ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 14.6
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.6.1
अत्राप्युदाहरन्तीमममितिहासं पुरातनम् ।
बृहस्पतेश्च संवादं मरुत्तस्य च धीमतः ॥ १४.६.१ ॥
ਇੱਥੇ ਲੋਕ ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ ਵੀ ਹਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ — ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮਰੁੱਤ ਦਾ ਸੰਵਾਦ।
14.6.2
देवराजस्य समयं कृतमाङ्गिरसेन ह ।
श्रुत्वा मरुत्तो नृपतिर्मन्युमाहारयत्परम् ॥ १४.६.२ ॥
ਦੇਵਰਾਜ ਨਾਲ ਆਂਗਿਰਸ ਦਾ ਕੀਤਾ ਇਕਰਾਰ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਮਰੁੱਤ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸਾ ਆਇਆ।
14.6.3
सङ्कल्प्य मनसा यज्ञं करंधमसुतात्मजः ।
बृहस्पतिमुपागम्य वाग्मी वचनमब्रवीत् ॥ १४.६.३ ॥
ਮਨ ਵਿੱਚ ਯੱਗ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕਰਕੇ, ਕਰੰਧਮ ਦੇ ਪੋਤਰੇ ਨੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
14.6.4
भगवन्यन्मया पूर्वमभिगम्य तपोधन ।
कृतोऽभिसन्धिर्यज्ञस्य भवतो वचनाद्गुरो ॥ १४.६.४ ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਹੇ ਤਪੋਧਨ, ਗੁਰੂ! ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਆਪ ਕੋਲ ਆ ਕੇ, ਆਪ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਯੱਗ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕੀਤਾ ਸੀ।
14.6.5
तमहं यष्टुमिच्छामि सम्भाराः सम्भृताश्च मे ।
याज्योस्मि भवतः साधो तत्प्राप्नुहि विधत्स्व च ॥ १४.६.५ ॥
ਮੈਂ ਉਹ ਯੱਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਉਸ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਮੈਂ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਸਾਧੂ, ਮੈਂ ਆਪ ਦਾ ਯਜਮਾਨ ਹਾਂ; ਉਹ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰੋ।
14.6.6
न कामये याजयितुं त्वामहं पृथिवीपते ।
वृतोस्मि देवराजेन प्रतिज्ञातं च तस्य मे ॥ १४.६.६ ॥
ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਆਪ ਦਾ ਯੱਗ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ। ਦੇਵਰਾਜ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਵੀ ਹੈ।
14.6.7
पित्र्यमस्मि तव क्षेत्रं बहुमन्ये च ते भृशम् ।
तवास्मि याज्यातां प्राप्तो भजमानं भजस्व माम् ॥ १४.६.७ ॥
ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਪੈਤ੍ਰਿਕ ਖੇਤਰ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਬਹੁਤ ਆਦਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਯਾਜ੍ਯ ਬਣਨ ਆਇਆ ਹਾਂ; ਸ਼ਰਨਾਗਤ ਮੈਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ।
14.6.8
अमर्त्यं याजयित्वाऽहं याजयिष्ये कथं नरम् ।
मरुत्त गच्छ वा मा वा निवृत्तोस्म्यद्य याजनात् ॥ १४.६.८ ॥
ਅਮਰ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਯੱਗ ਕਰਵਾ ਕੇ ਮੈਂ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਯੱਗ ਕਿਵੇਂ ਕਰਵਾਵਾਂ? ਹੇ ਮਰੁੱਤ, ਜਾ ਜਾਂ ਨਾ ਜਾ — ਅੱਜ ਮੈਂ ਯਾਜਨ ਤੋਂ ਨਿਵ੍ਰਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ।
14.6.9
न त्वां याजयितास्म्यद्य वृणु यं त्वमिहेच्छसि ।
उपाध्यायं महाबाहो यस्ते यज्ञं करिष्यति ॥ १४.६.९ ॥
ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਯਾਜਕ ਨਹੀਂ ਬਣਾਂਗਾ। ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਇੱਥੇ ਜਿਸ ਉਪਾਧਿਆਇ ਨੂੰ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਉਸਨੂੰ ਚੁਣ ਲੈ; ਉਹ ਤੇਰਾ ਯੱਗ ਕਰੇਗਾ।
14.6.10
एवमुक्तस्तु नृपतिर्मरुत्तो व्रीडितोऽभवत् ।
प्रत्यागच्छन्सुसंविग्नो ददर्श पथि नारदम् ॥ १४.६.१० ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਰਾਜਾ ਮਰੁੱਤ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੋਇਆ। ਬਹੁਤ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਮੁੜਦੇ ਹੋਏ ਉਸਨੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
14.6.11
देवर्षिणा समागम्य नारदेनि स पार्थिवः ।
विधिवत्प्राञ्जलिस्तस्थावथैनं नारदोऽब्रवीत् ॥ १४.६.११ ॥
ਦੇਵਰਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਉਹ ਰਾਜਾ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ। ਤਦ ਨਾਰਦ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ।
14.6.12
राजर्षे नातिहृष्टोसि कच्चित्क्षेमं तवानघ ।
क्व गतोसि कुतश्चेदमप्रीतिस्थानमागतम् ॥ १४.६.१२ ॥
ਹੇ ਰਾਜਰਸ਼ੀ, ਤੂੰ ਬਹੁਤਾ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ। ਹੇ ਅਨਘ, ਤੇਰੀ ਖ਼ੈਰੀਅਤ ਤਾਂ ਹੈ? ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਬੇਚੈਨੀ ਦੀ ਥਾਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲੀ?
