Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

महाभारत · अध्याय 14.64

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

14.64.1

ततस्ते प्रययुर्हृष्टाः प्रहृष्टनरवाहनाः ।
रथघोषेण महता पूरयन्तो वसुन्धराम् ॥ १४.६४.१ ॥

तब वे हर्षित होकर चल पड़े, मनुष्यों और वाहनों सहित प्रसन्न, रथों की महान घोष-ध्वनि से पृथ्वी को भरते हुए।

14.64.2

संस्तूयमानाः स्तुतिभिः सूतमागधबन्दिभिः ।
स्वेन सैन्येन संवीता यथाऽऽदित्याः स्वरश्मिभिः ॥ १४.६४.२ ॥

सूत, मागध और बन्दियों द्वारा स्तुतियों से प्रशंसित होते हुए, अपनी सेना से घिरे हुए, जैसे आदित्य अपनी किरणों से घिरे होते हैं।

14.64.3

पाण्डुरेणातपत्रेण ध्रियमाणेन मूर्धनि ।
बभौ युधिष्टिरस्तत्र पौर्णमास्यामिवोडुराट् ॥ १४.६४.३ ॥

सिर पर धारण किए गए श्वेत छत्र से युधिष्ठिर वहाँ वैसे ही चमके, जैसे पूर्णिमा की रात चन्द्रमा।

14.64.4

जयाशिषः प्रहृष्टानां नराणां पथि पाण्डवः ।
प्रत्यगृह्णाद्यथान्यायं यथावत्पुरुषर्षभः ॥ १४.६४.४ ॥

मार्ग में हर्षित मनुष्यों की विजय-आशीषों को पाण्डव ने यथोचित रूप से, जैसा नियम है वैसे, स्वीकार किया, पुरुषों में श्रेष्ठ वह।

14.64.5

तथैव सैनिका राजन्राजानमनुयान्ति ये ।
तेषां हलहलाशब्दो दिवं स्तब्ध्वा व्यतिष्ठत ॥ १४.६४.५ ॥

उसी प्रकार, हे राजन्, जो सैनिक राजा के पीछे चलते हैं, उनका हलहल शब्द स्वर्ग को स्तब्ध कर वहीं ठहर गया।

14.64.6

सरांसि सरितश्चैव वनान्युपवनानि च ।
अत्यक्रामन्महाराजो गिरिं चाप्यन्वपद्यत ॥ १४.६४.६ ॥

सरोवर, नदियाँ, वन और उपवन — महाराज इन सबको पार कर गए, और पर्वत तक भी पहुँचे।

14.64.7

स्मिन्देशे च राजेन्द्र यत्र तद्द्रव्यमुत्तमम् ।
चक्रे निवेशनं राजा पाण्डवः सहसैनिकैः।
शिवे देशे समे चैव तदा भरतसत्तम ॥ १४.६४.७ ॥

हे राजेन्द्र, जिस स्थान पर वह उत्तम धन था, उसी स्थान पर पाण्डव राजा ने सैनिकों के साथ अपना शिविर बनाया। हे भरतश्रेष्ठ, उस समय वह स्थान शुभ और समतल था।

14.64.8

अग्रतो ब्राह्मणान्कृत्वा तपोविद्यादमान्वितान् ।
पुरोहितं च कौरव्य वेदवेदाङ्गपारगम् ॥ १४.६४.८ ॥

तप, विद्या और संयम से युक्त ब्राह्मणों को आगे करके, और हे कौरव्य, वेद तथा वेदांगों में पारंगत पुरोहित को भी (आगे रखकर)।

14.64.9

आग्निवेश्यं च राजानो ब्राह्मणाः सपुरोधसः ।
कृत्वा शान्तिं यथान्यायं सर्वशः पर्यवारयन् ॥ १४.६४.९ ॥

आग्निवेश्य और राजा तथा पुरोहितों सहित ब्राह्मणों ने विधिपूर्वक शान्ति-कर्म करके चारों ओर से (उसे) घेर लिया।

