মহাভারত · অধ্যায় 14.8
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.8.1
गिरेर्हिमवतः पृष्ठे मुञ्जवान्नाम पर्वतः ।
तप्यते यत्र भगवांस्तपो नित्यमुपापतिः ॥ १४.८.१ ॥
হিমালয়ের পৃষ্ঠদেশে মুঞ্জবান নামে এক পর্বত আছে, যেখানে ভগবান উমাপতি সর্বদা তপস্যা করেন।
14.8.2
वनस्पतीनां मूलेषु शृङ्गेषु विषमेषु च ।
गुहासु शैलराजस्य यथाकामं यथासुखम् ॥ १४.८.२ ॥
বৃক্ষমূলে, দুর্গম শৃঙ্গে এবং গিরিরাজের গুহায়, যথা ইচ্ছা ও যথা সুখে।
14.8.3
उमासहायो भगवान्यत्र नित्यं महेश्वरः ।
आस्ते शूली महातेजा नानाभूतगणावृतः ॥ १४.८.३ ॥
উমার সহিত ভগবান মহেশ্বর, ত্রিশূলধারী মহাতেজা, নানা ভূতগণে পরিবৃত হয়ে সর্বদা যেখানে বাস করেন।
14.8.4
तत्र रुद्राश्च साध्याश्च विश्वेऽथ वसवस्तथा ।
यमश्च वरुणश्चैव कुबेरश्च सहानुगः ॥ १४.८.४ ॥
সেখানে রুদ্রগণ, সাধ্যগণ, বিশ্বদেবগণ, বসুগণ, যম, বরুণ এবং অনুচরসহ কুবেরও আছেন।
14.8.5
भूतानि च पिशाचाश्च नासत्यावपि चाश्विनौ ।
गन्धऱ्वाप्सरसश्चैव यक्षा देवर्षयस्तथा ॥ १४.८.५ ॥
ভূতগণ ও পিশাচগণ, নাসত্যদ্বয় ও অশ্বিনীকুমারদ্বয়, গন্ধর্ব ও অপ্সরাগণ, যক্ষগণ ও দেবর্ষিগণও সেখানে আছেন।
14.8.6
आदित्या मरुतश्चैव यातुधानाश्च सर्वशः ।
उपासन्ते महात्मानं बहुरूपमुपापतिम् ॥ १४.८.६ ॥
আদিত্যগণ, মরুদগণ ও যাতুধানগণ সকল প্রকারে বহুরূপ মহাত্মা উমাপতিকে উপাসনা করেন।
14.8.7
रमते भगवांस्तत्र कुबेरानुचरैः सह ।
विकृतैर्विकृताकारैः क्रीडद्भिः पृथिवीपते ॥ १४.८.७ ॥
হে পৃথিবীপতি, সেখানে ভগবান কুবেরের অনুচরদের সঙ্গে আনন্দ করেন; তারা বিকৃত আকারে খেলা করে।
14.8.8
श्रिया ज्वलन्दृश्यते वै बालादित्यसमद्युतिः ।
न रूपं शक्यते तस्य संस्थानं वा कदाचन।
निर्देष्टुं प्राणिभिः कैश्चित्प्राकृतैर्मांसलोचनैः ॥ १४.८.८ ॥
তিনি উদীয়মান সূর্যের মতো দীপ্তিতে জ্বলন্ত রূপে দৃষ্টিগোচর হন। সাধারণ মাংসচক্ষু কোনো প্রাণীই তাঁর রূপ বা আকার কখনও বর্ণনা করতে পারে না।
14.8.9
नोष्णं न शिशिरं तत्र न वायुर्न च भास्करः ।
न जारा क्षुत्पिपासे वा न मृत्युर्न भयं नृप ॥ १४.८.९ ॥
সেখানে গরম নেই, শীতও নেই; বায়ু নেই, সূর্যও নেই। জরা নেই, ক্ষুধা-তৃষ্ণা নেই; মৃত্যু নেই, ভয়ও নেই, হে নৃপ।
14.8.10
तस्य शैलस्य पार्श्वेषु सर्वेषु जयतांवर ।
धातवो जातरूपस्य रश्मयः सवितुर्यथा ॥ १४.८.१० ॥