14.6.13
श्रोतव्यं चेन्मया राजन्ब्रूहि मे पार्थिवर्षभ ।
व्यपनेष्यामि ते मन्युं सर्वयत्नैर्नराधिप ॥ १४.६.१३ ॥
ਰਾਜਨ, ਜੇ ਮੈਂ ਸੁਣਨ ਯੋਗ ਹਾਂ ਤਾਂ ਦੱਸ, ਹੇ ਪਾਰਥਿਵ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ। ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਯਤਨਾਂ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਸੋਗ ਦੂਰ ਕਰਾਂਗਾ, ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ।
14.6.14
एवमुक्तो मरुत्तः स नारदेन महर्षिणा ।
विप्रलम्भमुपाध्यायात्सर्वज्ञे तं न्यवेदयत् ॥ १४.६.१४ ॥
ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਮਰੁੱਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉਪਾਧਿਆਏ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਧੋਖੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸਰਵਜ੍ਞ ਨੂੰ ਦੱਸੀ।
14.6.15
गतोस्म्यङ्गिरसः पुत्रं देवाचार्यं बृहस्पतिम् ।
यज्ञार्थमृत्विजं प्रष्टुं स च मां नाभ्यनन्दत ॥ १४.६.१५ ॥
ਅੰਗਿਰਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਆਚਾਰੀਆ ਬ੍ਰਹਿਸਪਤੀ ਕੋਲ ਯੱਗ ਲਈ ਰਿਤਵਿਜ ਪੁੱਛਣ ਗਿਆ ਸੀ; ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੇਰਾ ਸਵਾਗਤ ਨਾ ਕੀਤਾ।
14.6.16
प्रत्याख्यातश्च तेनाहं जीवितुं नाद्य कामये ।
परित्यक्तश्च गुरुणा दूषितश्चास्मि नारद ॥ १४.६.१६ ॥
ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਠੁਕਰਾਇਆ ਗਿਆ ਮੈਂ ਹੁਣ ਜੀਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਹੇ ਨਾਰਦ, ਗੁਰੂ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਗਿਆ ਤੇ ਦੂਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਮੈਂ ਹਾਂ।
14.6.17
एवमुक्तस्तु राज्ञा स नारदः प्रत्युवाच ह ।
आविक्षितं महाराज वाचा संजीवयन्निव ॥ १४.६.१७ ॥
ਰਾਜੇ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਨਾਰਦ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ; ਹੇ ਅਵਿਕ੍ਸ਼ਿਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਰਾਜ, ਮਾਨੋ ਆਪਣੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਜੀਵਤ ਕਰਦੇ ਹੋਣ।
14.6.18
राजन्नङ्गिरसः पुत्रः संवर्तो नाम धार्मिकः ।
चङ्कमीति दिशः सर्वा दिग्वासा मोहयन्प्रजाः ॥ १४.६.१८ ॥
ਰਾਜਨ, ਅੰਗਿਰਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੰਵਰਤ ਨਾਂ ਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਦਿਗੰਬਰ ਹੋ ਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਜਾ ਨੂੰ ਮੋਹਦਾ ਹੈ।
14.6.19
तं गच्च यदि याज्यं त्वां न वाञ्छति बृहस्पतिः ।
प्रसन्नस्त्वां महातेजाः संवर्तो याजयिष्यति ॥ १४.६.१९ ॥
ਜੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਤੈਨੂੰ ਯਾਜ੍ਯ ਵਜੋਂ ਨਾ ਚਾਹੁਣ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਜਾ। ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਸੰਵਰਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਤੇਰਾ ਯੱਗ ਕਰਵਾਉਣਗੇ।
14.6.20
संजीवितोऽहं भवता वाक्येनानेन नारद ।
पश्येयं क्व नु संवर्तं शंस मे वदतांवर ॥ १४.६.२० ॥
ਨਾਰਦ, ਤੇਰੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਮੁੜ ਜੀਵਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਸੰਵਰਤ ਕਿੱਥੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿੱਥੇ ਵੇਖ ਸਕਾਂਗਾ? ਹੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।
14.6.21
कथं च तस्मै वर्तेयं कथं मां न परित्यजेत् ।
प्रत्याख्यातश्च तेनापि नाहं जीवितुमुत्सहे ॥ १४.६.२१ ॥
ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਤਿਆਗਣ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਠੁਕਰਾਇਆ ਗਿਆ ਮੈਂ ਜੀਣ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
14.6.22
उन्मत्तवेषं बिभ्रत्स चङ्क्रमीति यथासुखम् ।
