મહાભારત · અધ્યાય 14.6
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.6.1
अत्राप्युदाहरन्तीमममितिहासं पुरातनम् ।
बृहस्पतेश्च संवादं मरुत्तस्य च धीमतः ॥ १४.६.१ ॥
અહીં લોકો આ પ્રાચીન ઇતિહાસને પણ ઉદ્ધૃત કરે છે — બૃહસ્પતિ અને બુદ્ધિમાન મરુત્તનો સંવાદ.
14.6.2
देवराजस्य समयं कृतमाङ्गिरसेन ह ।
श्रुत्वा मरुत्तो नृपतिर्मन्युमाहारयत्परम् ॥ १४.६.२ ॥
દેવરાજ સાથે આંગિરસે કરેલો કરાર સાંભળીને રાજા મરુત્તને ખૂબ ક્રોધ ચડ્યો.
14.6.3
सङ्कल्प्य मनसा यज्ञं करंधमसुतात्मजः ।
बृहस्पतिमुपागम्य वाग्मी वचनमब्रवीत् ॥ १४.६.३ ॥
મનમાં યજ્ઞનો સંકલ્પ કરીને, કરંધમના પૌત્ર વાગ્મી મરુત્તે બૃહસ્પતિ પાસે જઈને આ વચન કહ્યું.
14.6.4
भगवन्यन्मया पूर्वमभिगम्य तपोधन ।
कृतोऽभिसन्धिर्यज्ञस्य भवतो वचनाद्गुरो ॥ १४.६.४ ॥
હે ભગવન્, હે તપોધન, ગુરુ! પહેલાં મેં આપની પાસે આવીને, આપના વચનથી યજ્ઞનો સંકલ્પ કર્યો હતો.
14.6.5
तमहं यष्टुमिच्छामि सम्भाराः सम्भृताश्च मे ।
याज्योस्मि भवतः साधो तत्प्राप्नुहि विधत्स्व च ॥ १४.६.५ ॥
એ યજ્ઞ હું કરવા ઇચ્છું છું; તેની સામગ્રી મેં એકઠી કરી છે. હે સાધુ, હું આપનો યજમાન છું; તે સ્વીકારીને વિધિપૂર્વક કરો.
14.6.6
न कामये याजयितुं त्वामहं पृथिवीपते ।
वृतोस्मि देवराजेन प्रतिज्ञातं च तस्य मे ॥ १४.६.६ ॥
હે પૃથ્વીપતિ, આપનો યજ્ઞ કરાવવાની મારી ઇચ્છા નથી. દેવરાજે મને પસંદ કર્યો છે, અને તેમની સાથે મારી પ્રતિજ્ઞા પણ છે.
14.6.7
पित्र्यमस्मि तव क्षेत्रं बहुमन्ये च ते भृशम् ।
तवास्मि याज्यातां प्राप्तो भजमानं भजस्व माम् ॥ १४.६.७ ॥
હું તમારું પૈતૃક ક્ષેત્ર છું; હું તમને ખૂબ માન આપું છું. તમારો યાજ્ય બનવા હું આવ્યો છું; શરણે આવેલા મને સ્વીકારો.
14.6.8
अमर्त्यं याजयित्वाऽहं याजयिष्ये कथं नरम् ।
मरुत्त गच्छ वा मा वा निवृत्तोस्म्यद्य याजनात् ॥ १४.६.८ ॥
અમર્ત્ય દેવનો યજ્ઞ કરાવીને હું મનુષ્યનો યજ્ઞ કેવી રીતે કરાવું? હે મરુત્ત, જા અથવા ન જા — આજે હું યાજનથી નિવૃત્ત થયો છું.
14.6.9
न त्वां याजयितास्म्यद्य वृणु यं त्वमिहेच्छसि ।
उपाध्यायं महाबाहो यस्ते यज्ञं करिष्यति ॥ १४.६.९ ॥
આજે હું તમારો યાજક નહીં બનું. હે મહાબાહો, અહીં તમે ઇચ્છો તે ઉપાધ્યાયને પસંદ કરો; તે તમારો યજ્ઞ કરશે.
14.6.10
एवमुक्तस्तु नृपतिर्मरुत्तो व्रीडितोऽभवत् ।
प्रत्यागच्छन्सुसंविग्नो ददर्श पथि नारदम् ॥ १४.६.१० ॥
આવું કહેવાતાં રાજા મરુત્ત લજ્જિત થયો. અતિશય વ્યાકુળ થઈને પાછા ફરતાં માર્ગમાં તેણે નારદને જોયા.
14.6.11
देवर्षिणा समागम्य नारदेनि स पार्थिवः ।
विधिवत्प्राञ्जलिस्तस्थावथैनं नारदोऽब्रवीत् ॥ १४.६.११ ॥
દેવર્ષિ નારદને મળીને તે રાજાએ વિધિપૂર્વક હાથ જોડીને ઊભા રહ્યા. ત્યારે નારદે તેમને કહ્યું.