হে বিজয়ীশ্রেষ্ঠ, সেই পর্বতের সকল পার্শ্বে সোনার ধাতুসমূহ সূর্যের রশ্মির মতো ঝলমল করে।
14.8.11
रक्ष्यन्ते ते कुबेरस्य सहायैरुद्यतायुधैः ।
चिकीर्षद्भिः प्रियं राजन्कुबेरस्य महात्मनः ॥ १४.८.११ ॥
হে রাজন, মহাত্মা কুবেরের প্রিয়কার্য সাধনে ইচ্ছুক, উদ্যত অস্ত্রধারী তাঁর সহায়কদের দ্বারা সেগুলি রক্ষিত হয়।
14.8.12
तत्र गत्वा समन्वास्य महायोगेश्वरं शिवम् ।
कुरु प्रणामं राजर्षे भक्त्या परमया यतुः ॥ १४.८.१२ ॥
সেখানে গিয়ে, নিকটে গিয়ে, মহাযোগেশ্বর শিবকে প্রণাম করো, হে রাজর্ষি; পরম ভক্তিতে, যত্ন সহকারে।
14.8.13
तस्मै भगवते कृत्वा नमः शर्वाय वेधसे ।
एभिस्तं नामभिर्देवं सर्वविद्याधरं स्तुहि ॥ १४.८.१३ ॥
সেই ভগবান শর্ব, বিধাতাকে প্রণাম করে, এই নামসমূহের দ্বারা সর্ববিদ্যাধর সেই দেবতার স্তব করো।
14.8.14
रुद्राय शितिकण्ठाय सुरूपाय सुवर्चसे ।
कपर्दिने करालाय हर्यक्ष्णे वरदाय च ॥ १४.८.१४ ॥
রুদ্রকে, নীলকণ্ঠকে, সুরূপকে, তেজস্বীকে, জটাধারীকে, ভয়ংকরকে, হরিতনেত্রকে, বরদাতাকে, এবং।
14.8.15
त्र्यक्ष्णे पूष्णो दन्तभिदे वामनाय शिवाय च ।
याम्यायाव्यक्तरूपाय सद्वृत्ते शङ्कराय च ॥ १४.८.१५ ॥
ত্র্যম্বককে, পূষার দন্তভঙ্গকারীকে, বামনকে, শিবকে, এবং যাম্যকে, অব্যক্তরূপকে, সদ্বৃত্তকে, শঙ্করকে, এবং।
14.8.16
क्षेम्याय हरिकेशाय स्थाणवे पुरुषाय च ।
हरिनेत्राय मुण्डाय क्रुद्धायोत्तरणाय च ॥ १४.८.१६ ॥
ক্ষেম্যকে, হরিকেশকে, স্থাণুকে, পুরুষকে, এবং হরিনেত্রকে, মুণ্ডকে, ক্রুদ্ধকে, উত্তরণকারীকে, এবং।
14.8.17
भास्वराय सुतीर्थाय देवदेवाय रंहसे ।
उष्णीषिणे सुवक्त्राय सहस्राक्षाय मीढुषे ॥ १४.८.१७ ॥
ভাস্বরকে, সুতীর্থকে, দেবদেবকে, বেগবানকে, উষ্ণীষধারীকে, সুমুখকে, সহস্রাক্ষকে, দানশীলকে।
14.8.18
गिरिशाय प्राशान्ताय यतये चीरवाससे ।
बिल्वदण्डाय सिद्धाय सर्वदण्डधराय च ॥ १४.८.१८ ॥
গিরীশকে, প্রশান্তকে, যতিকে, চীরবস্ত্রধারীকে, বিল্বদণ্ড সিদ্ধকে, এবং সর্বদণ্ডধরকে।
14.8.19
मृगव्याधाय महते धन्विनेऽथ भवाय च ।
वराय सोमवक्त्राय सिद्धमन्त्राय चक्षुषे ॥ १४.८.१९ ॥
মৃগব্যাধ, মহান, ধনুর্ধর, ভব, বর, সোমমুখ এবং সিদ্ধমন্ত্র চক্ষুকে নমস্কার।
14.8.20
हिरण्यबाहवे राजन्नुग्राय पतये दिशाम् ।
लेलिहानाय गोष्ठाय सिद्धमन्त्राय वृष्णये ॥ १४.८.२० ॥
