ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 14.69
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.69.1
सैवं विलप्य करुणं सोन्मादेव तपस्विनी ।
उत्तरा न्यपतद्भूमौ कृपणा पुत्रगृद्धिनी ॥ १४.६९.१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਰਸ ਭਰਿਆ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਕੇ, ਉਨਮਾਦੀ ਵਾਂਗ ਹੋਈ ਤਪਸਵਿਨੀ ਉੱਤਰਾ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਤਰਸਦੀ ਦੀਨ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ।
14.69.2
तां तु दृष्ट्वा निपतितां हतपुत्रपरिच्छदाम् ।
चुक्रोश कुन्ती दुःखार्ता सर्वाश्च भरतास्त्रियः ॥ १४.६९.२ ॥
ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਗਵਾ ਕੇ ਡਿੱਗੀ ਉੱਤਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੁੱਖੋਂ ਪੀੜਤ ਕੁੰਤੀ ਅਤੇ ਭਰਤ ਵੰਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਚੀਕ ਉੱਠੀਆਂ।
14.69.3
मुहूर्तमिव राजेन्द्र पाण्डवानां निवेशनम् ।
अप्रेक्षणीयमभवदार्तस्वनविनादितम् ॥ १४.६९.३ ॥
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ! ਪਾਂਡਵਾਂ ਦਾ ਉਹ ਨਿਵਾਸ ਪਲ ਭਰ ਲਈ ਵੇਖਣ ਯੋਗ ਨਾ ਰਿਹਾ; ਦੁੱਖ ਭਰੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਉੱਠਿਆ।
14.69.4
सा मुहूर्तं च राजेन्द्र पुत्रशोकाभिपीडिता ।
कश्मलाभिहता वीर वैराटी त्वभवत्तदा ॥ १४.६९.४ ॥
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ! ਹੇ ਵੀਰ! ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਵੈਰਾਟੀ ਉੱਤਰਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਪਲ ਭਰ ਲਈ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਈ।
14.69.5
प्रतिलभ्य तु सा संज्ञामुत्तरा भरतर्षभ ।
अङ्कमारोप्य तं पुत्रमिदं वचनमब्रवीत् ॥ १४.६९.५ ॥
ਹੇ ਭਰਤ ਸ਼ਰੋਮਣੀ! ਹੋਸ਼ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉੱਤਰਾ ਨੇ ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
14.69.6
धर्मज्ञस्य सुतः संस्त्वं न धर्ममवबुध्यसे ।
यस्त्वं वृष्णिप्रवीरस्य कुरुषे नाभिवादनम् ॥ १४.६९.६ ॥
ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਤੂੰ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ; ਵ੍ਰਿਸ਼ਨੀ ਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਤੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
14.69.7
पुत्र गत्वा मम वचो ब्रूयास्त्वं पितरं त्विदम् ।
दुर्मरं प्राणिनां वीर काले प्राप्ते कथञ्चन ॥ १४.६९.७ ॥
ਪੁੱਤਰ, ਜਾ ਕੇ ਮੇਰੇ ਇਹ ਬੋਲ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਖੀਂ। ਹੇ ਵੀਰ, ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਲਈ ਕਾਲ ਆਉਣ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸਹਿਣਾ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
14.69.8
याऽहं त्वया विनाऽद्येह पत्या पुत्रेण चैव ह ।
मरणं नाभिगच्छामि हतस्वस्तिरकिञ्चना ॥ १४.६९.८ ॥
ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ, ਪਤੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ, ਸ਼ੁਭ ਨਸ਼ਟ ਹੋਈ ਅਤੇ ਬੇਸਹਾਰਾ, ਇੱਥੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੀ।
14.69.9
अथवा धर्मराज्ञाऽहमनुज्ञाता महाभुजः ।
भक्षयिष्ये विषं घोरं प्रवेक्ष्ये वा हुताशनम् ॥ १४.६९.९ ॥
ਜਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ, ਧਰਮਰਾਜ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਮੈਂ ਭਿਆਨਕ ਜ਼ਹਿਰ ਖਾ ਲਵਾਂਗੀ ਜਾਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਾਂਗੀ।
14.69.10
अथवा दुर्भरं तात यदिदं मे सहस्रधा ।
पतिपुत्रविहीनाया हृदयं न विदीर्यते ॥ १४.६९.१० ॥
ਜਾਂ, ਹੇ ਤਾਤ, ਪਤੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੇਰਾ ਇਹ ਦਿਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਫਟਦਾ; ਇਹ ਅਸਹਿ ਹੈ।
14.69.11
उत्तिष्ठ पुत्र पस्येमां दुःखितां प्रपितामहीम् ।
आर्तामुपप्लुतां दीनां निमग्नां शोकसागरे ॥ १४.६९.११ ॥
ਉੱਠ ਪੁੱਤਰ, ਦੁਖੀ, ਪੀੜਤ, ਵਿਆਕੁਲ, ਦੀਨ ਅਤੇ ਸ਼ੋਕ-ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਇਸ ਪੜਦਾਦੀ ਨੂੰ ਵੇਖ।
14.69.12
आर्यां च पश्य पाञ्चालीं सात्वतीं च तपस्विनीम् ।
मां च पश्य सुदुःखार्तां व्याधविद्धां मृगीमिव ॥ १४.६९.१२ ॥
ਆਰਯਾ ਪਾਂਚਾਲੀ ਅਤੇ ਤਪਸਵਿਨੀ ਸਾਤਵਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ; ਅਤਿ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ—ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹੀ ਹਿਰਨੀ ਵਾਂਗ।
14.69.13
उत्तिष्ठ पश्य वदनं लोकनाथस्य धीमतः ।
पुण्डरीकपलाशाक्षं पुरेव चपलेक्षणः ॥ १४.६९.१३ ॥
ਉੱਠ, ਉਸ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਲੋਕਨਾਥ ਦਾ ਮੁਖ ਵੇਖ, ਕਮਲ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚੰਚਲ ਨਜ਼ਰ ਵਾਲਾ।
14.69.14
एवं विप्रलपन्तीं तु दृष्ट्वा निपतितां पुनः ।
उत्तरां तां स्त्रियः सर्वाः पुनरुत्थापयन्त्युत ॥ १४.६९.१४ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਉੱਤਰਾ ਨੂੰ ਫਿਰ ਡਿੱਗੀ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਉਸਨੂੰ ਮੁੜ ਉਠਾਉਣ ਲੱਗੀਆਂ।
14.69.15
उत्थाय च पुनर्धैर्यात्तदा मत्स्यपतेः सुता ।
प्राञ्जलिः पुण्डरीकाक्षं भूमावेवाभ्यवादयत् ॥ १४.६९.१५ ॥
ਤਦ ਮਤਸਿਆ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ ਉੱਤਰਾ ਹੌਸਲਾ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਉੱਠੀ ਅਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੀ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।
14.69.16
श्रुत्वा स तस्या विपुलं विलापं पुरुषर्षभः ।
उपस्पृश्य ततः कृष्णो ब्रह्मास्त्रं प्रत्यसंहरत् ॥ १४.६९.१६ ॥
ਉਸਦਾ ਵੱਡਾ ਵਿਲਾਪ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਪੁਰਖ-ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਆਚਮਨ ਕੀਤਾ, ਤਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾਸਤਰ ਵਾਪਸ ਖਿੱਚ ਲਿਆ।
14.69.17
प्रतिजज्ञे च दाशार्हस्तस्य जीवितमच्युतः ।
अब्रवीच्च विशुद्धात्मा सर्वं विश्रावयज्जगत् ॥ १४.६९.१७ ॥
