महाभारत · अध्याय 14.73
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.73.1
दीक्षाकाले तु सम्प्राप्ते ततस्ते सुमहर्त्विजः ।
विधिवद्दीक्षयामासुरश्वमेधाय पार्थिवम् ॥ १४.७३.१ ॥
दीक्षेची वेळ आल्यावर त्या महान ऋत्विजांनी विधिपूर्वक अश्वमेधासाठी राजाला दीक्षा दिली.
14.73.2
कृत्वा स पशुमेधांश्च दीक्षितः पाण्डुनन्दनः ।
धर्मराजो महातेजाः सहर्त्विग्भिर्व्यरोचत ॥ १४.७३.२ ॥
पशुमेध यज्ञ करून दीक्षित झालेला पांडुपुत्र महातेजस्वी धर्मराज ऋत्विजांसह शोभू लागला.
14.73.3
हयश्च हयमेधार्थं स्वयं स ब्रह्मवादिना ।
उत्सृष्टः शास्त्रविधिना व्यासेनामिततेजसा ॥ १४.७३.३ ॥
अश्वमेधासाठी तो घोडा ब्रह्मवादी, अमित तेजस्वी व्यासांनी शास्त्रविधीनुसार स्वतः सोडला.
14.73.4
स राजा राजधर्मेण दीक्षितो विबभौ तदा ।
हेममाली रुक्मकण्ठः प्रदीप्त इव पावकः ॥ १४.७३.४ ॥
राजधर्मानुसार दीक्षित झालेला तो राजा सोन्याची माळ आणि सोनेरी कंठ धारण करून प्रज्वलित अग्नीप्रमाणे तेजस्वी दिसला.
14.73.5
कृष्णाजिनी दण्डपाणिः क्षौमवासाः स धर्मजः ।
विबभौ द्युतिमान्भूयः प्रजापतिरिवाध्वरे ॥ १४.७३.५ ॥
कृष्णाजिन धारण केलेला, हाती दंड घेतलेला, रेशमी वस्त्र नेसलेला तो धर्मपुत्र यज्ञात प्रजापतीप्रमाणे पुन्हा तेजस्वी दिसला.
14.73.6
तथैवास्यर्त्विजः सर्वे तुल्यवेषा विशांपते ।
बभूवुरर्जुनश्चापि प्रदीप्त इव पावकः ॥ १४.७३.६ ॥
हे प्रजाधिपती, तसेच त्याचे सर्व ऋत्विज एकसारख्या वेषात झाले; अर्जुनही प्रज्वलित अग्नीप्रमाणे झाला.
14.73.7
श्वेताश्वः कपिकेतुश्च ससाराश्वं धनञ्जयः ।
विधिवत्पृथिवीपाल धर्मराजस्य शासनात् ॥ १४.७३.७ ॥
हे पृथ्वीपाला! श्वेत अश्व आणि कपिध्वज असलेला धनंजय धर्मराजाच्या आज्ञेने विधिपूर्वक त्या अश्वाच्या मागे गेला.
14.73.8
क्षिपन्गाण्डिवं राजन्बद्धगोधाङ्गुलित्रवान् ।
तमश्वं पृथिवीपाल मुदा युक्तः ससार च ॥ १४.७३.८ ॥
हे राजा! गांडीव धनुष्य ओढताना, गोधाचर्माचे बोटरक्षण बांधलेला, हे पृथ्वीपाला! तो आनंदाने त्या अश्वाच्या मागे गेला.
14.73.9
अनुमार्गं तदा राजन्नागमत्तत्पुरं विभो ।
द्रष्टुकामं कुरुश्रेष्ठं प्रयास्यनतं धनञ्जयम् ॥ १४.७३.९ ॥
हे राजा! हे विभो! तेव्हा कुरुश्रेष्ठ धनंजय प्रयाण करणार असल्याने त्याला पाहण्याच्या इच्छेने मार्गाने त्या नगरात आला नाही.
