महाभारत · अध्याय 14.53
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.53.1
तथा प्रयान्तं वार्ष्णेयं द्वारकां भरतर्षभाः ।
परिष्वज्य न्यवर्तन्त सानुयात्राः परंतपाः ॥ १४.५३.१ ॥
अशा प्रकारे द्वारकेकडे प्रयाण करणाऱ्या वार्ष्णेयाला भरतश्रेष्ठांनी आलिंगन देऊन आपल्या अनुचरांसह परत फिरले.
14.53.2
पुनःपुनश्च वार्ष्णेयं पर्यष्वजत फल्गुनः ।
आचक्षुर्विषयाच्चैनं स ददर्श पुनःपुनः ॥ १४.५३.२ ॥
फल्गुनाने वार्ष्णेयाला पुन्हा पुन्हा आलिंगन दिले; दृष्टिपथातून दूर जाईपर्यंत त्याला वारंवार पाहत राहिला.
14.53.3
कृच्छ्रेणैव तु तां पार्तो गोविन्दे विनिवेशिताम् ।
संजहार ततो दृष्टिं कृष्णश्चाप्यपराजितः ॥ १४.५३.३ ॥
पृथापुत्र पार्थाने गोविंदावर खिळवलेली ती दृष्टी मोठ्या कष्टाने मागे घेतली; मग अपराजित कृष्णानेही आपली दृष्टी आवरली.
14.53.4
तस्य प्रयाणे यान्यासन्निमित्तानि महात्मनः ।
बहून्यद्भुतरूपाणि तानि मे गदतः शृणु ॥ १४.५३.४ ॥
त्या महात्म्याच्या प्रयाणाच्या वेळी जी अनेक अद्भुत रूपाची शकुने झाली, ती मी सांगत असताना ऐक.
14.53.5
वायुर्वेगेन महता रथस्य पुरतो ववौ ।
कुर्वन्निःशर्करं मार्गं विरजस्कमकण्टकम् ॥ १४.५३.५ ॥
प्रचंड वेगाने वारा रथासमोर वाहू लागला; मार्ग खडेविरहित, धूळविरहित आणि काट्याविरहित करत.
14.53.6
ववर्ष वासवश्चैव तोयं शुचि सुगन्धि च ।
दिव्यानि चैव पुष्पाणि पुरतः शाङ्गधन्वनः ॥ १४.५३.६ ॥
इंद्रानेही शुद्ध आणि सुगंधी पाऊस पाडला; शार्ङ्गधनुष्यधारी कृष्णासमोर दिव्य फुलेही वर्षली.
14.53.7
स प्रयातो महाबाहुः समेषु मरुधन्वसु ।
ददर्शाथ मुनिश्रेष्ठमुदङ्कममितौजसम् ॥ १४.५३.७ ॥
ते महाबाहू सपाट वाळवंटातून जात असता अमित तेजस्वी मुनिश्रेष्ठ उदङ्क यांना त्यांनी पाहिले.
14.53.8
महर्षिं सिद्धतपसं सर्वलोकान्तविश्रुतम् ।
स तं सम्पूज्य तेजस्वी मुनिं पृथुललोचनः।
पूजितस्तेन च तदा पर्यपृच्छदनामयम् ॥ १४.५३.८ ॥
सिद्ध तपस्या असलेल्या, सर्व लोकांच्या टोकापर्यंत प्रख्यात असलेल्या त्या महर्षींचा तेजस्वी, विशाललोचन पुरुषाने सत्कार केला. त्यांच्याकडूनही सत्कार झाल्यावर त्याने तेव्हा कुशल विचारले.
14.53.9
स पृष्टः कुशलं तेन सम्पूज्य मधुसूदनम् ।
उदङ्को ब्राह्मणश्रेष्ठस्ततः पप्रच्छ माधवम् ॥ १४.५३.९ ॥
त्यांनी कुशल विचारल्यावर, मधुसूदनाचा सत्कार करून ब्राह्मणश्रेष्ठ उदङ्कांनी माधवाला विचारले.
14.53.10
कच्चिच्छौरे त्वया गत्वा कुरुपाण्डवसद्म तत् ।
कृतं सौभ्रात्रमचलं तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ १४.५३.१० ॥
हे शौरि, तू कुरु-पांडवांच्या त्या निवासस्थानी जाऊन अचल बंधुभाव स्थापित केलास का? ते मला सांगणे योग्य आहे.
14.53.11
अपि सन्धाय तान्वीरानुपावृत्तोसि केशव ।
सम्बन्दिनःक स्वदयितान्सततं वृष्णिपुङ्गव ॥ १४.५३.११ ॥
हे केशवा, त्या वीरांशी तह करून तू परत आलास का? हे वृष्णिपुङ्गवा, तुझे प्रिय नातेवाईक कोण आहेत?
14.53.12
कच्चित्पाण्डुसुताः पञ्च धृतराष्ट्रस्य चात्मजाः ।
लोकेषु विहरिष्यन्ति त्वया सह परंतप ॥ १४.५३.१२ ॥
हे परंतपा, पांडूचे पाच पुत्र आणि धृतराष्ट्राचे पुत्र तुझ्यासह लोकांमध्ये विहार करतील का?
14.53.13
स्वराष्ट्रे ते च राजानः कच्चित्प्राप्स्यन्ति वै सुखम् ।
कौरवेषु प्रशान्तेषु त्वया नाथेन केशव ॥ १४.५३.१३ ॥
आपापल्या राष्ट्रात ते राजेही सुख मिळवतील; कौरव शांत झाले असता, तू त्यांचा नाथ असता, हे केशवा.
