Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

महाभारत · अध्याय 14.75

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

14.75.1

प्राग्ज्योतिषमथाभ्येत्य व्यचरत्स हयोत्तमः ।
भगदत्तात्मजस्तत्र निर्ययौ रणकर्कशः ॥ १४.७५.१ ॥

प्राग्ज्योतिष पहुँचकर वह श्रेष्ठ अश्व वहाँ विचरने लगा। तब भगदत्त का पुत्र, जो युद्ध में कठोर था, वहाँ से बाहर निकला।

14.75.2

सहयं पाण्डुपुत्रं तु विषयान्तमुपागतम् ।
युयुधे भरतश्रेष्ठ यज्ञदत्तो महीपतिः ॥ १४.७५.२ ॥

हे भरतश्रेष्ठ, घोड़े सहित पाण्डुपुत्र जब राज्य की सीमा पर आ पहुँचे, तब राजा यज्ञदत्त ने उनसे युद्ध किया।

14.75.3

सोभिनिर्याय नगराद्भगदत्तसुतो नृपः ।
अश्वमायान्तमुन्मथ्य नगराभिमुखो ययौ ॥ १४.७५.३ ॥

भगदत्त का पुत्र राजा नगर से निकलकर आते हुए अश्व पर प्रहार करके नगर की ओर मुख करके लौट गया।

14.75.4

तमालक्ष्य महाबाहुः कुरूणामृषभस्तदा ।
गाण्डीवं विक्षिपंस्तूर्णं सहसा समुपाद्रवत् ॥ १४.७५.४ ॥

उसे देखकर कुरुओं में श्रेष्ठ, महाबाहु अर्जुन ने तब गाण्डीव धनुष को खींचते हुए तुरन्त अचानक उस पर धावा बोल दिया।

14.75.5

ततो गाण्डीवनिर्मुक्तैरिषुभिर्मोहितो नृपः ।
हयमुत्सृज्य तं वीरस्ततः पार्थमुपाद्रवत् ॥ १४.७५.५ ॥

तब गाण्डीव से छूटे बाणों से मोहित होकर राजा ने उस अश्व को छोड़ दिया और उस वीर ने फिर पार्थ की ओर धावा बोला।

14.75.6

पुनः प्रविश्य नगरं दंशितः स नृपोत्तमः ।
आरुह्य नागप्रवरं निर्ययौ युद्धकाङ्क्षया ॥ १४.७५.६ ॥

नगर में फिर प्रवेश करके कवच से सज्जित वह श्रेष्ठ राजा, युद्ध की इच्छा से, श्रेष्ठ हाथी पर सवार होकर बाहर निकला।

14.75.7

पाण्डुरेणातपत्रेण ध्रियमाणेन मूर्धनि ।
दोधूयता चामरेण श्वेतेन च महारथः ॥ १४.७५.७ ॥

सिर पर श्वेत छत्र धारण किए हुए और श्वेत चामर डुलाए जाते हुए वह महारथी (राजा)।

14.75.8

ततः पार्थं समासाद्य पाण्डवानां महारथम् ।
आह्वयामास बीभत्सुं बाल्यान्मोहाच्च संयुगे ॥ १४.७५.८ ॥

तब पाण्डवों के महारथी पार्थ के समीप पहुँचकर उसने युद्ध में बाल्य और मोह के कारण बीभत्सु (अर्जुन) को ललकारा।

14.75.9

स वारणं नगप्रख्यं प्रभिन्नकरटामुखम् ।
प्रेषयामास संक्रुद्धः श्वेताश्वं प्रति पार्थिवः ॥ १४.७५.९ ॥

उस राजा ने क्रोधित होकर पर्वत-सदृश, मद से बहते कपोल और मुख वाले उस हाथी को श्वेत-अश्व (अर्जुन) की ओर भेजा।

14.75.10

विक्षरन्तं महामेघं परवारणवारणम् ।
शस्त्रवत्कल्पितं सङ्ख्ये विवशं युद्धदुर्मदम् ॥ १४.७५.१० ॥

बहती मदधारा वाला, महामेघ जैसा, शत्रु-गजों को रोकने वाला, युद्ध में शस्त्र-सदृश सजाया गया, अनियंत्रित और युद्ध-उन्मत्त वह (हाथी)।

