महाभारत · अध्याय 14.63
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.63.1
श्रुत्वैतद्वचनं ब्रह्मन्व्यासेनोक्तं महात्मना ।
अश्वमेधं प्रति तदा किं भूयः प्रचकार ह ॥ १४.६३.१ ॥
हे ब्राह्मणा, महात्मा व्यासांनी सांगितलेले हे वचन ऐकून, तेव्हा अश्वमेधाबाबत त्यांनी पुन्हा काय केले?
14.63.2
रत्नं च यन्मरुत्तेनि निहितं वसुधातले ।
तदवाप कथं चेति तन्मे ब्रूहि द्विजोत्तम ॥ १४.६३.२ ॥
मरुत्ताने पृथ्वीच्या पोटात लपवून ठेवलेले ते रत्न त्यांना कसे मिळाले? हे द्विजोत्तमा, ते मला सांगा.
14.63.3
श्रुत्वा द्वैपायनवचो धर्मिराजो युधिष्ठिरः ।
भ्रातॄन्सर्वान्समानाय्य काले वचनमब्रवीत् ॥ १४.६३.३ ॥
द्वैपायनांचे वचन ऐकून धर्मराज युधिष्ठिराने सर्व बंधूंना एकत्र बोलावले आणि योग्य वेळी हे वचन म्हटले.
14.63.4
अर्जुनं भीमसेनं च माद्रीपुत्रौ यमावपि ।
श्रुतं वो वचनं वीराः सौहृदाद्यन्महात्मना ॥ १४.६३.४ ॥
हे वीरांनो, अर्जुन, भीमसेन आणि माद्रीचे दोन पुत्र यम (नकुल-सहदेव), महात्म्याने जे वचन सांगितले ते तुम्ही स्नेहाने ऐकले आहे.
14.63.5
कुरूणां हितकामेन प्रोक्तं कृष्णेन धीमता ।
तपोवृद्धेनि महता सुहृदां भूतिमिच्छता ॥ १४.६३.५ ॥
कौरवांच्या हिताची इच्छा करणाऱ्या, बुद्धिमान कृष्णांनी, तपाने वृद्ध आणि महान असलेल्या, मित्रांचे कल्याण इच्छिताना हे सांगितले.
14.63.6
गुरुणा धर्मशीलेन व्यासेनाद्भुतकर्मणा ।
भीष्मेण च महाप्राज्ञ गोविन्देनि च धीमता ॥ १४.६३.६ ॥
गुरु, धर्मशील, अद्भुत कर्म करणारे व्यास, महाप्राज्ञ भीष्म आणि बुद्धिमान गोविंद यांनीही (हे सांगितले).
14.63.7
संस्मृत्य तदहं सम्यक्कर्तुमिच्छामि पाण्डवाः ।
आयत्यां च तदात्वे च सर्वेषां तद्धि नो हितम् ॥ १४.६३.७ ॥
ती गोष्ट नीट स्मरून मी ती नीट करू इच्छितो, हे पाण्डवांनो. भविष्यात आणि वर्तमानात सर्वांसाठी तेच आपले हित आहे.
14.63.8
अनुबन्धे च कल्याणं यद्वचो ब्रह्मवादिनः ।
इयं हि वसुधा सर्वा क्षीणरत्ना कुरूद्वहाः ॥ १४.६३.८ ॥
त्याच्या परिणामातही ब्रह्मवाद्याने सांगितलेले कल्याणकारी वचन आहे. हे कुरुश्रेष्ठांनो, ही सर्व पृथ्वी रत्नांनी क्षीण झाली आहे.
14.63.9
तच्चाचष्ट तदा व्यासो मरुत्तस्य धनं नृपाः ।
यद्येतद्वो बहुमतं मन्यध्वं वा क्षमं यदि।
तदानयामहे सर्वे कतं वा भीम मन्यसे ॥ १४.६३.९ ॥
तेव्हा व्यासांनी मरुत्ताचे धन सांगितले. हे नृपांनो, हे तुम्हाला बहुमत असेल किंवा योग्य वाटत असेल, तर आपण सर्वजण ते आणू; किंवा हे भीमा, तुला जे योग्य वाटत असेल ते.
14.63.10
इत्युक्तवाक्ये नृपतौ तदा कुरुकुलोद्वह ।
भीमसेनो नृपश्रेष्ठं प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत् ॥ १४.६३.१० ॥
राजाने असे सांगितल्यावर, हे कुरुकुलोत्तमा, भीमसेनाने हात जोडून नृपश्रेष्ठाला हे वचन सांगितले.
14.63.11
रोचते मे महाबाहो यदिदं भाषितं त्वया ।
व्यासाख्यातस्य वित्तस्य समुपानयनं प्रति ॥ १४.६३.११ ॥
हे महाबाहो, व्यासांनी सांगितलेले धन आणण्याविषयी तू जे सांगितलेस ते मला आवडले.