হে রাজন, স্বর্ণবাহু, উগ্র, দিকসমূহের পতি, অগ্নিশিখা লেহনকারী, গোষ্ঠে স্থিত, সিদ্ধমন্ত্র বৃষ্ণিকে নমস্কার।
14.8.21
पशूनां पतये चैव भूतानां पतये नमः ।
वृषाय मातृभक्ताय सेनान्ये मध्यमाय च ॥ १४.८.२१ ॥
পশুদের পতি এবং ভূতদের পতিকে নমস্কার। বৃষ, মাতৃভক্ত, সেনানায়ক ও মধ্যমকে নমস্কার।
14.8.22
अभिवक्त्राय पतये सर्वदेवमयाय च ।
स्रुवहस्ताय पतये धन्विने भार्गवाय च।
अजाय कृष्णनेत्राय विरूपाक्षाय चैव ह ॥ १४.८.२२ ॥
সর্বদিকে মুখবিশিষ্ট পতিকে, সর্বদেবময়কে নমস্কার। স্রুব হাতে ধারণকারী পতিকে, ধনুর্ধর ভার্গবকে নমস্কার। অজ, কৃষ্ণনেত্র ও বিরূপাক্ষকে নমস্কার।
14.8.23
तीक्ष्णदंष्ट्राय तीक्ष्णाय वैश्वानरमुखाय च ।
महात्मने चानङ्गाय सर्वाय पतये विशाम् ॥ १४.८.२३ ॥
তীক্ষ্ণদংষ্ট্র, তীক্ষ্ণ এবং বৈশ্বানরমুখকে নমস্কার। মহাত্মা, অনঙ্গ, সর্ব এবং প্রজাপতিকে নমস্কার।
14.8.24
तथा रुद्राय पतये पृथवे कृत्तिवाससे ।
विलोहिताय दीप्ताय दीप्ताक्षाय महौजसे।
वसुरेतःसुवपुषे पृथवे कृत्तिवाससे ॥ १४.८.२४ ॥
তেমনই রুদ্রের পতি, পৃথু, কৃত্তিবাসকে নমস্কার। বিলোহিত, দীপ্ত, দীপ্তাক্ষ, মহৌজা, বসুরেতা, সুবপু, পৃথু, কৃত্তিবাসকে নমস্কার।
14.8.25
कपालमालिने चैव सुवर्णमुकुटाय च ।
महादेवाय कृष्णाय त्र्यम्बकायानघाय च ॥ १४.८.२५ ॥
কপালমালা-ধারী, সুবর্ণমুকুট-ধারী, মহাদেব, কৃষ্ণবর্ণ, ত্র্যম্বক ও নিষ্পাপকে (নমস্কার)।
14.8.26
क्रोधनायानृशंसाय मृदवे बाहुशालिने ।
दण्डिने तप्ततपसे तथैवाक्रूरकर्मणे ॥ १४.८.२६ ॥
ক্রোধী, অনৃশংস, মৃদু, বাহুশালী, দণ্ডধারী, তপ্ততপা এবং অক্রূরকর্মা তাঁকে (নমস্কার)।
14.8.27
सहस्रशिरसे चैव सहस्रचरणाय च ।
नमः स्वधास्वरूपाय बहुरूपाय दंष्ट्रिणे ॥ १४.८.२७ ॥
সহস্রশীর্ষ, সহস্রচরণ, স্বধাস্বরূপ, বহুরূপ ও দংষ্ট্রীকে নমস্কার।
14.8.28
पिनाकिनं महादेवं महाभोगिनमव्ययम् ।
त्रिशूलहस्तं वरदं त्र्यम्बकं भुवनेश्वरम् ॥ १४.८.२८ ॥
পিনাকী মহাদেব, মহাভোগী, অব্যয়, ত্রিশূলহস্ত, বরদ, ত্র্যম্বক, ভুবনেশ্বরকে।
14.8.29
त्रिपुरघ्नं त्रिनयनं त्रिलोकेशं महौजसम् ।
प्रभवं सर्वभूतानां दातारं धरणीधरम् ॥ १४.८.२९ ॥
ত্রিপুরনাশক, ত্রিনয়ন, ত্রিলোকেশ, মহাতেজা, সর্বভূতের প্রভব, দাতা ও ধরণীধর।
14.8.30
ईशानं शङ्करं सर्वं शिवं विश्वेश्वरं भवम् ।
उमापतिं पशुपतिं विश्वरूपं महेश्वरम् ॥ १४.८.३० ॥
ঈশান, শঙ্কর, সর্ব, শিব, বিশ্বেশ্বর, ভব, উমাপতি, পশুপতি, বিশ্বরূপ ও মহেশ্বরকে (নমস্কার)।
