथा कुरुपितामहात् ॥ १४.५२.१५ ॥
हे दुर्धर्षा, नारदाकडून, देवलाकडून, कृष्णद्वैपायनाकडून आणि कुरूंच्या पितामहाकडून हे मला ज्ञात झाले आहे.
14.52.16
त्वयि सर्वं समासक्तं त्वमेवैको जनेश्वरः ।
यच्चानुग्रहसंयुक्तमेतदुक्तं त्वयाऽनघ ॥ १४.५२.१६ ॥
सर्व काही तुमच्यावरच अवलंबून आहे; तुम्ही एकटेच जनेश्वर आहात. हे निष्पाप, कृपायुक्त होऊन जे तुम्ही सांगितले, तेही.
14.52.17
एतत्सर्वमहं सम्यगाचरिष्ये जनार्दन ।
इदं चाद्भुतमत्यन्तं कृतमस्मत्प्रियेप्सया ॥ १४.५२.१७ ॥
हे जनार्दना, हे सर्व मी व्यवस्थित पूर्ण करीन. आणि आमच्या हितेच्छेने केलेले हे अत्यंत अद्भुत कार्यही.
14.52.18
यत्पापो निहतः सङ्ख्ये कौरव्यो धृतराष्ट्रजः ।
त्वया दग्धं हि तत्सैन्यं मया विजितमाहवे ॥ १४.५२.१८ ॥
युद्धात मारला गेलेला तो पापी कौरव, धृतराष्ट्राचा पुत्र—त्याचे ते सैन्य तुम्ही जाळले; युद्धात मी ते जिंकले.
14.52.19
भवता तत्कृतं कर्म येनावाप्तो जयो मया ।
दुर्योधनस्य सङ्ग्रामे तव बुद्धिपराक्रमैः ॥ १४.५२.१९ ॥
आपण केलेल्या त्या कर्मामुळे, आपल्या बुद्धी आणि पराक्रमामुळे, दुर्योधनाशी झालेल्या युद्धात मला विजय मिळाला.
14.52.20
कर्णस्य च वधोपायो यथावत्सम्प्रदर्शितः ।
सैन्धवस्य च पापस्य भूरिश्रवस एव च ॥ १४.५२.२० ॥
कर्णाच्या वधाचा उपायही यथायोग्य दाखवला गेला, तसेच पापी सैंधव आणि भूरिश्रवसाच्या वधाचे उपायही.
14.52.21
तस्मात्त्वमेव सञ्चिन्त्य हितं कुरु यथा तथा ।
अहं च प्रीयमाणेन त्वया देवकिनन्दन।
यदुक्तस्तत्करिष्यामि न हि मेऽत्र विचारणा ॥ १४.५२.२१ ॥
म्हणून आपणच नीट विचार करून जे हितकर असेल ते करा. हे देवकीनंदना, आपण प्रसन्न होऊन जे सांगाल ते मी करीन; यात माझा काही विचार नाही.
14.52.22
राजानं च समासाद्य धर्मात्मानं युधिष्ठिरम् ।
चोदयिष्यामि धर्मज्ञ गमनार्थं तवानघ ॥ १४.५२.२२ ॥
धर्मात्मा राजा युधिष्ठिरांजवळ जाऊन, हे धर्मज्ञा, हे निष्पापा, आपल्या गमनासाठी मी त्यांना प्रवृत्त करीन.
14.52.23
आहृतं हि ममैतत्ते द्वारकागमनं प्रभो ।
अचिरादेव द्रष्टा त्वं मातुलं मे जनार्दन।
बलदेवं च दुर्धर्षं तथाऽन्यान्वृष्णिपुङ्गवान् ॥ १४.५२.२३ ॥
हे प्रभो, आपल्या द्वारकागमनाची ही गोष्ट मी आपल्यासाठी आणली आहे. हे जनार्दना, लवकरच आपण माझ्या मामाला, दुर्धर्ष बलरामाला आणि इतर वृष्णिश्रेष्ठांना पाहाल.
