Mahābhārata · Adhyāya 14.6
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.6.1
अत्राप्युदाहरन्तीमममितिहासं पुरातनम् ।
बृहस्पतेश्च संवादं मरुत्तस्य च धीमतः ॥ १४.६.१ ॥
Here too they recite this ancient tale, the dialogue of Bṛhaspati and the wise Marutta.
14.6.2
देवराजस्य समयं कृतमाङ्गिरसेन ह ।
श्रुत्वा मरुत्तो नृपतिर्मन्युमाहारयत्परम् ॥ १४.६.२ ॥
Hearing the agreement made by the son of Aṅgiras with the king of the gods, King Marutta flew into great anger.
14.6.3
सङ्कल्प्य मनसा यज्ञं करंधमसुतात्मजः ।
बृहस्पतिमुपागम्य वाग्मी वचनमब्रवीत् ॥ १४.६.३ ॥
Having resolved in his mind to perform a sacrifice, the eloquent grandson of Karandhama approached Bṛhaspati and spoke these words.
14.6.4
भगवन्यन्मया पूर्वमभिगम्य तपोधन ।
कृतोऽभिसन्धिर्यज्ञस्य भवतो वचनाद्गुरो ॥ १४.६.४ ॥
Revered sir, rich in asceticism, my teacher! Earlier I came to you and, at your word, made my resolve to perform the sacrifice.
14.6.5
तमहं यष्टुमिच्छामि सम्भाराः सम्भृताश्च मे ।
याज्योस्मि भवतः साधो तत्प्राप्नुहि विधत्स्व च ॥ १४.६.५ ॥
I wish to perform that sacrifice, and I have gathered its materials. Good sir, I am your patron; accept it and arrange it duly.
14.6.6
न कामये याजयितुं त्वामहं पृथिवीपते ।
वृतोस्मि देवराजेन प्रतिज्ञातं च तस्य मे ॥ १४.६.६ ॥
I do not desire to officiate your sacrifice, lord of the earth; I have been chosen by the king of the gods, and I have given my pledge to him.
14.6.7
पित्र्यमस्मि तव क्षेत्रं बहुमन्ये च ते भृशम् ।
तवास्मि याज्यातां प्राप्तो भजमानं भजस्व माम् ॥ १४.६.७ ॥
I am your ancestral field, and I hold you in great honour. I have come to you as one to be sacrificed for; accept me, who have sought refuge.
14.6.8
अमर्त्यं याजयित्वाऽहं याजयिष्ये कथं नरम् ।
मरुत्त गच्छ वा मा वा निवृत्तोस्म्यद्य याजनात् ॥ १४.६.८ ॥
Having officiated for an immortal, how shall I officiate for a mortal man? Marutta, go or do not go — today I have withdrawn from officiating.
14.6.9
न त्वां याजयितास्म्यद्य वृणु यं त्वमिहेच्छसि ।
उपाध्यायं महाबाहो यस्ते यज्ञं करिष्यति ॥ १४.६.९ ॥
I shall not officiate for you today. O mighty-armed one, choose here the teacher-priest you desire; he will perform your sacrifice.
14.6.10
एवमुक्तस्तु नृपतिर्मरुत्तो व्रीडितोऽभवत् ।
प्रत्यागच्छन्सुसंविग्नो ददर्श पथि नारदम् ॥ १४.६.१० ॥
Thus addressed, King Marutta was ashamed. Returning, deeply troubled, he saw Nārada on the road.
14.6.11
देवर्षिणा समागम्य नारदेनि स पार्थिवः ।
विधिवत्प्राञ्जलिस्तस्थावथैनं नारदोऽब्रवीत् ॥ १४.६.११ ॥
Having met the divine sage Nārada, the king stood before him duly with folded hands. Then Nārada spoke to him.
14.6.12
राजर्षे नातिहृष्टोसि कच्चित्क्षेमं तवानघ ।
क्व गतोसि कुतश्चेदमप्रीतिस्थानमागतम् ॥ १४.६.१२ ॥
O royal sage, you are not very joyful. O sinless one, is your well-being intact? Where have you been, and from where has this place of displeasure come to you?
14.6.13
श्रोतव्यं चेन्मया राजन्ब्रूहि मे पार्थिवर्षभ ।
व्यपनेष्यामि ते मन्युं सर्वयत्नैर्नराधिप ॥ १४.६.१३ ॥
O king, if I am fit to hear it, speak, O bull among kings. I will remove your grief by every effort, O lord of men.
14.6.14
एवमुक्तो मरुत्तः स नारदेन महर्षिणा ।
विप्रलम्भमुपाध्यायात्सर्वज्ञे तं न्यवेदयत् ॥ १४.६.१४ ॥
Thus addressed by the great sage Nārada, Marutta reported to the all-knowing one the deception practised by his teacher.
14.6.15
गतोस्म्यङ्गिरसः पुत्रं देवाचार्यं बृहस्पतिम् ।
यज्ञार्थमृत्विजं प्रष्टुं स च मां नाभ्यनन्दत ॥ १४.६.१५ ॥
I went to Bṛhaspati, son of Aṅgiras and teacher of the gods, to ask for a priest for the sacrifice; but he did not welcome me.
14.6.16
प्रत्याख्यातश्च तेनाहं जीवितुं नाद्य कामये ।
परित्यक्तश्च गुरुणा दूषितश्चास्मि नारद ॥ १४.६.१६ ॥
Refused by him, I no longer desire to live. O Nārada, I am abandoned by my teacher and stained.