14.63.12
तत्प्राप्नुयामहे धर्माद्यद्धनं काङ्क्षितं प्रभो ।
कृतमेव महाराज भवेदिति मतिर्मम ॥ १४.६३.१२ ॥
प्रभो, धर्माने आपण इच्छित धन मिळवू. हे महाराजा, ते कार्य पूर्ण होईल असे माझे मत आहे.
14.63.13
ते वयं प्रणिपातेन गिरीशस्य महात्मनः ।
तदानयामि भद्रं ते समभ्यर्च्य कपर्दिनम् ॥ १४.६३.१३ ॥
महात्मा गिरीशाला प्रणाम करून, कपर्दीची यथोचित पूजा करून आम्ही ते आणू; तुमचे कल्याण असो.
14.63.14
तं विभुं देवदेवेशं शूलपाणिं त्रिलोचनम् ।
अनादिनिधनं शंभुं नमस्यामि महेश्वरम् ॥ १४.६३.१४ ॥
त्या सर्वव्यापी, देवदेवेश, शूलपाणी, त्रिनेत्र, आदि-अंतरहित शंभू, महेश्वराला मी नमस्कार करतो.
14.63.15
लोकनाथं गणाध्यक्षं तस्यैवानुचरांश्चि तान् ।
प्रसाद्यार्थमवाप्स्यामो नूनं वाग्बुद्धिकर्मभिः ॥ १४.६३.१५ ॥
लोकनाथ, गणाध्यक्ष आणि त्याचे अनुचर यांनाही वाणी, बुद्धी व कर्माने प्रसन्न करून आपण निश्चितच इष्ट साध्य करू.
14.63.16
रक्षन्ते ये च तद्द्रव्यं किन्नरा रौद्रदर्शनाः ।
ते च वश्या भविष्यन्ति प्रसन्ने वृषभध्वजे ॥ १४.६३.१६ ॥
ते द्रव्य रक्षण करणारे भयंकर दर्शनाचे किन्नर हेही वृषभध्वज प्रसन्न झाल्यास वश होतील.
14.63.17
स हि देवः प्रसन्नात्मा भक्तानां परमेश्वरः ।
ददात्यमरतां चापि किं पुनः काञ्चनं प्रभुः ॥ १४.६३.१७ ॥
तो देव, प्रसन्नचित्त परमेश्वर, भक्तांना अमरत्वही देतो; मग सोन्याचे काय सांगायचे!
14.63.18
वनस्थास्य पुरा जिष्णोरस्त्रं पाशुपतं महत् ।
रौद्रं ब्रह्मसिरश्चादात्प्रसन्नः किं पुनर्धनम् ॥ १४.६३.१८ ॥
पूर्वी वनवासी जिष्णू (अर्जुन) याला प्रसन्न होऊन त्याने महान रौद्र पाशुपतास्त्र आणि ब्रह्मशिरास्त्र दिले; मग धनाचे काय सांगायचे!
14.63.19
वयं सर्वे हि तद्भक्ताः स चास्माकं प्रसीदति ।
तत्प्रसादादिदं राज्यं प्राप्तं कौरवनन्दन ॥ १४.६३.१९ ॥
आम्ही सर्वजण त्याचे भक्त आहोत आणि तो आमच्यावर प्रसन्न असतो. त्याच्या कृपेनेच हे राज्य प्राप्त झाले आहे, हे कौरवनंदना.
14.63.20
अभिमन्योर्वधे वृत्ते प्रतिज्ञाते धनञ्जये ।
जयद्रथवधार्थाय स्वप्ने लोकगुरुर्निशि।
प्रसाद्य लब्धवानस्त्रमर्जुनः सहकेशवः ॥ १४.६३.२० ॥
अभिमन्यूचा वध झाल्यावर, धनंजयाने जयद्रथवधाची प्रतिज्ञा केली, तेव्हा रात्री स्वप्नात लोकगुरूला प्रसन्न करून अर्जुनाने केशवासह अस्त्र प्राप्त केले.
14.63.21
तत्र प्रभातां रजनीं फल्गुनस्याग्रतः प्रभुः ।
जघान सैन्यं शूलेन प्रत्यक्षं सव्यसाचिनः ॥ १४.६३.२१ ॥
तेथे रात्र प्रभात होत असताना, प्रभूने फल्गुनाच्या (अर्जुनाच्या) समोर, सव्यसाचीच्या डोळ्यादेखत त्रिशूलाने सैन्याचा संहार केला.