ਦਾਸ਼ਾਰ੍ਹ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਨੇ ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ। ਅਚਯੁਤ, ਵਿਸ਼ੁੱਧ-ਆਤਮਾ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਬੋਲੇ।
14.69.18
न ब्रवीम्युत्तरे मिथ्या सत्यमेतद्भविष्यति ।
एष संजीवयाम्येनं पश्यतां सर्वदेहिनाम् ॥ १४.६९.१८ ॥
ਉੱਤਰਾ, ਮੈਂ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ; ਇਹ ਸੱਚ ਹੋਵੇਗਾ। ਸਾਰੇ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਜੀਵਿਤ ਕਰਾਂਗਾ।
14.69.19
नोक्तपूर्वं मया मिथ्या स्वैरेष्वपि कदाचन ।
न च युद्धात्परावृत्तस्तथा संजीवतामयम् ॥ १४.६९.१९ ॥
ਮੈਂ ਕਦੇ ਮਜ਼ਾਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਿੱਠ ਫੇਰੀ ਹੈ; ਉਸ ਸੱਚ ਨਾਲ ਇਹ ਜੀਵਿਤ ਹੋਵੇ।
14.69.20
यथा मे दयितो धर्मो ब्राह्मणश्च विशेषतः ।
अभिमन्योः सुतो जातो मृतो जीवत्वयं तथा ॥ १४.६९.२० ॥
ਜਿਵੇਂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਅਭਿਮੰਯੂ ਦਾ ਇਹ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਮਰਿਆ ਜਨਮਿਆ ਹੈ, ਜੀਵਿਤ ਹੋਵੇ।
14.69.21
यथाऽहं नाभिजानामि विजये तु कदाचन ।
विरोधं तेन सत्येन मृतो जीवत्वयं शिशुः ॥ १४.६९.२१ ॥
ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਵੈਰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ; ਉਸ ਸੱਚ ਨਾਲ ਇਹ ਮਰਿਆ ਬਾਲਕ ਜੀਵਿਤ ਹੋਵੇ।
14.69.22
यथा सत्यं च धर्मश्च मयि नित्यं प्रतिष्ठितौ ।
तथा मृतः शिशुरयं जीवतादभिमन्युजः ॥ १४.६९.२२ ॥
ਜਿਵੇਂ ਸੱਚ ਅਤੇ ਧਰਮ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਟਿਕੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਅਭਿਮੰਯੂ ਦਾ ਇਹ ਮਰਿਆ ਪੁੱਤਰ ਜੀਵਿਤ ਹੋਵੇ।
14.69.23
यथा कंसश्च केशी च धर्मेण निहतौ मया ।
तेन सत्येन बालोऽयं पुनः संजीवतामिह ॥ १४.६९.२३ ॥
ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਕੰਸ ਅਤੇ ਕੇਸੀ ਨੂੰ ਧਰਮ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ, ਉਸ ਸੱਚ ਨਾਲ ਇਹ ਬਾਲਕ ਇੱਥੇ ਫਿਰ ਜੀਵਿਤ ਹੋਵੇ।
14.69.24
इत्युक्त्वा वासुदेवोऽथ तं बालं भरतर्षभ ।
पादेन कमलाभेन ब्रह्मरुद्रार्चितेन च।
पस्पर्श पुण्डरीकाक्ष आपादतलमस्तकम् ॥ १४.६९.२४ ॥
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਟ, ਪੁੰਡਰੀਕਾਕ੍ਸ਼ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਰੁਦਰ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਆਪਣੇ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਉਸ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਤਲਿਆਂ ਤੋਂ ਸਿਰ ਤੱਕ ਛੂਹਿਆ।
14.69.25
स्पृष्टमात्रस्तु कृष्णेन स बालो भरतर्षभ ।
शनैःशनैर्महाराज प्रापद्यत स चेतनाम् ॥ १४.६९.२५ ॥
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਛੂਹਣ ਸਾਰ ਹੀ, ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਬਾਲਕ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
14.69.26
शनैःशनैर्महाराज प्रास्पन्दत सचेतनः ॥ १४.६९.२६ ॥
ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉਹ ਚੇਤਨ ਹੋ ਕੇ ਹਿਲਣ ਲੱਗਾ।