14.52.24
एवं सम्भाषमाणौ तौ प्राप्तौ वारणसाह्वयम् ।
तथा विविशतुश्चोभौ सम्प्रहृष्टनराकुलम् ॥ १४.५२.२४ ॥
अशा प्रकारे बोलत असताना ते दोघे वारणसाह्व नगरात पोहोचले, आणि आनंदी लोकांनी भरलेल्या त्या नगरात दोघेही प्रविष्ट झाले.
14.52.25
तौ गत्वा धृतराष्ट्रस्य गृहं शक्रगृहोपमम् ।
ददृशाते महाराज धृतराष्ट्रं जनेश्वरम् ॥ १४.५२.२५ ॥
ते दोघे इंद्रगृहासारख्या धृतराष्ट्राच्या घरी जाऊन, हे महाराज, जनेश्वर धृतराष्ट्राला भेटले.
14.52.26
विदुरं च महाबुद्धिं राजानं च युधिष्ठिरम् ।
भीमसेनं च दुर्धर्षं माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ ॥ १४.५२.२६ ॥
महाबुद्धिमान विदुराला, राजा युधिष्ठिराला, दुर्धर्ष भीमसेनाला आणि माद्रीच्या दोन पांडवपुत्रांना त्यांनी पाहिले.
14.52.27
धृतराष्ट्रमुपासीनं युयुत्सुं चापराजितम् ।
गान्धारीं च महाप्रज्ञां पृथा कृष्णां च भामिनीम् ॥ १४.५२.२७ ॥
बसलेल्या धृतराष्ट्राला, अपराजित युयुत्सूला, महाप्रज्ञ गांधारीला, पृथेला आणि तेजस्वी कृष्णेला त्यांनी पाहिले.
14.52.28
सुभद्राद्याश्च ताः सर्वा भरतानां स्त्रियस्तथा ।
ददृशाते स्त्रियः सर्वा गान्धारीपरिचारिकाः ॥ १४.५२.२८ ॥
सुभद्रा इत्यादी भरतकुलातील सर्व स्त्रियांना आणि गांधारीच्या सर्व परिचारिकांना त्यांनी पाहिले.
14.52.29
ततः समेत्य राजानं धृतराष्ट्रमरिंदमौ ।
निवेद्य नामधेये स्वे तस्य पादावगृह्णताम् ॥ १४.५२.२९ ॥
नंतर ते दोन शत्रुदमन राजा धृतराष्ट्राजवळ जाऊन आपली नावे सांगून त्याच्या पायांना स्पर्श करते झाले.
14.52.30
गान्धार्याश्च पृथायाश्च धर्मराजस्य चैव हि ।
भीमस्य च महात्मानौ तथा पादावगृह्णताम् ॥ १४.५२.३० ॥
गांधारी, पृथा, धर्मराज आणि भीम यांचे पायही त्या दोन महात्म्यांनी त्याचप्रमाणे स्पर्श केले.
14.52.31
क्षत्तारं चापि सङ्गृह्य पृष्ट्वा कुशलमव्ययम् ।
परिष्वज्य महात्मानं वेश्यापुत्रं महारथम्।
तैः सार्धं नृपतिं वृद्धं ततस्तौ पर्युपासताम् ॥ १४.५२.३१ ॥
नंतर त्यांनी क्षत्त्याला आलिंगन देऊन त्याचे अव्यय कुशल विचारले; महात्मा, वेश्यापुत्र, महारथी अशा त्यालाही आलिंगन दिले. त्यांच्यासह ते दोघे वृद्ध राजाची सेवा करू लागले.
14.52.32
ततो निशि महाराजो धृतराष्ट्रः कुरूद्वहान् ।
जनार्दनं च मेधावी व्यसर्जयत वै गृहान् ॥ १४.५२.३२ ॥
नंतर रात्री महाराज धृतराष्ट्राने कुरुश्रेष्ठांना आणि मेधावी जनार्दनाला घरी जाण्यास निरोप दिला.
14.52.33
तेऽनुज्ञाता नृपतिना ययुः स्वं स्वं निवेशनम् ।
धनंजयगृहानेव ययौ कृष्णस्तु वीर्यवान् ॥ १४.५२.३३ ॥
राजाची अनुज्ञा घेऊन ते प्रत्येकजण आपापल्या निवासाकडे गेले; पण पराक्रमी कृष्ण धनंजयाच्या घरीच गेला.
14.52.34
तत्रार्चितो यथान्यायं सर्वकामैरुपस्थितः ।
कृष्णः सुष्वाप मेधावी धनंजयसहायवान् ॥ १४.५२.३४ ॥
तेथे यथान्याय सन्मानित, सर्व इच्छांनी सेवित मेधावी कृष्ण धनंजयाच्या साहाय्याने झोपला.
14.52.35
प्रभातायां तु शर्वर्यां कृत्वा पौर्वाह्णिकीं क्रियाम् ।
धर्मराजस्य भनं जग्मतुः परमार्चितौ।
यत्रास्ते स सहामात्यो धर्मराजो महाबलः ॥ १४.५२.३५ ॥
पहाट होताच पूर्वाह्नीची क्रिया करून परम सन्मानित ते दोघे धर्मराजाच्या भवनाकडे गेले, जिथे अमात्यांसह महाबल धर्मराज होता.
14.52.36
तौ प्रविश्य महात्मानौ तद्गृहं परमार्चितम् ।
धर्मराजं ददृशतुर्देवराजमिवाश्विनौ ॥ १४.५२.३६ ॥
ते दोघे महात्मे त्या परम सन्मानित भवनात प्रवेशून धर्मराजाला पाहते झाले, जसे दोन अश्विनीकुमार देवराज इंद्राला पाहतात.
14.52.37
समासाद्य तु राजानं वार्ष्णेयकुरुपुङ्गवौ ।
निषीदतुरनुज्ञातौ प्रीयमाणेन तेन तौ ॥ १४.५२.३७ ॥
राजाजवळ जाऊन वृष्णिवंशीय आणि कुरुश्रेष्ठ दोघेही त्याच्या अनुज्ञेने बसले; तो प्रसन्न होता.
14.52.38
ततः स राजा मेधावी विवक्षू प्रेक्ष्य तावुभौ ।
प्रोवाच वदतां श्रेष्ठो वचनं राजसत्तमः ॥ १४.५२.३८ ॥
तेव्हा तो बुद्धिमान राजा, बोलू इच्छिणाऱ्या त्या दोघांना पाहून, वक्त्यांत श्रेष्ठ आणि राजांत उत्तम असा हे वचन बोलला.
14.52.39
विवक्षू हि युवां मन्ये वीरौ यदुकुरूद्वहौ ।
ब्रूतं कर्तास्मि सर्वं वां नचिरान्मा विचार्यताम् ॥ १४.५२.३९ ॥
तुम्ही दोघे बोलू इच्छिता असे मला वाटते, हे यदु व कुरु वंशांचा भार वाहणाऱ्या वीरांनो. सांगा, तुमच्यासाठी मी सर्वकाही करीन; विलंब करू नका.
14.52.40
इत्युक्तः फल्गुनस्तत्र धर्मराजानमब्रवीत् ।
विनीतवदुपागम्य वाक्यं वाक्यविशारदः ॥ १४.५२.४० ॥
असे सांगितल्यावर फाल्गुन तेथे धर्मराजाजवळ विनयाने जाऊन, वाणीत कुशल होऊन हे वाक्य बोलला.
14.52.41
अयं चिरोषितो राजन्वासुदेवः प्रतापवान् ।
भवन्तं समनुज्ञाप्य पितरं द्रष्टुमिच्छति ॥ १४.५२.४१ ॥
हे राजा, दीर्घकाळ राहिलेला हा प्रतापी वासुदेव, आपली अनुज्ञा घेऊन आपल्या वडिलांना पाहू इच्छितो.
14.52.42
स गच्छेदभ्यनुज्ञातो भवता यदि मन्यसे ।
आनर्तनगरीं वीरस्तदनुज्ञातुमर्हसि ॥ १४.५२.४२ ॥
आपल्याला योग्य वाटल्यास तो आपली अनुज्ञा घेऊन आनर्त नगरीत जाऊ शकेल; हे वीरा, त्याला अनुज्ञा देणे आपल्याला योग्य आहे.
14.52.43
पुण्डरीकाक्ष भद्रं ते गच्छ त्वं मदुसूदन ।
पुरीं द्वारवतीमद्य द्रष्टुं शूरसुतं प्रभो ॥ १४.५२.४३ ॥
हे कमलनयना, मधुसूदना, तुझे कल्याण असो. हे प्रभो, आज तू द्वारवती नगरीत जाऊन शूरसुताला भेट.
14.52.44
रोचते मे महाबाहो गमनं तव केशव ।
मातुलश्चिरदृष्टो मे त्वया देवी च देवकी ॥ १४.५२.४४ ॥
हे महाबाहो केशवा, तुझे जाणे मला रुचते. माझे मामा आणि देवी देवकी यांना तू फार काळ पाहिले नाहीस.
14.52.45
समेत्यि मातुलं गत्वा बलदेवं च मानद ।
पूजयेथा महाप्राज्ञ मद्वाक्येन यथाऽर्हतः ॥ १४.५२.४५ ॥
हे मानदा, मामांना भेटून आणि बलरामांनाही भेटून माझ्या शब्दांनुसार त्यांचा यथोचित सन्मान कर, हे महाप्राज्ञा.
14.52.46
स्मरेथाश्चापि मां नित्यं भीमं च बलिनां वरम् ।
फाल्गुनं सहदेवं च नकुलं चैव मानद ॥ १४.५२.४६ ॥
हे मानदा, तू नेहमी मला स्मरण ठेव; बलवानांमध्ये श्रेष्ठ भीमाला, अर्जुनाला, सहदेवाला आणि नकुलालाही स्मरण ठेव.
14.52.47
आनर्तानवलोक्य त्वं पितरं च महाभुजः ।
वृष्णींश्च पुनरागच्छेर्हयमेधे ममानघ ॥ १४.५२.४७ ॥
हे महाबाहो, आनर्तांना, तुझ्या पित्याला आणि वृष्णींना पाहून, हे निष्पापा, माझ्या अश्वमेधाला पुन्हा ये.
14.52.48
स गच्छ रत्नान्यादाय विविधानि वसूनि च ।
यच्चप्यन्यन्मनोज्ञं ते तदप्यादत्स्व सात्वत ॥ १४.५२.४८ ॥
तू जा, विविध रत्ने आणि संपत्ती घेऊन. तुला आवडणारे जे काही इतर असेल, तेही स्वीकार, हे सात्वता.
14.52.49
इयं च वसुधा कृत्स्ना प्रसादात्तव केशव ।
अस्मानुपागता वीर निहताश्चापि शत्रवः ॥ १४.५२.४९ ॥
हे केशवा, तुझ्या कृपेने ही सारी पृथ्वी आम्हाला प्राप्त झाली आहे; हे वीरा, शत्रूही मारले गेले आहेत.
14.52.50
स्वर्गापवर्गविषयं त्वद्भक्तानां न दुर्लभम् ।
संसारगहने चेद्धपापाग्निप्रशमाम्बुद ॥ १४.५२.५० ॥
तुझ्या भक्तांना स्वर्ग आणि मोक्ष दुर्लभ नाही; संसाररूपी घनदाट अरण्यात पापाग्नी शमवणाऱ्या मेघा.
14.52.51
एवं ब्रुवति कौरव्ये धर्मराजे युधिष्ठिरे ।
वासुदेवो वरः पुंसामिदं वचनमब्रवीत् ॥ १४.५२.५१ ॥
कौरव धर्मराज युधिष्ठिर असे बोलत असताना, पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ वासुदेवाने हे वचन सांगितले.