14.6.12
राजर्षे नातिहृष्टोसि कच्चित्क्षेमं तवानघ ।
क्व गतोसि कुतश्चेदमप्रीतिस्थानमागतम् ॥ १४.६.१२ ॥
હે રાજર્ષિ, તું બહુ પ્રસન્ન નથી દેખાતો. હે અનઘ, તારું કુશળ તો છે ને? તું ક્યાં ગયો હતો, અને આ અપ્રીતિનું સ્થાન તને ક્યાંથી મળ્યું?
14.6.13
श्रोतव्यं चेन्मया राजन्ब्रूहि मे पार्थिवर्षभ ।
व्यपनेष्यामि ते मन्युं सर्वयत्नैर्नराधिप ॥ १४.६.१३ ॥
રાજન, જો હું સાંભળવા યોગ્ય હોઉં તો કહે, હે પાર્થિવશ્રેષ્ઠ. હું બધા પ્રયત્નોથી તારો શોક દૂર કરીશ, હે નરાધિપ.
14.6.14
एवमुक्तो मरुत्तः स नारदेन महर्षिणा ।
विप्रलम्भमुपाध्यायात्सर्वज्ञे तं न्यवेदयत् ॥ १४.६.१४ ॥
મહર્ષિ નારદે આમ કહેતાં મરુત્તે પોતાના ઉપાધ્યાયે કરેલા છળની વાત સર્વજ્ઞને કહી.
14.6.15
गतोस्म्यङ्गिरसः पुत्रं देवाचार्यं बृहस्पतिम् ।
यज्ञार्थमृत्विजं प्रष्टुं स च मां नाभ्यनन्दत ॥ १४.६.१५ ॥
અંગિરસના પુત્ર, દેવાચાર્ય બૃહસ્પતિ પાસે યજ્ઞ માટે ઋત્વિજ પૂછવા હું ગયો હતો; પણ તેમણે મારું સ્વાગત ન કર્યું.
14.6.16
प्रत्याख्यातश्च तेनाहं जीवितुं नाद्य कामये ।
परित्यक्तश्च गुरुणा दूषितश्चास्मि नारद ॥ १४.६.१६ ॥
તેના દ્વારા તિરસ્કૃત થયેલો હું હવે જીવવાની ઇચ્છા રાખતો નથી. હે નારદ, ગુરુએ ત્યજેલો અને દૂષિત થયેલો હું છું.
14.6.17
एवमुक्तस्तु राज्ञा स नारदः प्रत्युवाच ह ।
आविक्षितं महाराज वाचा संजीवयन्निव ॥ १४.६.१७ ॥
રાજાએ આમ કહેતાં નારદે ઉત્તર આપ્યો; હે અવિક્ષિતના પુત્ર, મહારાજ, જાણે પોતાના શબ્દોથી તેને પુનર્જીવિત કરતા હોય તેમ.
14.6.18
राजन्नङ्गिरसः पुत्रः संवर्तो नाम धार्मिकः ।
चङ्कमीति दिशः सर्वा दिग्वासा मोहयन्प्रजाः ॥ १४.६.१८ ॥
રાજન, અંગિરસનો પુત્ર સંવર્ત નામનો ધાર્મિક દિગંબર થઈને બધી દિશાઓમાં ફરે છે અને પ્રજાઓને મોહિત કરે છે.
14.6.19
तं गच्च यदि याज्यं त्वां न वाञ्छति बृहस्पतिः ।
प्रसन्नस्त्वां महातेजाः संवर्तो याजयिष्यति ॥ १४.६.१९ ॥
બૃહસ્પતિ તને યાજ્ય તરીકે ઇચ્છતા ન હોય તો તેમની પાસે જા. મહાતેજસ્વી સંવર્ત પ્રસન્ન થઈને તારો યજ્ઞ કરાવશે.
14.6.20
संजीवितोऽहं भवता वाक्येनानेन नारद ।
पश्येयं क्व नु संवर्तं शंस मे वदतांवर ॥ १४.६.२० ॥
નારદ, તારા આ વચનથી હું ફરી જીવિત થયો. સંવર્ત ક્યાં છે, હું તેમને ક્યાં જોઈ શકું? હે વક્તાઓમાં શ્રેષ્ઠ, મને કહે.
14.6.21
कथं च तस्मै वर्तेयं कथं मां न परित्यजेत् ।
प्रत्याख्यातश्च तेनापि नाहं जीवितुमुत्सहे ॥ १४.६.२१ ॥
હું તેમની સાથે કેવી રીતે વર્તું, જેથી તેઓ મને ત્યજી ન દે? તેમના દ્વારા પણ તિરસ્કૃત થયેલો હું જીવવાનું સાહસ કરી શકતો નથી.