14.73.10
तेषामन्योन्यसम्मर्दादूष्मेव समाजायत ।
दिदृक्षूणां हयं तं च तं चैव हयसारिणम् ॥ १४.७३.१० ॥
त्या अश्वाला आणि अश्वसारथीला पाहण्याची इच्छा असणाऱ्यांच्या परस्पर गर्दीमुळे जणू उष्णता निर्माण झाली.
14.73.11
ततः शब्दो महाराज दिशः खं प्रतिपूरयन् ।
बभूव प्रेक्षतां नॄमां कुन्तीपुत्रं धनंजयम् ॥ १४.७३.११ ॥
नंतर हे महाराजा! दिशा आणि आकाश भरून टाकणारा एक शब्द उठला; तो कुंतीपुत्र धनंजयाकडे पाहणाऱ्या लोकांचा होता.
14.73.12
एष गच्छति कौन्तेयस्तुरगश्चैव दीप्तिमान् ।
समन्वेति महाबाहुः संस्पृशन्धनुरुत्तमम् ॥ १४.७३.१२ ॥
पाहा कुंतीपुत्र जात आहे, तेजस्वी अश्वही जात आहे; महाबाहू उत्तम धनुष्याला स्पर्श करत त्याच्या मागे चालला आहे.
14.73.13
एवं शुश्राव वदतां गिरो जिष्णुरुदारधीः ।
स्वस्ति तेऽस्तु व्रजारिष्टं पुनश्चैहीति भारत ॥ १४.७३.१३ ॥
असे बोलणाऱ्यांचे शब्द उदारबुद्धी जिष्णू (अर्जुन) याने ऐकले: 'तुझे कल्याण होवो, निर्विघ्न जा, पुन्हा परत ये, हे भरतवंशजा.'
14.73.14
अथापरे मनुष्येन्द्र पुरुषा वाक्यमब्रुवन् ।
नैनं पश्याम सम्मर्दे धनुरेतत्प्रदृश्यते ॥ १४.७३.१४ ॥
मग इतर पुरुष, हे मनुष्येंद्रा, हे शब्द म्हणाले: 'युद्धाच्या गर्दीत त्याला आम्ही पाहत नाही, पण हे धनुष्य दिसत आहे.'
14.73.15
एतद्धि भीमनिर्ह्रादं विश्रुतं गाण्डिवं धनुः ।
स्वस्ति गच्छत्वरिष्टो वै पन्थानमकुतोभयम्।
निवृत्तमेनं द्रक्ष्यामः पुनरेष्यति च ध्रुवम् ॥ १४.७३.१५ ॥
हे भयानक टंकाराचे प्रसिद्ध गांडीव धनुष्य आहे. तो निर्विघ्न, निर्भय मार्गाने कल्याणपूर्वक जावो. परत आल्यावर आम्ही त्याला पाहू; तो निश्चितच पुन्हा येईल.
14.73.16
एवमाद्या मनुष्याणां स्त्रीणां च भरतर्षभ ।
शुश्राव मधुरा वाचः पुनःपुनरुदारधीः ॥ १४.७३.१६ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, उदारबुद्धी त्याने पुरुष व स्त्रिया यांचे असे मधुर शब्द वारंवार ऐकले.
14.73.17
याज्ञवल्क्यस्य शिष्यश्च कुशलो यज्ञकर्मणि ।
प्रायात्पार्थेन सहितः शान्त्यर्थं वेदपारगः ॥ १४.७३.१७ ॥
याज्ञवल्क्याचा शिष्य, यज्ञकर्मात कुशल, वेदपारंगत, शांतीसाठी पार्थासह गेला.