वाराणसीं तु नगरीमभीक्ष्णमुपसेवते ॥ १४.६.२२ ॥
ਪਾਗਲ ਦਾ ਭੇਸ ਧਾਰ ਕੇ ਉਹ ਮਨ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ; ਵਾਰਾਣਸੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
14.6.23
तस्या द्वारं समासाद्य न्यसेथाः कुणपं क्वचित् ।
तं दृष्ट्वा यो निवर्तेत संवर्तः स महीपते ॥ १४.६.२३ ॥
ਉਸ ਨਗਰੀ ਦੇ ਦੁਆਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਕਿਤੇ ਇੱਕ ਲਾਸ਼ ਰੱਖ ਦੇਈਂ। ਹੇ ਮਹੀਪਤੀ, ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਜੋ ਮੁੜ ਜਾਵੇ, ਉਹੀ ਸੰਵਰਤ ਹਨ।
14.6.24
तं पृष्ठतोऽनुगच्छेथा यत्र गच्छेत्स वीर्यवान् ।
तमेकान्ते समासाद्य प्राञ्जलिः शरणं व्रजेः ॥ १४.६.२४ ॥
ਉਹ ਬਲਵਾਨ ਜਿੱਥੇ ਜਾਵੇ, ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਜਾਈਂ। ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ।
14.6.25
पृच्छेत्त्वां यदि केनाहं तवाख्यात इति स्म ह ।
ब्रूयास्त्वं नारदेनेति स कुत्र इति शत्रुहन् ॥ १४.६.२५ ॥
ਜੇ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਛੇ ਕਿ 'ਮੇਰੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸ ਨੇ ਕਰਵਾਈ?' ਤਾਂ ਆਖੀਂ: ਨਾਰਦ ਨੇ। ਹੇ ਸ਼ਤਰੂਹੰਤਾ, ਜੇ ਉਹ 'ਕਿੱਥੇ?' ਪੁੱਛੇ—
14.6.26
स चेत्त्वामनुयुञ्जीत ममानुगमनेप्सया ।
शंसेथा वह्निमारूढं मामपि त्वमशङ्कया ॥ १४.६.२६ ॥
ਜੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਤੈਥੋਂ ਹੋਰ ਪੁੱਛੇ, ਤਾਂ ਬਿਨਾਂ ਡਰ ਦੇ ਆਖੀਂ ਕਿ ਮੈਂ ਅਗਨੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਸਾਂ।
14.6.27
स तथेति प्रतिश्रुत्य पूजयित्वा च नारदम् ।
अभ्यनुज्ञाय राजर्षिर्ययौ वाराणसीं पुरीम् ॥ १४.६.२७ ॥
'ਐਸਾ ਹੀ ਕਰਾਂਗਾ' ਆਖ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਵਿਦਾਈ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਵਾਰਾਣਸੀ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਗਿਆ।
14.6.28
तत्र गत्वा यथोक्तं स पुर्या द्वारे महायशाः ।
कुणपं स्थापयामास नारदस्य वचः स्मरन् ॥ १४.६.२८ ॥
ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਮਹਾਯਸ਼ਸਵੀ ਨੇ ਨਗਰੀ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਲਾਸ਼ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ।
14.6.29
यौगपद्येनि विप्रश्च पुरीद्वारमथाविशत् ।
ततः स कुणपं दृष्ट्वा सहसा संन्यवर्तत ॥ १४.६.२९ ॥
'ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ' ਆਖ ਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਗਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਲਾਸ਼ ਵੇਖੀ ਅਤੇ ਅਚਾਨਕ ਮੁੜ ਪਿਆ।
14.6.30
स तं निवृत्तमालक्ष्य प्राञ्जलिः पृष्ठतोऽन्वगात् ।
आविक्षितो महीपालः संवर्तमुपशिक्षितुम् ॥ १४.६.३० ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਹ ਆਵਿਕਸ਼ਿਤ ਰਾਜਾ ਸੰਵਰਤ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਗਿਆ।
14.6.31
स च तं विजने दृष्ट्वा पांसुभिः कदेमेन च ।
श्लेष्मणा चैव राजानं ष्ठीवनैश्च समाकिरत् ॥ १४.६.३१ ॥
ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਧੂੜ, ਚਿੱਕੜ, ਬਲਗਮ ਅਤੇ ਥੁੱਕ ਨਾਲ ਢੱਕ ਦਿੱਤਾ।
14.6.32
स तथा बाध्यमानो वै संवर्तेन महीपतिः ।
अन्वगादेव तमृषिं प्राञ्जलिः सम्प्रसादयन् ॥ १४.६.३२ ॥
ਸੰਵਰਤ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤਾਇਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਰਾਜਾ, ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਤੁਰਿਆ।
14.6.33
ततो निवर्त्य संवर्तः परिश्रान्त उपाविशत् ।
शीतलच्छायमासाद्य न्यग्रोधं बहुशाखिनम् ॥ १४.६.३३ ॥
ਫਿਰ ਮੁੜ ਕੇ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੰਵਰਤ, ਠੰਢੀ ਛਾਂ ਵਾਲੇ, ਬਹੁਤ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਾਲੇ ਬੋਹੜ ਦੇ ਰੁੱਖ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ।