महाभारत · अध्याय 14.8
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.8.1
गिरेर्हिमवतः पृष्ठे मुञ्जवान्नाम पर्वतः ।
तप्यते यत्र भगवांस्तपो नित्यमुपापतिः ॥ १४.८.१ ॥
हिमालयाच्या पाठीवर मुञ्जवान नावाचा एक पर्वत आहे, जिथे भगवान उमापती सदैव तपश्चर्या करतात.
14.8.2
वनस्पतीनां मूलेषु शृङ्गेषु विषमेषु च ।
गुहासु शैलराजस्य यथाकामं यथासुखम् ॥ १४.८.२ ॥
वृक्षांच्या मुळांशी, विषम शिखरांवर आणि पर्वतराजाच्या गुहांमध्ये, इच्छेप्रमाणे आणि सुखाप्रमाणे.
14.8.3
उमासहायो भगवान्यत्र नित्यं महेश्वरः ।
आस्ते शूली महातेजा नानाभूतगणावृतः ॥ १४.८.३ ॥
उमेसह भगवान महेश्वर, त्रिशूलधारी महातेजस्वी, विविध भूतगणांनी वेढलेले, जिथे सदा वास करतात.
14.8.4
तत्र रुद्राश्च साध्याश्च विश्वेऽथ वसवस्तथा ।
यमश्च वरुणश्चैव कुबेरश्च सहानुगः ॥ १४.८.४ ॥
तेथे रुद्र आणि साध्य, विश्वेदेव तसेच वसू, यम, वरुण आणि अनुचरांसह कुबेरही आहेत.
14.8.5
भूतानि च पिशाचाश्च नासत्यावपि चाश्विनौ ।
गन्धऱ्वाप्सरसश्चैव यक्षा देवर्षयस्तथा ॥ १४.८.५ ॥
भूते आणि पिशाच, नासत्य आणि दोन अश्विनीकुमार, गंधर्व आणि अप्सरा, यक्ष आणि देवर्षीही तेथे आहेत.
14.8.6
आदित्या मरुतश्चैव यातुधानाश्च सर्वशः ।
उपासन्ते महात्मानं बहुरूपमुपापतिम् ॥ १४.८.६ ॥
आदित्य, मरुत आणि यातुधान सर्व प्रकारे बहुरूपी महात्मा उमापतीची उपासना करतात.
14.8.7
रमते भगवांस्तत्र कुबेरानुचरैः सह ।
विकृतैर्विकृताकारैः क्रीडद्भिः पृथिवीपते ॥ १४.८.७ ॥
हे पृथ्वीपते, तेथे भगवान कुबेराच्या अनुचरांसह रमतात; ते विकृत आकारांनी खेळत असतात.
14.8.8
श्रिया ज्वलन्दृश्यते वै बालादित्यसमद्युतिः ।
न रूपं शक्यते तस्य संस्थानं वा कदाचन।
निर्देष्टुं प्राणिभिः कैश्चित्प्राकृतैर्मांसलोचनैः ॥ १४.८.८ ॥
तो उगवत्या सूर्यासारख्या तेजाने प्रकाशमान दिसतो. सामान्य मांसचक्षू असलेल्या कोणत्याही प्राण्याला त्याचे रूप किंवा आकार कधीही वर्णन करता येत नाही.
14.8.9
नोष्णं न शिशिरं तत्र न वायुर्न च भास्करः ।
न जारा क्षुत्पिपासे वा न मृत्युर्न भयं नृप ॥ १४.८.९ ॥
तेथे उष्णता नाही, थंडीही नाही; वारा नाही, सूर्यही नाही. वार्धक्य नाही, भूक-तहान नाही; मृत्यू नाही, भयही नाही, हे राजा.
14.8.10
तस्य शैलस्य पार्श्वेषु सर्वेषु जयतांवर ।
धातवो जातरूपस्य रश्मयः सवितुर्यथा ॥ १४.८.१० ॥
हे जयवंतांमध्ये श्रेष्ठा, त्या पर्वताच्या सर्व बाजूंवर सोन्याची धातू सूर्यकिरणांसारखी चमकते.
14.8.11
रक्ष्यन्ते ते कुबेरस्य सहायैरुद्यतायुधैः ।
चिकीर्षद्भिः प्रियं राजन्कुबेरस्य महात्मनः ॥ १४.८.११ ॥
हे राजा, महात्मा कुबेराचे प्रिय करू इच्छिणाऱ्या, शस्त्रे उगारलेल्या त्याच्या सहाय्यकांकडून ते रक्षिले जातात.
14.8.12
तत्र गत्वा समन्वास्य महायोगेश्वरं शिवम् ।
कुरु प्रणामं राजर्षे भक्त्या परमया यतुः ॥ १४.८.१२ ॥
तेथे जाऊन, जवळ जाऊन, महायोगेश्वर शिवाला नमस्कार करा, हे राजर्षी; परम भक्तीने, प्रयत्नपूर्वक.
