महाभारत · अध्याय 14.69
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.69.1
सैवं विलप्य करुणं सोन्मादेव तपस्विनी ।
उत्तरा न्यपतद्भूमौ कृपणा पुत्रगृद्धिनी ॥ १४.६९.१ ॥
अशा प्रकारे करुणेने विलाप करून, उन्मादग्रस्तासारखी ती तपस्विनी उत्तरा पुत्रासाठी व्याकूळ होऊन दीनपणे जमिनीवर कोसळली.
14.69.2
तां तु दृष्ट्वा निपतितां हतपुत्रपरिच्छदाम् ।
चुक्रोश कुन्ती दुःखार्ता सर्वाश्च भरतास्त्रियः ॥ १४.६९.२ ॥
पुत्र आणि परिवार गमावून पडलेल्या उत्तरेला पाहून, दुःखाने पीडित कुंती आणि भरतवंशातील सर्व स्त्रिया आक्रोशल्या.
14.69.3
मुहूर्तमिव राजेन्द्र पाण्डवानां निवेशनम् ।
अप्रेक्षणीयमभवदार्तस्वनविनादितम् ॥ १४.६९.३ ॥
हे राजेन्द्रा! पांडवांचे ते निवासस्थान क्षणभर पाहण्यायोग्य राहिले नाही; आक्रोशाच्या आवाजांनी ते दुमदुमले.
14.69.4
सा मुहूर्तं च राजेन्द्र पुत्रशोकाभिपीडिता ।
कश्मलाभिहता वीर वैराटी त्वभवत्तदा ॥ १४.६९.४ ॥
हे राजेन्द्रा! हे वीरा! पुत्रशोकाने पीडित झालेली वैराटी उत्तरा त्या वेळी क्षणभर मूर्च्छेने ग्रस्त झाली.
14.69.5
प्रतिलभ्य तु सा संज्ञामुत्तरा भरतर्षभ ।
अङ्कमारोप्य तं पुत्रमिदं वचनमब्रवीत् ॥ १४.६९.५ ॥
हे भरतश्रेष्ठा! शुद्धी परत मिळवून उत्तरेने त्या पुत्राला मांडीवर घेऊन हे वचन म्हटले.
14.69.6
धर्मज्ञस्य सुतः संस्त्वं न धर्ममवबुध्यसे ।
यस्त्वं वृष्णिप्रवीरस्य कुरुषे नाभिवादनम् ॥ १४.६९.६ ॥
धर्म जाणणाऱ्याचा पुत्र असूनही तू धर्म समजत नाहीस; वृष्णिवीरांमध्ये श्रेष्ठ अशा (कृष्णाला) तू अभिवादन करत नाहीस.
14.69.7
पुत्र गत्वा मम वचो ब्रूयास्त्वं पितरं त्विदम् ।
दुर्मरं प्राणिनां वीर काले प्राप्ते कथञ्चन ॥ १४.६९.७ ॥
पुत्रा, जा आणि माझे हे शब्द तुझ्या वडिलांना सांग. हे वीरा, प्राण्यांना काळ आला की कोणत्याही प्रकारे तो सहन करणे कठीण असते.
14.69.8
याऽहं त्वया विनाऽद्येह पत्या पुत्रेण चैव ह ।
मरणं नाभिगच्छामि हतस्वस्तिरकिञ्चना ॥ १४.६९.८ ॥
आज तुझ्याशिवाय, पती आणि पुत्राशिवाय मी, कल्याण नष्ट झालेली आणि निराधार अशी, येथे मृत्यू पावत नाही.
14.69.9
अथवा धर्मराज्ञाऽहमनुज्ञाता महाभुजः ।
भक्षयिष्ये विषं घोरं प्रवेक्ष्ये वा हुताशनम् ॥ १४.६९.९ ॥
अथवा, हे महाबाहो, धर्मराजाची अनुज्ञा मिळाल्यावर मी भयंकर विष खाईन किंवा अग्नीत प्रवेश करीन.
14.69.10
अथवा दुर्भरं तात यदिदं मे सहस्रधा ।
पतिपुत्रविहीनाया हृदयं न विदीर्यते ॥ १४.६९.१० ॥
अथवा, हे तात, पती आणि पुत्र नसलेले माझे हे हृदय हजार तुकड्यांत फुटत नाही; हे असह्य आहे.
14.69.11
उत्तिष्ठ पुत्र पस्येमां दुःखितां प्रपितामहीम् ।
आर्तामुपप्लुतां दीनां निमग्नां शोकसागरे ॥ १४.६९.११ ॥
उठ पुत्रा, दुःखी, पीडित, व्याकुळ, दीन आणि शोकसागरात बुडालेल्या या प्रपितामहीकडे पहा.
14.69.12
आर्यां च पश्य पाञ्चालीं सात्वतीं च तपस्विनीम् ।
मां च पश्य सुदुःखार्तां व्याधविद्धां मृगीमिव ॥ १४.६९.१२ ॥
आर्या पांचाली आणि तपस्विनी सात्वतीकडे पहा; आणि अतिदुःखाने पीडित झालेल्या मला पहा—व्याधाच्या बाणाने विद्ध झालेल्या हरिणीसारखी.
14.69.13
उत्तिष्ठ पश्य वदनं लोकनाथस्य धीमतः ।
पुण्डरीकपलाशाक्षं पुरेव चपलेक्षणः ॥ १४.६९.१३ ॥
उठ, त्या बुद्धिमान लोकनाथाचे मुख पाहा, कमलपाकळ्यांसारखे नेत्र असलेले, पूर्वीप्रमाणेच चपल दृष्टीचे.