14.6.17
एवमुक्तस्तु राज्ञा स नारदः प्रत्युवाच ह ।
आविक्षितं महाराज वाचा संजीवयन्निव ॥ १४.६.१७ ॥
Thus addressed by the king, Nārada replied, O son of Āvikṣit, great king, as if reviving him with his words.
14.6.18
राजन्नङ्गिरसः पुत्रः संवर्तो नाम धार्मिकः ।
चङ्कमीति दिशः सर्वा दिग्वासा मोहयन्प्रजाः ॥ १४.६.१८ ॥
O king, Saṃvarta, the righteous son of Aṅgiras, wanders all the directions, naked, bewildering the people.
14.6.19
तं गच्च यदि याज्यं त्वां न वाञ्छति बृहस्पतिः ।
प्रसन्नस्त्वां महातेजाः संवर्तो याजयिष्यति ॥ १४.६.१९ ॥
Go to him. If Bṛhaspati does not wish to be your priest, the mighty-splendoured Saṃvarta, pleased with you, will officiate at your sacrifice.
14.6.20
संजीवितोऽहं भवता वाक्येनानेन नारद ।
पश्येयं क्व नु संवर्तं शंस मे वदतांवर ॥ १४.६.२० ॥
Nārada, by these words of yours I have been brought back to life. Tell me, where might I see Saṃvarta? Tell me, best of speakers.
14.6.21
कथं च तस्मै वर्तेयं कथं मां न परित्यजेत् ।
प्रत्याख्यातश्च तेनापि नाहं जीवितुमुत्सहे ॥ १४.६.२१ ॥
How should I behave toward him so that he will not abandon me? Rejected even by him, I have no courage to live.
14.6.22
उन्मत्तवेषं बिभ्रत्स चङ्क्रमीति यथासुखम् ।
वाराणसीं तु नगरीमभीक्ष्णमुपसेवते ॥ १४.६.२२ ॥
Wearing the appearance of a madman, he wanders about at will, and he frequently resorts to the city of Vārāṇasī.
14.6.23
तस्या द्वारं समासाद्य न्यसेथाः कुणपं क्वचित् ।
तं दृष्ट्वा यो निवर्तेत संवर्तः स महीपते ॥ १४.६.२३ ॥
Reaching the gate of that city, you should place a corpse somewhere; he who, seeing it, turns back, O lord of the earth, is Saṃvarta.
14.6.24
तं पृष्ठतोऽनुगच्छेथा यत्र गच्छेत्स वीर्यवान् ।
तमेकान्ते समासाद्य प्राञ्जलिः शरणं व्रजेः ॥ १४.६.२४ ॥
Wherever that mighty one goes, follow him from behind; approaching him alone, with folded hands, go for refuge to him.
14.6.25
पृच्छेत्त्वां यदि केनाहं तवाख्यात इति स्म ह ।
ब्रूयास्त्वं नारदेनेति स कुत्र इति शत्रुहन् ॥ १४.६.२५ ॥
If he asks you, 'By whom was I announced to you?', say, 'By Nārada.' Slayer of enemies, if he then asks, 'Where?'—
14.6.26
स चेत्त्वामनुयुञ्जीत ममानुगमनेप्सया ।
शंसेथा वह्निमारूढं मामपि त्वमशङ्कया ॥ १४.६.२६ ॥
If he questions you further, wishing to follow me, then without fear tell him that I have mounted the fire.
14.6.27
स तथेति प्रतिश्रुत्य पूजयित्वा च नारदम् ।
अभ्यनुज्ञाय राजर्षिर्ययौ वाराणसीं पुरीम् ॥ १४.६.२७ ॥
Having promised, 'So I shall do,' and having honoured Nārada and taken leave of him, the royal sage went to the city of Vārāṇasī.
14.6.28
तत्र गत्वा यथोक्तं स पुर्या द्वारे महायशाः ।
कुणपं स्थापयामास नारदस्य वचः स्मरन् ॥ १४.६.२८ ॥
Going there, the greatly famed one, remembering Nārada's word, placed a corpse at the city gate just as he had been told.
14.6.29
यौगपद्येनि विप्रश्च पुरीद्वारमथाविशत् ।
ततः स कुणपं दृष्ट्वा सहसा संन्यवर्तत ॥ १४.६.२९ ॥
'At the same time,' saying so, the brahmin entered the gate of the city; then, seeing the corpse, he suddenly turned back.
14.6.30
स तं निवृत्तमालक्ष्य प्राञ्जलिः पृष्ठतोऽन्वगात् ।
आविक्षितो महीपालः संवर्तमुपशिक्षितुम् ॥ १४.६.३० ॥
Seeing him turn back, the king, son of Āvikṣit, with folded hands followed him from behind, in order to be instructed by Saṃvarta.
14.6.31
स च तं विजने दृष्ट्वा पांसुभिः कदेमेन च ।
श्लेष्मणा चैव राजानं ष्ठीवनैश्च समाकिरत् ॥ १४.६.३१ ॥
Seeing him alone, he pelted the king with dust, mud, phlegm and spittle.
14.6.32
स तथा बाध्यमानो वै संवर्तेन महीपतिः ।
अन्वगादेव तमृषिं प्राञ्जलिः सम्प्रसादयन् ॥ १४.६.३२ ॥
Thus tormented by Saṃvarta, the king followed that sage with folded hands, seeking to appease him.
14.6.33
ततो निवर्त्य संवर्तः परिश्रान्त उपाविशत् ।
शीतलच्छायमासाद्य न्यग्रोधं बहुशाखिनम् ॥ १४.६.३३ ॥
Then, turning back, exhausted Saṃvarta reached a banyan tree with many branches and cool shade, and sat down.