14.64.10

कृत्वा तु मध्ये राजानममात्यांश्च यथाविधि ।
षट्पदं नवसङ्ख्यानं निवेशं चक्रिरे जनाः ॥ १४.६४.१० ॥

राजा और अमात्यों को बीच में रखकर, विधिपूर्वक लोगों ने छह भागों और नौ विभागों वाला शिविर बनाया।

14.64.11

मत्तानां वारणेन्द्राणां निवेशं च यथाविधि ।
कारयित्वा स राजेन्द्रो ब्राह्मणानिदमब्रवीत् ॥ १४.६४.११ ॥

मदमत्त श्रेष्ठ हाथियों का शिविर भी विधिपूर्वक बनवाकर उस राजेन्द्र ने ब्राह्मणों से यह कहा।

14.64.12

अस्मिन्कार्ये द्विजश्रेष्ठा नक्षत्रे दिवसे शुभे ।
यथा भवन्तो मन्यन्ते कर्तुमर्हन्ति तत्तथा ॥ १४.६४.१२ ॥

हे द्विजश्रेष्ठो, इस कार्य को शुभ नक्षत्र और शुभ दिन में, जैसा आप उचित समझें, वैसा ही करें।

14.64.13

न नः कालात्ययो वै स्यादिहैव परिलम्बताम् ।
इति निश्चित्य विप्रेन्द्राः क्रियतां यदनन्तरम् ॥ १४.६४.१३ ॥

'हमारे लिए समय बीतने का कोई प्रश्न नहीं होगा, यहीं विलम्ब किया जाए।' ऐसा निश्चय करके, हे विप्रश्रेष्ठो, जो अगला कर्तव्य है वह किया जाए।

14.64.14

श्रुत्वैतद्व ब्राह्मणाः सपुरोधसः ।
इदमूचुर्वचो हृष्टा धर्मराजप्रियेप्सवः ॥ १४.६४.१४ ॥

यह सुनकर पुरोहितों सहित ब्राह्मण हर्षित होकर, धर्मराज को प्रिय लगने की इच्छा रखते हुए, ये वचन बोले।

14.64.15

अद्यैव नक्षत्रिमहश्च पुण्यं ।
यतामहे श्रेष्ठतमक्रियासु।
तपोभिरद्येह वसाम राज-
न्नुपोष्यतां चापि भवद्भिरद्य ॥ १४.६४.१५ ॥

आज ही इस शुभ नक्षत्र में, और यहाँ, हम श्रेष्ठतम कर्मों में प्रयत्न करें। आज यहाँ तप के साथ निवास करें, हे राजन्, और आप लोग भी आज उपवास करें।

14.64.16

श्रुत्वा तु तेषां द्विजसत्तमानां ।
कृतोपवासा रजनीं नरेन्द्राः। ॥ १४.६४.१६ ॥

उन श्रेष्ठ द्विजों की बात सुनकर, उपवास करके, नरेन्द्रों ने वह रात्रि बिताई।

14.64.17

ऊषुः प्रतीताः कुशसंस्तरेषु ।
यथाऽध्वरे प्रज्वलिता हुताशाः ॥ १४.६४.१७ ॥

वे प्रसन्न होकर कुशासनों पर रहे, जैसे यज्ञ में प्रज्वलित हुताशन।

14.64.18

ततो निशा सा व्यगमन्महात्मनां ।
संशृण्वतां विप्रसमीरिता गिरः।
ततः प्रभाते विमले द्विजर्षभा ।
वचोऽब्रुवन्धर्मसुतं नराधिपम् ॥ १४.६४.१८ ॥

तब महात्माओं के लिए, विप्रों के वचन सुनते हुए, वह रात बीत गई। फिर निर्मल प्रभात में, द्विजश्रेष्ठों ने धर्मपुत्र नराधिप से ये वचन कहे।