મહાભારત · અધ્યાય 14.69
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.69.1
सैवं विलप्य करुणं सोन्मादेव तपस्विनी ।
उत्तरा न्यपतद्भूमौ कृपणा पुत्रगृद्धिनी ॥ १४.६९.१ ॥
આ રીતે કરુણાથી વિલાપ કરીને, ઉન્માદ જેવી થયેલી તપસ્વિની ઉત્તરા પુત્ર માટે ઝંખતી દીનપણે ભૂમિ પર પડી ગઈ.
14.69.2
तां तु दृष्ट्वा निपतितां हतपुत्रपरिच्छदाम् ।
चुक्रोश कुन्ती दुःखार्ता सर्वाश्च भरतास्त्रियः ॥ १४.६९.२ ॥
પુત્ર અને પરિવાર ગુમાવીને પડેલી ઉત્તરાને જોઈ, દુઃખથી પીડિત કુંતી અને ભરતવંશની બધી સ્ત્રીઓ આક્રંદ કરી ઊઠી.
14.69.3
मुहूर्तमिव राजेन्द्र पाण्डवानां निवेशनम् ।
अप्रेक्षणीयमभवदार्तस्वनविनादितम् ॥ १४.६९.३ ॥
હે રાજેન્દ્ર! પાંડવોનું તે નિવાસસ્થાન ક્ષણભર જોવા જેવું ન રહ્યું; આર્તનાદોથી તે ગુંજી ઊઠ્યું.
14.69.4
सा मुहूर्तं च राजेन्द्र पुत्रशोकाभिपीडिता ।
कश्मलाभिहता वीर वैराटी त्वभवत्तदा ॥ १४.६९.४ ॥
હે રાજેન્દ્ર! હે વીર! પુત્રશોકથી પીડિત વૈરાટી ઉત્તરા તે સમયે ક્ષણભર મૂર્છાથી ઘેરાઈ ગઈ.
14.69.5
प्रतिलभ्य तु सा संज्ञामुत्तरा भरतर्षभ ।
अङ्कमारोप्य तं पुत्रमिदं वचनमब्रवीत् ॥ १४.६९.५ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ! ચેતના પાછી મેળવીને ઉત્તરાએ તે પુત્રને ખોળામાં લઈ આ વચન કહ્યું.
14.69.6
धर्मज्ञस्य सुतः संस्त्वं न धर्ममवबुध्यसे ।
यस्त्वं वृष्णिप्रवीरस्य कुरुषे नाभिवादनम् ॥ १४.६९.६ ॥
ધર્મજ્ઞનો પુત્ર હોવા છતાં તું ધર્મને સમજતો નથી; વૃષ્ણિવીરોમાં શ્રેષ્ઠને તું પ્રણામ કરતો નથી.
14.69.7
पुत्र गत्वा मम वचो ब्रूयास्त्वं पितरं त्विदम् ।
दुर्मरं प्राणिनां वीर काले प्राप्ते कथञ्चन ॥ १४.६९.७ ॥
દીકરા, જઈને મારા આ શબ્દો તારા પિતાને કહેજે. હે વીર, પ્રાણીઓ માટે સમય આવે ત્યારે કોઈ પણ રીતે તે સહન કરવો દુષ્કર છે.
14.69.8
याऽहं त्वया विनाऽद्येह पत्या पुत्रेण चैव ह ।
मरणं नाभिगच्छामि हतस्वस्तिरकिञ्चना ॥ १४.६९.८ ॥
આજે તારા વિના, પતિ અને પુત્ર વિના હું, શુભ નષ્ટ થયેલી અને નિરાધાર, અહીં મૃત્યુ પામતી નથી.
14.69.9
अथवा धर्मराज्ञाऽहमनुज्ञाता महाभुजः ।
भक्षयिष्ये विषं घोरं प्रवेक्ष्ये वा हुताशनम् ॥ १४.६९.९ ॥
અથવા, હે મહાબાહુ, ધર્મરાજની અનુમતિ મેળવીને હું ભયંકર વિષ ખાઈશ અથવા અગ્નિમાં પ્રવેશીશ.
14.69.10
अथवा दुर्भरं तात यदिदं मे सहस्रधा ।
पतिपुत्रविहीनाया हृदयं न विदीर्यते ॥ १४.६९.१० ॥
અથવા, હે તાત, પતિ અને પુત્ર વિનાનું મારું આ હૃદય હજારો ટુકડામાં ફાટતું નથી; આ અસહ્ય છે.
14.69.11
उत्तिष्ठ पुत्र पस्येमां दुःखितां प्रपितामहीम् ।
आर्तामुपप्लुतां दीनां निमग्नां शोकसागरे ॥ १४.६९.११ ॥
ઊઠ દીકરા, દુઃખી, પીડિત, વ્યાકુળ, દીન અને શોકસાગરમાં ડૂબેલી આ પરદાદી તરફ જો.
14.69.12
आर्यां च पश्य पाञ्चालीं सात्वतीं च तपस्विनीम् ।
मां च पश्य सुदुःखार्तां व्याधविद्धां मृगीमिव ॥ १४.६९.१२ ॥
આર્યા પાંચાલીને અને તપસ્વિની સાત્વતીને જો; અતિ દુઃખથી પીડિત એવી મને જો—શિકારીના બાણથી વીંધાયેલી હરણી જેવી.
14.69.13
उत्तिष्ठ पश्य वदनं लोकनाथस्य धीमतः ।
पुण्डरीकपलाशाक्षं पुरेव चपलेक्षणः ॥ १४.६९.१३ ॥
ઊઠ, તે બુદ્ધિમાન લોકનાથનું મુખ જો, કમળની પાંખડી જેવા નેત્રવાળા, પહેલાંની જેમ ચંચળ દૃષ્ટિવાળા.