14.8.31
विरूपाक्षं दशभुजं विष्यन्दं गोवृषध्वजम् ।
उग्रं स्थाणुं शिवं रौद्रं शर्वं गौरीशमीश्वरम् ॥ १४.८.३१ ॥
বিরূপাক্ষ, দশভুজ, বিষ্যন্দ, গোবৃষধ্বজ, উগ্র, স্থাণু, শিব, রৌদ্র, শর্ব, গৌরীশ, ঈশ্বর।
14.8.32
शितिकण्ठमजं शुक्रं पृथुं पृथुहरं वरम् ।
विश्वरूपं विरूपाक्षं बहुरूपमुपापतिम् ॥ १४.८.३२ ॥
নীলকণ্ঠ, অজ, শুক্র, পৃথু, পৃথুহর, বর, বিশ্বরূপ, বিরূপাক্ষ, বহুরূপ, উমাপতি।
14.8.33
प्रणम्य शिरसा देवमनङ्गाङ्गहरं हरम् ।
शरण्यं शरणं याहि महादेवं चतुर्मुखम् ॥ १४.८.३३ ॥
মস্তক নত করে অনঙ্গের অঙ্গহারী সেই দেবতাকে প্রণাম করো; শরণ্য মহাদেব চতুর্মুখের শরণ নাও।
14.8.34
विरोचमानं वपुषा दिव्याभरणभूषितम् ।
अनाद्यन्तमजं शंभुं सर्वव्यापिनमीश्वरम् ॥ १४.८.३४ ॥
দেহে দীপ্যমান, দিব্য অলংকারে ভূষিত, আদি-অন্তহীন, অজ, শম্ভু, সর্বব্যাপী ঈশ্বর।
14.8.35
निस्त्रैगुण्यं निरुद्वेगं निर्मलं निधिमोजसाम् ।
प्रणम्य प्राञ्जलिः शर्वं प्रयामि शरणं हरम् ॥ १४.८.३५ ॥
ত্রিগুণাতীত, নিরুদ্বেগ, নির্মল, তেজের নিধি; করজোড়ে শর্বকে প্রণাম করে আমি হরের শরণ নিচ্ছি।
14.8.36
सम्मान्यं निश्चलं नित्यमकारुण्यमलेपनम् ।
अध्यात्मवेदमासाद्य प्रयामि शरणं मुहुः ॥ १४.८.३६ ॥
সম্মাননীয়, নিশ্চল, নিত্য, করুণাহীন, অলিপ্ত; অধ্যাত্মজ্ঞান লাভ করে আমি বারবার শরণ নিচ্ছি।
14.8.37
यस्य नित्यं विदुः स्थानं मोक्षमध्यात्मचिन्तकाः ।
योगीशं तत्वमार्गस्थाः कैवल्यं पदमक्षरम् ॥ १४.८.३७ ॥
আধ্যাত্মচিন্তকেরা যাঁর স্থান ও মোক্ষকে নিত্য জানেন; তত্ত্বমার্গে স্থিত যোগীশ্বরকে, কৈবল্য ও অক্ষর পদকে।
14.8.38
यं विदुः सङ्गिनं मुक्ताः सामान्यं समदर्शिनः ।
तं प्रपद्ये जगद्योनिमयोनिं निर्गुणात्मकम् ॥ १४.८.३८ ॥
মুক্ত ও সমদর্শীরা যাঁকে সঙ্গী ও সাধারণ বলে জানেন, সেই জগতের উৎস, অযোনি, নির্গুণস্বরূপের আমি শরণ নিচ্ছি।
14.8.39
असृजद्यस्तु भूतादीन्सप्त लोकान्सनातनान् ।
स्थितः सत्योपरि स्थाणुस्तं प्रपद्ये सनातनम् ॥ १४.८.३९ ॥
ভূতাদি এবং সাতটি সনাতন লোক যিনি সৃষ্টি করেছেন; সত্যের উপরে স্থাণুরূপে যিনি স্থিত; সেই সনাতনের আমি শরণ নিচ্ছি।
14.8.40
भक्तानां सुलभं तं हि दुर्लभं दूरपातिनाम् ।
अदूरस्थममुं देवं प्रकृतेः परतः स्थितम् ॥ १४.८.४० ॥
ভক্তদের কাছে তিনি সুলভ, দূরে সরে যাওয়াদের কাছে দুর্লভ; কাছেই অবস্থিত সেই দেবতা প্রকৃতির অতীতে স্থিত।
14.8.41
नमामि सर्वलोकस्थं व्रजामि शरणं शिवम् ।
एवं कृत्वा नमस्तस्मै महादेवाय रंहसे।
महात्मने क्षितिपते तत्सुवर्णमवाप्स्यसि ॥ १४.८.४१ ॥
সর্বলোকে স্থিত শিবকে আমি প্রণাম করি, শিবের শরণ নিই। এভাবে সেই মহাদেবকে দ্রুত প্রণাম করে, হে ক্ষিতিপতি, তুমি সেই সুবর্ণ লাভ করবে।
14.8.42
लभन्ते गाणपत्यं च तदेकाग्रा हि मानवाः ।
किं पुनः स्वर्णिभाण्डानि तस्मात्त्वं गच्छ मा चिरं ॥ १४.८.४२ ॥
একাগ্র মানুষেরা গাণপত্য পদও লাভ করে; তবে সোনার পাত্রের কথা আর কী? অতএব তুমি যাও, দেরি কোরো না।
14.8.43
महत्तरं हि ते लाभं हस्त्यश्वोष्ट्रादिभिः सह ।
सुवर्णमाहरिष्यन्तस्तत्र गच्छन्तु ते नराः ॥ १४.८.४३ ॥
হাতি, ঘোড়া, উট প্রভৃতির সঙ্গে তোমার অনেক বড় লাভ হবে। সেখানে গিয়ে সোনা আনুক তোমার লোকেরা।
14.8.44
इत्युक्तः स वचस्तस्य चक्रे कारन्धमात्मजः ।
गङ्गाधरं नमस्कृत्य लब्धवान्धनमुत्तमम् ॥ १४.८.४४ ॥
এইভাবে বলা হলে তার কথা অনুসারে তার পুত্র কারন্ধম কাজ করল। গঙ্গাধর (শিব)-কে প্রণাম করে সে উৎকৃষ্ট ধন লাভ করল।
14.8.45
कुबेर इव तत्प्राप्य महादेवप्रसादतः ।
ततोऽतिमानुषं सर्वं चक्रे यज्ञस्य संविधिम् ॥ १४.८.४५ ॥
মহাদেবের কৃপায় সেই ধন পেয়ে সে কুবেরের মতো হল। তারপর যজ্ঞের সমস্ত আয়োজন অতিমানুষিকভাবে করল।
14.8.46
सौवर्णानि च भाण्डानि संचक्रुस्तत्र शिल्पिनः ।
शालाश्च सर्वसम्भारांस्तत्र संवर्तशासनात् ॥ १४.८.४६ ॥
সেখানে শিল্পীরা সোনার পাত্র তৈরি করল; সংবর্তের আদেশে সেখানে শালা ও সমস্ত উপকরণ প্রস্তুত করল।
14.8.47
बृहस्पतिस्तु तां श्रुत्वा मरुत्तस्य महीपतेः ।
समृद्धिमति देवेभ्यः सन्तापमकरोद्भृशम् ॥ १४.८.४७ ॥
কিন্তু মরুত্ত রাজার সেই সমৃদ্ধির কথা শুনে বৃহস্পতি দেবতাদের মধ্যে অত্যন্ত সন্তাপ সৃষ্টি করলেন।
14.8.48
सन्तप्यमानो वैवर्ण्यं कृशत्वं चागमत्परम् ।
भविष्यति हि मे शत्रुः संवर्तो वसुमानिति ॥ १४.८.४८ ॥
সন্তাপে পীড়িত হয়ে সে বিবর্ণ ও অত্যন্ত কৃশ হয়ে পড়ল। সে ভাবল, "ধনবান সংবর্ত নিশ্চয়ই আমার শত্রু হবে।"
14.8.49
तं श्रुत्वा भृशसंतप्तं देवराजो बृहस्पतिम् ।
अभिगम्यामरवृतः प्रोवाचेदं वचस्तदा ॥ १४.८.४९ ॥
তার কথা শুনে অত্যন্ত সন্তপ্ত দেবরাজ ইন্দ্র দেবতাদের দ্বারা বেষ্টিত হয়ে তখন বৃহস্পতির কাছে গিয়ে এই কথা বললেন।