14.75.11

प्रचोद्यमानः स गजस्तेन राज्ञा महाबलः ।
तदाऽङ्कशेन विबभावुत्पतिष्यन्निवाम्बरम् ॥ १४.७५.११ ॥

उस राजा द्वारा अंकुश से प्रेरित होकर वह महाबली हाथी, मानो आकाश में उछलने को हो, शोभित हुआ।

14.75.12

तमापतन्तं सम्प्रेक्ष्य क्रुद्धो राजन्धनंजयः ।
भूमिष्ठो वारणगतं योधयामास भारत ॥ १४.७५.१२ ॥

उसे आक्रमण करते देखकर, हे राजन्, क्रुद्ध धनंजय भूमि पर खड़े रहकर हाथी पर सवार उस (योद्धा) से लड़ने लगे, हे भारत।

14.75.13

यज्ञदत्तस्ततः क्रुद्धो मुमोचाशु धनंजये ।
तोमरानग्निसङ्काशाञ्शलभानिव वेगितान् ॥ १४.७५.१३ ॥

तब क्रोधित यज्ञदत्त ने धनंजय पर शीघ्र ही अग्नि के समान चमकते तोमर छोड़े, जो टिड्डियों की तरह वेग से उड़ रहे थे।

14.75.14

अर्जुनस्तानसम्प्राप्तान्गाण्डीवप्रभवैः शरैः ।
द्विधा त्रिधा च चिच्छेद खगमान्खगमैस्तदा ॥ १४.७५.१४ ॥

अर्जुन ने गाण्डीव से छूटे बाणों से उन तोमरों को, उनके पहुँचने से पहले, दो और तीन टुकड़ों में काट डाला, मानो पक्षी पक्षियों को मार रहे हों।

14.75.15

स तान्दृष्ट्वा तथा छिन्नांस्तोमरान्भगदत्तजः ।
इषूनसक्तांस्त्वरितः प्राहिणोत्पाण्डवं प्रति ॥ १४.७५.१५ ॥

भगदत्त-पुत्र ने उन तोमरों को इस प्रकार कटा हुआ देखकर शीघ्रता से पाण्डुपुत्र की ओर निरन्तर बाण छोड़े।

14.75.16

ततोऽर्जुनस्तूर्णतरं रुक्मपुङ्खानजिह्मगान् ।
प्रेषयामास संक्रुद्धो भगदत्तात्मजं प्रति ॥ १४.७५.१६ ॥

तब अर्जुन ने अत्यन्त क्रुद्ध होकर भगदत्त-पुत्र की ओर स्वर्णपंखी, सीधे जाने वाले बाण अति शीघ्रता से छोड़े।

14.75.17

स तैर्विद्धो महातेजा यज्ञदत्तो महामृधे ।
भृशाहतः पपातोर्व्यां न त्वेनमजहात्स्मृतिः ॥ १४.७५.१७ ॥

महाबली यज्ञदत्त उन बाणों से बिंधकर महायुद्ध में अत्यन्त घायल होकर भूमि पर गिर पड़ा, किन्तु उसकी चेतना नहीं गई।

14.75.18

ततः स पुनरारुह्य वारणप्रवरं रणे ।
अव्यग्रः प्रेषयामास जयार्थी विजयं प्रति ॥ १४.७५.१८ ॥

तब वह पुनः श्रेष्ठ हाथी पर चढ़कर रणभूमि में शान्तचित्त होकर विजय की इच्छा से, विजय (अर्जुन) की ओर बाण छोड़ने लगा।

14.75.19

तस्मै बाणांस्ततो जिष्णुर्निर्मुक्ताशीविषोपमान् ।
प्रेषयामास संक्रुद्धो ज्वलितज्वलनोपमान् ॥ १४.७५.१९ ॥

तब क्रोधित जिष्णु (अर्जुन) ने उस पर छूटे हुए विषैले सर्पों के समान और जलती अग्नि के समान बाण चलाए।

14.75.20

स तैर्विद्धो महानागो विस्रवन्रुधिरं बभौ ।
हिमवानिव शैलेन्द्रो बहुप्रस्रवणस्तदा ॥ १४.७५.२० ॥

उन बाणों से बिंधा वह महान गज रक्त बहाता हुआ तब उस हिमालय के समान शोभित हुआ, जो पर्वतराज है और जिससे अनेक झरने बहते हैं।