महाभारत · अध्याय 14.74
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.74.1
त्रिगर्तैरभवद्युद्धं कृतवैरैः किरीटिनः ।
महारथसमाज्ञातैर्हतानां पुत्रनप्तृभिः ॥ १४.७४.१ ॥
किरीटधारी अर्जुनाशी वैर धरणाऱ्या त्रिगर्तांशी युद्ध झाले; ते महारथ म्हणून प्रसिद्ध, मारल्या गेलेल्या वीरांचे पुत्र व नातू होते.
14.74.2
ते समाज्ञाय सम्प्राप्तं यज्ञियं तुरगोत्तम ।
विषयान्तं ततो वीरा दंशिताः पर्यवारयन् ॥ १४.७४.२ ॥
यज्ञाचा श्रेष्ठ अश्व देशाच्या सीमेपर्यंत आल्याचे ओळखून, चिलखतधारी वीरांनी त्याला वेढले.
14.74.3
रथिनो बद्धतूणीराः सदश्वैः समलङ्कृतैः ।
परिवार्य हयं राजन्ग्रहीतुं सम्प्रचक्रमुः ॥ १४.७४.३ ॥
बाणांचे भाते बांधलेले रथी, सुशोभित उत्तम घोड्यांसह, हे राजा, घोड्याला वेढून पकडण्यास सरसावले.
14.74.4
ततः किरीटी सञ्चिन्त्य तेषां तत्र चिकीर्षितम् ।
वारयामास तान्वीरान्सान्त्वपूर्वमरिंदमः ॥ १४.७४.४ ॥
मग शत्रुदमन किरीटी त्यांचा हेतू ओळखून, प्रथम सांत्वन देत त्या वीरांना अडवले.
14.74.5
तदनादृत्य ते सर्वे शरैरभ्यहनंस्तदा ।
तमोरजोभ्यां संछन्नांस्तान्किरीटी न्यवारयत् ॥ १४.७४.५ ॥
त्याकडे दुर्लक्ष करून ते सर्व तेव्हा बाणांनी प्रहार करू लागले; अंधार व धुळीने वेढलेल्या त्यांना किरीटीने रोखले.
14.74.6
तानव्रवीत्ततो जिष्णुः प्रहसन्निव भारत ।
निवर्तध्वमधर्मज्ञाः श्रेयो जीवितमेव च ॥ १४.७४.६ ॥
तेव्हा हे भारता, जिष्णू अर्जुन हसल्यासारखे त्यांना म्हणाला, 'हे अधर्म न जाणणाऱ्यांनो, परत फिरा; जीवितच श्रेयस्कर आहे.'
14.74.7
स हि वीरः प्रयास्यन्वै धर्मराजेन वारितः ।
हतबान्धवा न ते पार्त हन्तव्याः पार्थिवा इति ॥ १४.७४.७ ॥
ते वीर पुढे जात असताना धर्मराजाने त्यांना अडवले. हे पार्था, ज्यांचे बांधव मारले गेले आहेत, ते राजे तुझ्याकडून मारले जाण्यास योग्य नाहीत.
14.74.8
स तदा तद्वचः श्रुत्वा धर्मराजस्य धीमतः ।
तान्निवर्तध्वमित्याह न न्यवर्तन्ति चापि ते ॥ १४.७४.८ ॥
तेव्हा त्याने बुद्धिमान धर्मराजाचे ते शब्द ऐकून त्यांना 'परत जा' असे सांगितले. परंतु ते परत फिरले नाहीत.
14.74.9
ततस्त्रिगर्तराजानं सूर्यवर्माणमाहवे ।
विनद्य शरजालेनि प्रजहास धनंजयः ॥ १४.७४.९ ॥
मग धनंजयाने युद्धात त्रिगर्तराज सूर्यवर्म्याला गर्जना करून बाणांच्या जाळ्याने वेढले आणि मोठ्याने हसला.
14.74.10
ततस्ते रथघोपेण रथनेमिस्वनेन च ।
पूरयन्तो दिशः सर्वा धनंजयमुपाद्रवन् ॥ १४.७४.१० ॥
मग ते रथांच्या घोषाने आणि रथचाकांच्या आवाजाने सर्व दिशा भरून धनंजयावर चालून आले.
14.74.11
सूर्यवर्मा ततः पार्ते शराणां नतपर्वणाम् ।
शतान्यमुञ्चद्राजेन्द्र लघ्वस्त्रमभिदर्शयन् ॥ १४.७४.११ ॥
मग सूर्यवर्म्याने पार्थावर नतपर्वे असलेल्या शेकडो बाणांचा वर्षाव केला; हे राजेंद्रा, आपले लघु अस्त्रकौशल्य दाखवत.
14.74.12
तथैवान्ये महेष्वासा ये च तस्यानुयायिनः ।
मुमुचुः शरवर्षाणि धनंजयवधैषिणः ॥ १४.७४.१२ ॥
तसेच त्याचे अनुयायी असलेले इतर महाधनुर्धरही धनंजयाच्या वधाची इच्छा धरून बाणांचा वर्षाव करू लागले.