14.69.14
एवं विप्रलपन्तीं तु दृष्ट्वा निपतितां पुनः ।
उत्तरां तां स्त्रियः सर्वाः पुनरुत्थापयन्त्युत ॥ १४.६९.१४ ॥
अशा प्रकारे विलाप करणारी उत्तरा पुन्हा कोसळलेली पाहून तेथील सर्व स्त्रिया तिला पुन्हा उठवू लागल्या.
14.69.15
उत्थाय च पुनर्धैर्यात्तदा मत्स्यपतेः सुता ।
प्राञ्जलिः पुण्डरीकाक्षं भूमावेवाभ्यवादयत् ॥ १४.६९.१५ ॥
तेव्हा मत्स्यराजाची कन्या उत्तरा धैर्य धरून पुन्हा उठली आणि हात जोडून कमलनयन (कृष्णाला) भूमीवरच नमस्कार केला.
14.69.16
श्रुत्वा स तस्या विपुलं विलापं पुरुषर्षभः ।
उपस्पृश्य ततः कृष्णो ब्रह्मास्त्रं प्रत्यसंहरत् ॥ १४.६९.१६ ॥
तिचा मोठा विलाप ऐकून त्या पुरुषश्रेष्ठाने आचमन केले, आणि मग कृष्णाने ब्रह्मास्त्र मागे घेतले.
14.69.17
प्रतिजज्ञे च दाशार्हस्तस्य जीवितमच्युतः ।
अब्रवीच्च विशुद्धात्मा सर्वं विश्रावयज्जगत् ॥ १४.६९.१७ ॥
दाशार्ह (कृष्ण) तिच्या जीवनाचे वचन दिले. अच्युत, विशुद्धात्मा सर्व जगाला ऐकू येईल असे बोलला.
14.69.18
न ब्रवीम्युत्तरे मिथ्या सत्यमेतद्भविष्यति ।
एष संजीवयाम्येनं पश्यतां सर्वदेहिनाम् ॥ १४.६९.१८ ॥
उत्तरे, मी खोटे बोलत नाही; हे खरे होईल. सर्व देहधारींच्या डोळ्यांदेखत मी याला पुन्हा जिवंत करीन.
14.69.19
नोक्तपूर्वं मया मिथ्या स्वैरेष्वपि कदाचन ।
न च युद्धात्परावृत्तस्तथा संजीवतामयम् ॥ १४.६९.१९ ॥
मी कधीही विनोदातही खोटे बोललो नाही, युद्धातून माघारही घेतली नाही; त्या सत्याने हा पुन्हा जिवंत होवो.
14.69.20
यथा मे दयितो धर्मो ब्राह्मणश्च विशेषतः ।
अभिमन्योः सुतो जातो मृतो जीवत्वयं तथा ॥ १४.६९.२० ॥
धर्म आणि विशेषतः ब्राह्मण जसे मला प्रिय आहेत, तसेच अभिमन्यूचा हा मृत जन्मलेला पुत्र जिवंत होवो.
14.69.21
यथाऽहं नाभिजानामि विजये तु कदाचन ।
विरोधं तेन सत्येन मृतो जीवत्वयं शिशुः ॥ १४.६९.२१ ॥
विजयातही मला कधी वैर आठवत नाही; त्या सत्याने हे मृत बालक जिवंत होवो.
14.69.22
यथा सत्यं च धर्मश्च मयि नित्यं प्रतिष्ठितौ ।
तथा मृतः शिशुरयं जीवतादभिमन्युजः ॥ १४.६९.२२ ॥
सत्य आणि धर्म माझ्यात सदैव स्थिर आहेत, त्याप्रमाणे अभिमन्यूचा हा मृत बालक जिवंत होवो.
14.69.23
यथा कंसश्च केशी च धर्मेण निहतौ मया ।
तेन सत्येन बालोऽयं पुनः संजीवतामिह ॥ १४.६९.२३ ॥
कंस आणि केशी यांना मी धर्माने मारले, त्या सत्याने हा बालक येथे पुन्हा जिवंत होवो.
14.69.24
इत्युक्त्वा वासुदेवोऽथ तं बालं भरतर्षभ ।
पादेन कमलाभेन ब्रह्मरुद्रार्चितेन च।
पस्पर्श पुण्डरीकाक्ष आपादतलमस्तकम् ॥ १४.६९.२४ ॥
असे म्हणून, हे भरतश्रेष्ठा, पुंडरीकाक्ष वासुदेवाने ब्रह्मा आणि रुद्रांनी पूजिलेल्या कमलासारख्या आपल्या पायाने त्या बालकाला पायाच्या तळव्यापासून मस्तकापर्यंत स्पर्श केला.
14.69.25
स्पृष्टमात्रस्तु कृष्णेन स बालो भरतर्षभ ।
शनैःशनैर्महाराज प्रापद्यत स चेतनाम् ॥ १४.६९.२५ ॥
कृष्णाने स्पर्श करताच, हे भरतश्रेष्ठा, तो बालक हळूहळू, हे महाराज, शुद्धीवर आला.
14.69.26
शनैःशनैर्महाराज प्रास्पन्दत सचेतनः ॥ १४.६९.२६ ॥
हळूहळू, हे महाराज, तो शुद्धीत येऊन हालचाल करू लागला.