14.6.22
उन्मत्तवेषं बिभ्रत्स चङ्क्रमीति यथासुखम् ।
वाराणसीं तु नगरीमभीक्ष्णमुपसेवते ॥ १४.६.२२ ॥
ઉન્મત્તનો વેશ ધારણ કરીને તે ઇચ્છા મુજબ ફરે છે; વારાણસી નગરીમાં વારંવાર આવે-જાય છે.
14.6.23
तस्या द्वारं समासाद्य न्यसेथाः कुणपं क्वचित् ।
तं दृष्ट्वा यो निवर्तेत संवर्तः स महीपते ॥ १४.६.२३ ॥
તે નગરીના દ્વારે પહોંચીને ક્યાંક એક શબ મૂકી દેજે. હે મહીપતિ, તેને જોઈને જે પાછો ફરે તે જ સંવર્ત છે.
14.6.24
तं पृष्ठतोऽनुगच्छेथा यत्र गच्छेत्स वीर्यवान् ।
तमेकान्ते समासाद्य प्राञ्जलिः शरणं व्रजेः ॥ १४.६.२४ ॥
તે વીર્યવાન જ્યાં જાય ત્યાં તેમની પાછળ જજે. એકાંતમાં તેમની પાસે જઈને હાથ જોડીને તેમનું શરણ લે.
14.6.25
पृच्छेत्त्वां यदि केनाहं तवाख्यात इति स्म ह ।
ब्रूयास्त्वं नारदेनेति स कुत्र इति शत्रुहन् ॥ १४.६.२५ ॥
જો તે તને પૂછે કે 'મારો પરિચય તને કોણે આપ્યો?' તો કહેજે: નારદે. હે શત્રુહંતા, જો તે 'ક્યાં?' એમ પૂછે તો—
14.6.26
स चेत्त्वामनुयुञ्जीत ममानुगमनेप्सया ।
शंसेथा वह्निमारूढं मामपि त्वमशङ्कया ॥ १४.६.२६ ॥
મને અનુસરવાની ઇચ્છાથી જો તે ફરી તને પૂછે, તો નિર્ભયતાથી કહેજે કે હું અગ્નિ પર ચઢ્યો હતો.
14.6.27
स तथेति प्रतिश्रुत्य पूजयित्वा च नारदम् ।
अभ्यनुज्ञाय राजर्षिर्ययौ वाराणसीं पुरीम् ॥ १४.६.२७ ॥
'તેમ કરીશ' એવું વચન આપીને, નારદનું પૂજન કરીને, વિદાય લઈને તે રાજર્ષિ વારાણસી નગરીમાં ગયા.
14.6.28
तत्र गत्वा यथोक्तं स पुर्या द्वारे महायशाः ।
कुणपं स्थापयामास नारदस्य वचः स्मरन् ॥ १४.६.२८ ॥
ત્યાં જઈને, નારદનું વચન સ્મરણ કરીને, કહ્યા પ્રમાણે તે મહાયશસ્વીએ નગરના દ્વાર પર એક શબ મૂક્યું.
14.6.29
यौगपद्येनि विप्रश्च पुरीद्वारमथाविशत् ।
ततः स कुणपं दृष्ट्वा सहसा संन्यवर्तत ॥ १४.६.२९ ॥
'એક સાથે' એમ કહીને તે બ્રાહ્મણ નગરના દ્વારમાં પ્રવેશ્યો; ત્યારે તેણે શબ જોઈને તરત જ પાછો ફર્યો.
14.6.30
स तं निवृत्तमालक्ष्य प्राञ्जलिः पृष्ठतोऽन्वगात् ।
आविक्षितो महीपालः संवर्तमुपशिक्षितुम् ॥ १४.६.३० ॥
તેને પાછો ફરતો જોઈને, હાથ જોડીને તે આવિક્ષિત રાજા સંવર્તા પાસેથી શીખવા તેની પાછળ ગયો.
14.6.31
स च तं विजने दृष्ट्वा पांसुभिः कदेमेन च ।
श्लेष्मणा चैव राजानं ष्ठीवनैश्च समाकिरत् ॥ १४.६.३१ ॥
એકાંતમાં તેને જોઈને તેણે તે રાજાને ધૂળ, કાદવ, કફ અને થૂંકથી ઢાંકી દીધો.
14.6.32
स तथा बाध्यमानो वै संवर्तेन महीपतिः ।
अन्वगादेव तमृषिं प्राञ्जलिः सम्प्रसादयन् ॥ १४.६.३२ ॥
સંવર્તથી આ રીતે પીડાતો તે રાજા, તે ઋષિને પ્રસન્ન કરવા હાથ જોડીને તેમની પાછળ ચાલ્યો.
14.6.33
ततो निवर्त्य संवर्तः परिश्रान्त उपाविशत् ।
शीतलच्छायमासाद्य न्यग्रोधं बहुशाखिनम् ॥ १४.६.३३ ॥
પછી પાછો ફરીને થાકેલો સંવર્ત, શીતળ છાયાવાળા, ઘણી ડાળીઓવાળા વડના ઝાડ પાસે પહોંચીને બેઠો.