14.74.13
स ताञ्ज्यामुखनिर्मुक्तैर्बहुभिः सुबहूञ्शरान् ।
चिच्छेद पाण्डवो राजंस्ते भूमौ न्यपतंस्तदा ॥ १४.७४.१३ ॥
हे राजा, पांडुपुत्राने धनुष्याच्या दोरीतून सुटलेल्या त्या अनेक बाणांना अनेक बाणांनी तोडले; तेव्हा तुमचे योद्धे भूमीवर कोसळले.
14.74.14
केतुवर्मा तु तेजस्वी तस्यैवावरजो युवा ।
युयुधे भ्रातुरर्थाय पाण्डवेन यशस्विना ॥ १४.७४.१४ ॥
पण तेजस्वी केतुवर्मा, त्याचा धाकटा तरुण भाऊ, आपल्या भावासाठी यशस्वी पांडवाशी लढू लागला.
14.74.15
तमापतन्तं सम्प्रेक्ष्य केतुवर्माणमाहवे ।
अभ्यघ्नन्निशितैर्बाणैर्बीभत्सुः परवीरहा ॥ १४.७४.१५ ॥
युद्धात केतुवर्म्याला आपल्यावर धावून येताना पाहून, शत्रुवीरांचा संहारक बीभत्सूने (अर्जुनाने) तीक्ष्ण बाणांनी त्याला प्रहार केला.
14.74.16
केतुवर्मण्यभिहते धृतवर्मा महारथः ।
रथेनाशु समुत्पत्य शरैर्जिष्णुमवाकिरत् ॥ १४.७४.१६ ॥
केतुवर्मा घायाळ झाल्यावर, महारथी धृतवर्म्याने रथातून झेप घेऊन जिष्णूवर (अर्जुनावर) बाणांचा वर्षाव केला.
14.74.17
तस्य तां शीघ्रतामीक्ष्य तुतोषातीव वीर्यवान् ।
गुडाकेशो महादेजा बालस्य धृतवर्मणः ॥ १४.७४.१७ ॥
त्याची ती चपळता पाहून, पराक्रमी आणि महातेजस्वी गुडाकेश (अर्जुन) अत्यंत संतुष्ट झाला — ते धृतवर्म्याच्या त्या तरुणाचे शौर्य होते.
14.74.18
न संदधानं ददृशे नाददानं च तं तदा ।
किरन्तमेवं स शरान्ददृशे पाकशासनिः ॥ १४.७४.१८ ॥
तेव्हा तो (धृतवर्मा) बाण लावताना किंवा उचलताना दिसला नाही; तो बाण वर्षाव करत असल्याचेच पाकशासनी (इंद्रपुत्र अर्जुनाला) दिसले.
14.74.19
स तु तं पूजयामास धृतवर्माणमाहवे ।
मनसा तु मुहूर्तं वै रणे समभिहर्षयन् ॥ १४.७४.१९ ॥
त्याने युद्धात धृतवर्म्याचा क्षणभर मनोमन सन्मान केला आणि रणांगणात त्याला अत्यंत आनंदित केले.
14.74.20
न विव्याध रणे क्रुद्धः कुन्तीपुत्रो हसन्निव ।
सौभद्रस्येव तत्कर्म दृष्ट्वा बालस्य विस्मितः ॥ १४.७४.२० ॥
कुंतीपुत्र क्रोधित असूनही युद्धात त्याला बाणाने विंधले नाही; जणू हसत होता; सौभद्राप्रमाणे त्या बालकाचे ते कर्म पाहून तो चकित झाला.
14.74.21
तं पन्नगमिव क्रुद्धं कुरुवीरः स्मयन्निव ।
प्रीतिपूर्वं महाबाहुः प्राणैर्न व्यपरोपयत् ॥ १४.७४.२१ ॥
कुरुवीराने क्रोधित नागासारख्या त्याला हसत, प्रेमाने, त्या महाबाहूने त्याचे प्राण हरण केले नाहीत.
14.74.22
स तथा रक्ष्यमाणो वै पार्थेनामिततेजसा ।
धृतवर्मा शरं दीप्तं मुमोच विजये तदा ॥ १४.७४.२२ ॥
अमित तेजस्वी पार्थाने असे रक्षिलेला धृतवर्मा तेव्हा विजयावर एक तेजस्वी बाण सोडला.
14.74.23
स तेन विजयस्तूर्णमासीद्विद्धः करे भृशम् ।
मुमोच गाण्डिवं मोहात्तत्पपाताथ भूतले ॥ १४.७४.२३ ॥
त्या बाणाने विजयाचा हात लगेच खोलवर विंधला गेला; मोहाने त्याने गांडीव सोडले आणि ते जमिनीवर पडले.
14.74.24
धनुषः पततस्तस्य सव्यसाचिकराद्विभो ।
बभूव सदृशं रूपं शक्रचापस्य भारत ॥ १४.७४.२४ ॥
हे विभो, हे भारता! सव्यसाचीच्या हातून पडणाऱ्या त्या धनुष्याचे रूप इंद्रधनुष्यासारखे झाले.
14.74.25
तस्मिन्निपतिते दिव्ये महाधनुषि पार्थिवः ।
चकार सस्वनं हासं धृतवर्मा महाहवे ॥ १४.७४.२५ ॥
ते दिव्य महाधनुष्य पडल्यावर राजा धृतवर्म्याने महायुद्धात मोठ्याने हसला.
14.74.26
ततो रोषार्दितो जिष्णुः प्रमृज्य रुधिरं करात् ।
धनुरादत्त तद्दिव्यं शरवर्षैर्ववर्ष च ॥ १४.७४.२६ ॥
मग क्रोधाने व्याकूळ झालेल्या जिष्णूने हातावरील रक्त पुसून ते दिव्य धनुष्य उचलले आणि बाणांचा वर्षाव केला.
14.74.27
ततो हलहलाशब्दो दिवस्पृगभवत्तदा ।
नानाविधानां भूतानां तत्कर्माणि प्रशंसताम् ॥ १४.७४.२७ ॥
तेव्हा आकाशाला भिडणारा हलहल शब्द उठला; नाना प्रकारचे प्राणी त्याच्या कर्मांची प्रशंसा करू लागले.
14.74.28
ततः सम्प्रेक्ष्य संक्रुद्धं कालान्तकयमोपमम् ।
जिष्णुं त्रैगर्तका योधाः परीताः पर्यवारयन् ॥ १४.७४.२८ ॥
मग काळ आणि यमासारख्या क्रुद्ध झालेल्या जिष्णूला पाहून त्रैगर्त योद्ध्यांनी त्याला वेढा घातला.
14.74.29
अभिसृत्य परीप्सार्थं ततस्ते धृतवर्मणः ।
परिवव्रुर्गुडाकेशं तत्राक्रुद्ध्यद्धनंजयः ॥ १४.७४.२९ ॥
मग धृतवर्म्याचे योद्धे संरक्षणासाठी पुढे येऊन गुडाकेशाला वेढून उभे राहिले; तेथे धनंजय क्रुद्ध झाला.
14.74.30
ततो योधाञ्जघानाशु तेषां स दश चाष्ट च ।
महेन्द्रवज्रप्रतिमैरायसैर्बहुभिः शरैः ॥ १४.७४.३० ॥
मग त्याने त्यांपैकी अठरा योद्ध्यांना लगेच ठार केले; महेंद्राच्या वज्रासमान अनेक लोखंडी बाणांनी.
14.74.31
तान्सम्प्रभग्नान्सम्प्रेक्ष्य त्वरमाणो धनंजयः ।
शरैराशीविषाकारैर्जघान स्वनवद्धसन् ॥ १४.७४.३१ ॥
ते पूर्णपणे विखुरलेले पाहून धनंजयाने त्वरेने, विषारी सर्पांसारख्या बाणांनी, गर्जना करत हसत त्यांच्यावर प्रहार केला.
14.74.32
ते भग्नमनसः सर्वे त्रैगर्तकमहारथाः ।
दिशोऽभिदुद्रुवू राजन्धनंजयशरार्दिताः ॥ १४.७४.३२ ॥
हे राजा, खचलेल्या मनाचे ते सर्व त्रैगर्त महारथी धनंजयाच्या बाणांनी पीडित होऊन दिशांकडे पळाले.
14.74.33
हतावशिष्टा हि पराः पार्थं दृष्टपराक्रमाः ।
तमूचुः पुरुषव्याघ्रं संशप्तकनिषूदनम् ॥ १४.७४.३३ ॥
उरलेल्यांनी, त्याचा पराक्रम पाहून, संशप्तकांचा संहारक आणि नरव्याघ्र अशा पार्थाला म्हटले.
14.74.34
तवास्म किंकराः सर्वे सर्वे वै वशगास्तव ।
आज्ञापयस्वः नः पार्थ प्रह्वान्प्रेष्यानवस्थितान्।
करिष्यामः प्रियं सर्वं तव कौरवनन्दन ॥ १४.७४.३४ ॥
आम्ही सर्व तुमचे सेवक आहोत; सर्व तुमच्या ताब्यात आहोत. हे पार्था, आम्हाला आज्ञा द्या. नम्र सेवक म्हणून उभे आहोत; तुम्हाला प्रिय असलेले सर्व करू, हे कौरवनंदना.
14.74.35
एतदाज्ञाय वचनं सर्वांस्तानब्रवीत्तदा ।
जीवितं रक्षत नृपाः शासनं प्रतिगृह्यताम् ॥ १४.७४.३५ ॥
हे वचन ऐकून त्याने तेव्हा त्या सर्वांना म्हटले, 'हे राजांनो, आपले प्राण वाचवा; माझी आज्ञा स्वीकारा.'