14.69.14
एवं विप्रलपन्तीं तु दृष्ट्वा निपतितां पुनः ।
उत्तरां तां स्त्रियः सर्वाः पुनरुत्थापयन्त्युत ॥ १४.६९.१४ ॥
આ રીતે વિલાપ કરતી ઉત્તરાને ફરી પડેલી જોઈને ત્યાંની બધી સ્ત્રીઓ તેને ફરી ઊભી કરવા લાગી.
14.69.15
उत्थाय च पुनर्धैर्यात्तदा मत्स्यपतेः सुता ।
प्राञ्जलिः पुण्डरीकाक्षं भूमावेवाभ्यवादयत् ॥ १४.६९.१५ ॥
ત્યારે મત્સ્યરાજની પુત્રી ઉત્તરાએ ધીરજ ધરીને ફરી ઊઠીને, હાથ જોડીને, કમળનયન (કૃષ્ણ)ને ભૂમિ પર જ પ્રણામ કર્યા.
14.69.16
श्रुत्वा स तस्या विपुलं विलापं पुरुषर्षभः ।
उपस्पृश्य ततः कृष्णो ब्रह्मास्त्रं प्रत्यसंहरत् ॥ १४.६९.१६ ॥
તેનો મોટો વિલાપ સાંભળીને તે પુરુષશ્રેષ્ઠે આચમન કર્યું, ત્યારે કૃષ્ણે બ્રહ્માસ્ત્ર પાછું ખેંચી લીધું.
14.69.17
प्रतिजज्ञे च दाशार्हस्तस्य जीवितमच्युतः ।
अब्रवीच्च विशुद्धात्मा सर्वं विश्रावयज्जगत् ॥ १४.६९.१७ ॥
દાશાર્હ (કૃષ્ણ)એ તેના જીવનનું વચન આપ્યું. અચ્યુત, વિશુદ્ધાત્મા આખા જગતને સંભળાય એ રીતે બોલ્યા.
14.69.18
न ब्रवीम्युत्तरे मिथ्या सत्यमेतद्भविष्यति ।
एष संजीवयाम्येनं पश्यतां सर्वदेहिनाम् ॥ १४.६९.१८ ॥
ઉત્તરા, હું ખોટું બોલતો નથી; આ સત્ય થશે. સર્વ દેહધારીઓની નજર સામે હું આને સજીવન કરીશ.
14.69.19
नोक्तपूर्वं मया मिथ्या स्वैरेष्वपि कदाचन ।
न च युद्धात्परावृत्तस्तथा संजीवतामयम् ॥ १४.६९.१९ ॥
મેં ક્યારેય મજાકમાં પણ જૂઠું કહ્યું નથી, કે યુદ્ધમાંથી પીઠ ફેરવી નથી; તે સત્યથી આ જીવિત થાઓ.
14.69.20
यथा मे दयितो धर्मो ब्राह्मणश्च विशेषतः ।
अभिमन्योः सुतो जातो मृतो जीवत्वयं तथा ॥ १४.६९.२० ॥
ધર્મ અને વિશેષ કરીને બ્રાહ્મણો મને જેટલા પ્રિય છે, તેટલો જ અભિમન્યુનો આ પુત્ર, જે મૃત જન્મ્યો છે, જીવિત થાઓ.
14.69.21
यथाऽहं नाभिजानामि विजये तु कदाचन ।
विरोधं तेन सत्येन मृतो जीवत्वयं शिशुः ॥ १४.६९.२१ ॥
વિજયમાં પણ મને ક્યારેય વૈર યાદ આવતું નથી; તે સત્યથી આ મૃત બાળક જીવિત થાઓ.
14.69.22
यथा सत्यं च धर्मश्च मयि नित्यं प्रतिष्ठितौ ।
तथा मृतः शिशुरयं जीवतादभिमन्युजः ॥ १४.६९.२२ ॥
સત્ય અને ધર્મ મારામાં સદા સ્થિર છે, તેમ જ અભિમન્યુનો આ મૃત બાળક જીવિત થાઓ.
14.69.23
यथा कंसश्च केशी च धर्मेण निहतौ मया ।
तेन सत्येन बालोऽयं पुनः संजीवतामिह ॥ १४.६९.२३ ॥
કંસ અને કેશીને મેં ધર્મથી માર્યા, તે સત્યથી આ બાળક અહીં ફરી જીવિત થાઓ.
14.69.24
इत्युक्त्वा वासुदेवोऽथ तं बालं भरतर्षभ ।
पादेन कमलाभेन ब्रह्मरुद्रार्चितेन च।
पस्पर्श पुण्डरीकाक्ष आपादतलमस्तकम् ॥ १४.६९.२४ ॥
આમ કહીને, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, પુંડરીકાક્ષ વાસુદેવે બ્રહ્મા અને રુદ્ર દ્વારા પૂજિત પોતાના કમળ સમા ચરણથી તે બાળકને પગના તળિયાથી માથા સુધી સ્પર્શ્યો.
14.69.25
स्पृष्टमात्रस्तु कृष्णेन स बालो भरतर्षभ ।
शनैःशनैर्महाराज प्रापद्यत स चेतनाम् ॥ १४.६९.२५ ॥
કૃષ્ણે સ્પર્શ કરતાં જ, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તે બાળક ધીમે ધીમે, હે મહારાજ, ચેતના પામ્યો.
14.69.26
शनैःशनैर्महाराज प्रास्पन्दत सचेतनः ॥ १४.६९.२६ ॥
ધીમે ધીમે, હે મહારાજ, તે ચેતનાથી યુક્ત થઈને હલવા લાગ્યો.