14.63.22
कस्तां सेनां महाराज मनसाऽपि प्रधर्षयेत् ।
द्रोणिकर्णबलैर्युक्तां महेष्वासैः प्रहारिभिः।
ऋते देवान्महेष्वासाद्बहुरूपान्महेश्वरात् ॥ १४.६३.२२ ॥
हे महाराजा, द्रोणपुत्र आणि कर्णाच्या बलाने युक्त, महान धनुर्धर आणि प्रहार करणाऱ्यांनी भरलेल्या त्या सेनेला, बहुरूप महेश्वर महान धनुर्धर देवाशिवाय, मनानेही कोण आक्रमू शकला असता?
14.63.23
तस्यैव च प्रसादेव निहतास्तव शत्रवः ।
अश्वमेधस्य संसिद्धिं तव सम्पादयिष्यति। ॥ १४.६३.२३ ॥
त्याच्याच कृपेने तुझे शत्रू मारले गेले; तोच तुझ्या अश्वमेधाची सिद्धी पूर्ण करील.
14.63.24
श्रुत्वैवं वदतस्तस्य वाक्यं भीमस्य भारत ।
प्रीतो धर्मात्मजो राजा बभूवातीव भारत।
अर्जुनप्रमुखाश्चापि तथेत्येवाब्रुवन्वचः ॥ १४.६३.२४ ॥
भीमाचे असे बोलणे ऐकून, हे भारता, धर्मपुत्र राजा अत्यंत प्रसन्न झाला. अर्जुनप्रमुख सर्वांनीही 'तसेच होवो' असे म्हटले.
14.63.25
कृत्वा तु पाण्डवाः सर्वे रत्नाहरणनिश्चयम् ।
सेनामाज्ञापयामासुर्नक्षत्रेऽहनि च ध्रुवे ॥ १४.६३.२५ ॥
पांडवांनी सर्वांनी रत्ने आणण्याचा निश्चय करून, ध्रुव नक्षत्र असलेल्या दिवशी सैन्याला आज्ञा दिली.
14.63.26
ततो ययुः पाण्डुसुता ब्राह्मणान्स्वस्ति वाच्य च ।
अर्चयित्वा सुरश्रेष्ठं पूर्वमेव महेश्वरम् ॥ १४.६३.२६ ॥
नंतर पांडुपुत्रांनी ब्राह्मणांकडून स्वस्तिवाचन करवून, प्रथम देवश्रेष्ठ महेश्वराची पूजा करून प्रयाण केले.
14.63.27
मोदकैः पायसेनाथ मांसापूपैस्तथैव च ।
आशास्य च महात्मानं प्रययुर्मुदिता भृशम् ॥ १४.६३.२७ ॥
मोदक, पायस आणि मांसापूप यांनी (ब्राह्मणांना संतुष्ट करून), महात्म्याचा आशीर्वाद घेऊन ते अत्यंत आनंदाने निघाले.
14.63.28
तेषां प्रयास्यतां तत्र मङ्गलानि शुभान्यथ ।
प्राहुः प्रहृष्टमनसो द्विजाग्र्या नागराश्च ते ॥ १४.६३.२८ ॥
ते प्रयाण करत असताना तेथे प्रसन्न मनाचे श्रेष्ठ ब्राह्मण व ते नगरवासी शुभ मंगल वचने बोलले.
14.63.29
ततः प्रदक्षिणीकृत्य शिरोभिः प्रणिपत्य च ।
ब्राह्मणानग्निसहितान्प्रययुः पाण्डुनन्दनाः ॥ १४.६३.२९ ॥
नंतर पांडुपुत्रांनी अग्नीसह असलेल्या ब्राह्मणांना प्रदक्षिणा घालून, मस्तक नमवून वंदन करून प्रयाण केले.
14.63.30
समनुज्ञाप्य राजानं पुत्रशोकसमाहतम् ।
धृतराष्ट्रं सभार्यं वै पृथां च पृथुलोचनाम् ॥ १४.६३.३० ॥
पुत्रशोकाने पीडित झालेल्या राजा धृतराष्ट्राचा आणि त्यांच्या पत्नीचा, तसेच विशाल नेत्रांच्या पृथेचा (कुंतीचा) निरोप घेऊन,
14.63.31
मूले निक्षिप्य कौरव्यं युयुत्सुं धृतराष्ट्रजम् ।
सम्पूज्यमानाः पौरैश्च ब्राह्मणैश्च मनीषिभिः।
प्रययुः पाण्डवा वीरा नियमस्थाः शुचिव्रताः ॥ १४.६३.३१ ॥
कौरववंशीय धृतराष्ट्रपुत्र युयुत्सूला (राजाच्या संरक्षणात) ठेवून, नागरिक, ब्राह्मण आणि मनीषी यांच्याकडून सन्मानित होत, नियमांत स्थिर आणि शुचिव्रती वीर पांडव निघाले.