14.53.14
या मे सम्भावना तात त्वयि नित्यमवर्तत ।
अपि सा सफला तात कृता ते भरतान्प्रति ॥ १४.५३.१४ ॥
हे तात, तुझ्यावर मी सदैव ठेवलेली जी आशा होती, ती सफल झाली का? हे तात, भरतवंशीयांच्या बाबतीत तू ती पूर्ण केलीस.
14.53.15
कृतो यत्नो मया पूर्वं सौशाम्ये कौरवान्प्रति ।
नाशक्यन्त यदा साम्ये ते स्थापयितुमञ्जसा। ॥ १४.५३.१५ ॥
पूर्वी मी कौरवांबाबत शांतता प्रस्थापित करण्याचा प्रयत्न केला; पण त्यांना थेट शांततेत स्थापित करता आले नाही तेव्हा.
14.53.16
न दिष्टमप्यतिक्रान्तुं शक्यं बुद्ध्या बलेन वा ।
महर्षे विदितं भूयः सर्वमेतत्तवानघ ॥ १४.५३.१६ ॥
दैवाचे उल्लंघन बुद्धीने किंवा बलानेही शक्य नाही. हे महर्षे, हे निष्पाप, हे सर्व तुला पुन्हा ठाऊक आहे.
14.53.17
तेऽत्यक्रामन्मतिं मह्यं भीष्मस्य विदुरस्य च ।
ततो यमक्षयं जग्मुः समासाद्येतरेतरम् ॥ १४.५३.१७ ॥
त्यांनी माझा, भीष्माचा आणि विदुराचा सल्ला ओलांडला; मग एकमेकांशी भिडून ते यमलोकास गेले.
14.53.18
पञ्चैव पाण्डवाः शिष्टा इतमित्रा हतात्मजाः ।
धार्तराष्ट्राश्च निहताः सर्वे ससुतबान्धवाः ॥ १४.५३.१८ ॥
केवळ पाच पांडव उरले; मित्र व पुत्र मारले गेले. धृतराष्ट्राचे सर्व पुत्र आपल्या पुत्रांसह व बांधवांसह मारले गेले.
14.53.19
इत्युक्तवचने कृष्णे भृशं क्रोधसमन्वितः ।
उदङ्क इत्युवाचैनं रोषादुत्फुल्ललोचनः ॥ १४.५३.१९ ॥
कृष्णाने असे म्हटल्यावर उत्तंक अत्यंत क्रोधाने भरला आणि रोषाने डोळे विस्फारून त्याला म्हणाला.
14.53.20
यस्माच्छक्तेन ते कृष्ण न त्राताः कुरुपुङ्गवाः ।
सम्बन्धिनः प्रियास्तस्माच्छप्स्येऽहं त्वामसंशयम् ॥ १४.५३.२० ॥
हे कृष्णा, समर्थ असूनही तू कुरुश्रेष्ठांचे रक्षण केले नाहीस; ते तुझे प्रिय नातेवाईक होते. म्हणून मी निःसंशय तुला शाप देईन.
14.53.21
न च ते प्रसभं यस्मात्ते निगृह्य निवारिताः ।
तस्मान्मन्युपरीतस्त्वां शप्स्यामि मधुसूदन ॥ १४.५३.२१ ॥
तू त्यांना बळजबरीने थांबवले व अडवले नाहीस; म्हणून हे मधुसूदना, क्रोधाने व्याप्त होऊन मी तुला शाप देईन.
14.53.22
त्वया शक्तेन हि सता मिथ्याचारेणि माधव ।
ते परीताः कुरुश्रेष्ठा नश्यन्तः स्म ह्युपेक्षिताः ॥ १४.५३.२२ ॥
हे माधवा, समर्थ आणि सज्जन असूनही तू मिथ्याचाराने वागलास; वेढलेले कुरुश्रेष्ठ नष्ट होत असताना तू त्यांची उपेक्षा केलीस.
14.53.23
शृणु मे विस्तरेणेदं यद्वक्ष्ये भृगुनन्दन ।
गृहाणानुनयं चापि तपस्वी ह्यसि भार्गवम् ॥ १४.५३.२३ ॥
हे भृगुनंदना, मी जे सांगणार आहे ते विस्ताराने ऐक; हे भार्गवा, तू तपस्वी आहेस, म्हणून माझी विनवणीही स्वीकार.
14.53.24
श्रुत्वा च मे तदध्यात्मं मुञ्चेथाः शापमद्य वै ।
न च मां तपसाऽल्पेन शक्तोऽभिभवितुं पुमान् ॥ १४.५३.२४ ॥
माझा तो अध्यात्मोपदेश ऐकून आता शाप सोड; अल्प तपाने कोणताही मनुष्य मला हरवू शकत नाही.
14.53.25
न च ते तपसो नाशमिच्छामि तपतां वर ।
तपस्ते सुमहद्दीप्तं गुरवश्चापि तोषिताः ॥ १४.५३.२५ ॥
हे तपस्व्यांमध्ये श्रेष्ठा, तुझ्या तपाचा नाश मला इष्ट नाही. तुझे तप अत्यंत महान आणि तेजस्वी आहे, आणि गुरुजनही संतुष्ट झाले आहेत.
14.53.26
कौमारं ब्रह्मचर्यं ते जानामि द्विजसत्तम ।
दुःखार्जितस्य तपसस्तस्मान्नेच्चामि तेऽव्ययम् ॥ १४.५३.२६ ॥
हे द्विजांमध्ये श्रेष्ठा, तू बालपणापासून ब्रह्मचर्य पाळले आहेस हे मला ठाऊक आहे. कष्टाने मिळवलेल्या तुझ्या तपाचे अक्षय फळ मी इच्छित नाही.