14.73.18
ब्राह्मणाश्च महीपाल बहवो वेदपारगाः ।
अनुजग्मुर्महात्मानं क्षत्रियाश्च विशाम्पते।
विधिवत्पृथिवीपाल धर्मराजस्य शासनात् ॥ १४.७३.१८ ॥
हे प्रजापते, हे पृथ्वीपाला, वेदपारंगत अनेक ब्राह्मण आणि क्षत्रियही धर्मराजाच्या आज्ञेने विधिपूर्वक त्या महात्म्याच्या मागे गेले.
14.73.19
पाण्डवैः पृथिवीमश्वो निर्जितामस्त्रतेजसा ।
चचार स महाराज यथादेशं च सत्तम ॥ १४.७३.१९ ॥
पांडवांनी अस्त्रतेजाने जिंकलेल्या पृथ्वीवर तो अश्व फिरला, हे महाराज, देशानुसार, हे सत्तमा.
14.73.20
तत्र युद्धानि वृत्तानि यान्यासन्पाण्डवस्य ह ।
तानि वक्ष्यामि ते वीर विचित्राणि महान्ति च ॥ १४.७३.२० ॥
तेथे पांडवांची जी युद्धे आणि घटना घडल्या, हे वीरा, ती विचित्र आणि महान मी तुला सांगेन.
14.73.21
स हयः पृथिवीं राजन्प्रदक्षिणमवर्तत ।
ससारेत्तरतः पूर्वं तन्निबोध महीपते ॥ १४.७३.२१ ॥
तो अश्व, हे राजा, पृथ्वीला प्रदक्षिणा घालत फिरला; प्रथम दुसऱ्या बाजूने संचार केला, हे महीपते, ते ऐक.
14.73.22
अवमृद्रन्स राष्ट्राणि पार्थिवानां हयोत्तमः ।
शनैस्तदा परिययौ श्वेताश्वश्च महारथः ॥ १४.७३.२२ ॥
राजांची राष्ट्रे तुडवत तो उत्तम अश्व तेव्हा हळूहळू फिरला; श्वेताश्व असलेला महारथीही.
14.73.23
तत्र सङ्गणना नास्ति राज्ञामयुतशस्तदा ।
येऽयुध्यन्त महाराज क्षत्रिया हतबान्धवाः ॥ १४.७३.२३ ॥
तेथे राजांची गणना नव्हती, तेव्हा हजारोंनी; हे महाराज, जे क्षत्रिय लढले, ज्यांचे बांधव मारले गेले होते.
14.73.24
किराता यवना राजन्बहवोऽसिधनुर्धराः ।
म्लेच्छाश्चान्ये बहुविधाः पूर्वं ये निकृता रणे ॥ १४.७३.२४ ॥
किरात, यवन, हे राजा, तलवार-धनुष्य धारण करणारे पुष्कळ, आणि अनेक प्रकारचे म्लेच्छ, जे पूर्वी रणात पराभूत झाले होते.
14.73.25
आर्याश्च पृथिवीपालाः प्रहृष्टनरवाहनाः ।
समीयुः पाण्डुपुत्रेण बहवो युद्धदुर्मदाः ॥ १४.७३.२५ ॥
आर्य आणि पृथ्वीचे रक्षक असे अनेक राजे, आनंदाने नर आणि वाहनांसह, युद्धाच्या मदाने उन्मत्त होऊन पांडुपुत्रासमोर आले.
14.73.26
एवं वृत्तानि युद्धानि तत्रतत्र महीपते ।
अर्जुनस्य महीपालैर्नानादेशसमागतैः ॥ १४.७३.२६ ॥
हे महीपते, अशा प्रकारे विविध देशांतून आलेल्या राजांसोबत अर्जुनाची युद्धे ठिकठिकाणी घडली.
14.73.27
यान्यत्र हयतो राजन्प्रवृत्तानि महान्ति च ।
तानि युद्धानि वक्ष्यामि कौन्तेयस्य तवानघ ॥ १४.७३.२७ ॥
हे राजा, घोड्यामागे येथे घडलेली महान युद्धे, हे निष्पाप, कौंतेयाची ती युद्धे मी तुला सांगेन.