14.52.52
तवैव रत्नानि धनं च केवलं ।
धरा तु कृत्स्ना तु महाभुजाद्य वै।
यदस्ति चान्यद्द्रविणं गृहे मम ।
त्वमेव तस्येश्वर नित्यमीश्वरः ॥ १४.५२.५२ ॥
ही रत्ने आणि धन केवळ तुझेच आहे; हे महाबाहो, ही सारी पृथ्वीही तुझीच; माझ्या घरातील इतर जे धन आहे तेही तुझेच; हे स्वामी, तूच त्याचा नित्य ईश्वर आहेस.
14.52.53
तथेत्यथोक्तः प्रतिपूजितस्तदा ।
गदाग्रजो धर्मसुतेन वीर्यवान्।
पितृष्वसारं त्ववदद्यथाविधि ।
सम्पूजितश्चाप्यगमत्प्रदक्षिणम् ॥ १४.५२.५३ ॥
"तसेच होवो" असे म्हणून, धर्मपुत्राने सन्मानित केलेला पराक्रमी गदाग्रज तेव्हा आपल्या आत्याशी यथाविधी बोलला; सन्मानित होऊन तो प्रदक्षिणा घालून निघून गेला.
14.52.54
तया स सम्यक् प्रतिनन्दितस्तत-
स्तथैव सर्वैर्विदुरादिभिस्तथा।
विनिर्ययौ नागपुराद्गदाग्रजो ।
रथेन दिव्येन चतुर्भुजः स्वयम् ॥ १४.५२.५४ ॥
तिच्याकडून तो चांगला अभिनंदिला गेला; तसाच विदुरादी सर्वांकडूनही; मग गदाग्रज, स्वतः चतुर्भुज, नागपुरातून दिव्य रथात निघाला.
14.52.55
रथे सुभद्रामधिरोप्य भामिनीं ।
युधिष्ठिरस्यानुमते जनार्दनः।
पितृष्वसुश्चापि तथा महाभुजो ।
विनिर्ययौ पौरजनाभिसंवृतः ॥ १४.५२.५५ ॥
युधिष्ठिराच्या अनुमतीने जनार्दनाने तेजस्वी सुभद्रेला रथावर बसवले, आणि आपल्या आत्येलाही बसवले; महाबाहू नगरजनांनी वेढलेला तो निघाला.
14.52.56
तमन्वयाद्वानरवर्यकेतनः ।
ससात्यकिर्माद्रवतीसुतावपि।
अगाधबुद्धिर्विदुरश्च माधवं ।
स्वयं च भीमो गजराजविक्रमः ॥ १४.५२.५६ ॥
वानरश्रेष्ठाच्या ध्वजेने युक्त (अर्जुन) सात्यकीसह त्यांच्या मागे गेला; माद्रीचे दोन पुत्र आणि अगाध बुद्धीचा विदुरही माधवाच्या मागे गेले; गजराजासारखा पराक्रमी भीमही स्वतः मागे गेला.
14.52.57
निवर्तयित्वा कुरुराष्ट्रवर्धनां-
स्ततः स सर्वान्विदुरं च वीर्यवान्।
जनार्दनो दारुकमाह सत्वरः ।
प्रचोदयाश्वानिति सात्यकिं तथा ॥ १४.५२.५७ ॥
कुरुराष्ट्राची वृद्धी करणाऱ्यांना आणि विदुराला व सर्वांना परत पाठवून, वीर्यवान जनार्दनाने त्वरेने दारुकास म्हटले, 'घोडे हाकव'; सात्यकीलाही तसेच म्हटले.
14.52.58
ततो ययौ शत्रुगणप्रमर्दनः ।
शिनिप्रवीरानुगतो जनार्दनः।
यथा निहत्यारिगणं शतकतु-
र्दिवं तथाऽऽनर्तपुरीं प्रतापवान् ॥ १४.५२.५८ ॥
तेव्हा शत्रुगणांचा मर्दन करणारा जनार्दन शिनीच्या वीरांनी अनुसरला जात निघाला; शतक्रतु इंद्र शत्रुसेनेचा संहार करून स्वर्गाला जातो तसा तो प्रतापी आनर्तपुरीला गेला.