14.8.13
तस्मै भगवते कृत्वा नमः शर्वाय वेधसे ।
एभिस्तं नामभिर्देवं सर्वविद्याधरं स्तुहि ॥ १४.८.१३ ॥
त्या भगवान शर्वाला, विधात्यााला नमस्कार करून, या नामांनी सर्व विद्यांचा धारक त्या देवाची स्तुती कर.
14.8.14
रुद्राय शितिकण्ठाय सुरूपाय सुवर्चसे ।
कपर्दिने करालाय हर्यक्ष्णे वरदाय च ॥ १४.८.१४ ॥
रुद्राला, नीलकंठाला, सुरूपाला, तेजस्व्याला, जटाधाऱ्याला, भयंकराला, हरितनेत्राला, वरदात्याला, आणि.
14.8.15
त्र्यक्ष्णे पूष्णो दन्तभिदे वामनाय शिवाय च ।
याम्यायाव्यक्तरूपाय सद्वृत्ते शङ्कराय च ॥ १४.८.१५ ॥
त्र्यंबकाला, पूषाचे दात मोडणाऱ्याला, वामनाला, शिवाला, आणि याम्याला, अव्यक्तरूपाला, सद्वृत्ताला, शंकराला, आणि.
14.8.16
क्षेम्याय हरिकेशाय स्थाणवे पुरुषाय च ।
हरिनेत्राय मुण्डाय क्रुद्धायोत्तरणाय च ॥ १४.८.१६ ॥
क्षेम्याला, हरिकेशाला, स्थाणूला, पुरुषाला, आणि हरिनेत्राला, मुंडाला, क्रुद्धाला, उत्तरणाला, आणि.
14.8.17
भास्वराय सुतीर्थाय देवदेवाय रंहसे ।
उष्णीषिणे सुवक्त्राय सहस्राक्षाय मीढुषे ॥ १४.८.१७ ॥
भास्वराला, सुतीर्थाला, देवदेवाला, वेगवंताला, उष्णीषधाऱ्याला, सुवक्त्राला, सहस्राक्षाला, दानशीलाला.
14.8.18
गिरिशाय प्राशान्ताय यतये चीरवाससे ।
बिल्वदण्डाय सिद्धाय सर्वदण्डधराय च ॥ १४.८.१८ ॥
गिरीशाला, प्रशांताला, यतीला, चीरवस्त्रधाऱ्याला, बिल्वदंड सिद्धाला, आणि सर्वदंडधाऱ्याला.
14.8.19
मृगव्याधाय महते धन्विनेऽथ भवाय च ।
वराय सोमवक्त्राय सिद्धमन्त्राय चक्षुषे ॥ १४.८.१९ ॥
मृगव्याध, महान, धनुर्धर, भव, वर, सोममुख आणि सिद्धमंत्र नेत्र यांना नमस्कार.
14.8.20
हिरण्यबाहवे राजन्नुग्राय पतये दिशाम् ।
लेलिहानाय गोष्ठाय सिद्धमन्त्राय वृष्णये ॥ १४.८.२० ॥
हे राजा, सुवर्णबाहू, उग्र, दिशांचा पती, ज्वाला चाटणारा, सभेत स्थित, सिद्धमंत्र वृष्णी यांना नमस्कार.
14.8.21
पशूनां पतये चैव भूतानां पतये नमः ।
वृषाय मातृभक्ताय सेनान्ये मध्यमाय च ॥ १४.८.२१ ॥
पशूंचा पती व भूतांचा पती यांना नमस्कार. वृष, मातृभक्त, सेनापती आणि मध्यम यांनाही नमस्कार.
14.8.22
अभिवक्त्राय पतये सर्वदेवमयाय च ।
स्रुवहस्ताय पतये धन्विने भार्गवाय च।
अजाय कृष्णनेत्राय विरूपाक्षाय चैव ह ॥ १४.८.२२ ॥
सर्व दिशांना मुख असलेल्या पतीला, सर्वदेवमयाला नमस्कार. स्रुव हातात धरणाऱ्या पतीला, धनुर्धर भार्गवाला नमस्कार. अजाला, कृष्णनेत्राला, विरूपाक्षाला नमस्कार.
14.8.23
तीक्ष्णदंष्ट्राय तीक्ष्णाय वैश्वानरमुखाय च ।
महात्मने चानङ्गाय सर्वाय पतये विशाम् ॥ १४.८.२३ ॥
तीक्ष्णदंष्ट्र, तीक्ष्ण आणि वैश्वानरमुख यांना नमस्कार. महात्मा, अनंग, सर्व आणि प्रजांचा पती यांना नमस्कार.
14.8.24
तथा रुद्राय पतये पृथवे कृत्तिवाससे ।
विलोहिताय दीप्ताय दीप्ताक्षाय महौजसे।
वसुरेतःसुवपुषे पृथवे कृत्तिवाससे ॥ १४.८.२४ ॥
तसेच रुद्राचा पती, पृथु, कृत्तिवासा यांना नमस्कार. विलोहित, दीप्त, दीप्ताक्ष, महौजस, वसुरेता, सुवपु, पृथु, कृत्तिवासा यांना नमस्कार.
14.8.25
कपालमालिने चैव सुवर्णमुकुटाय च ।
महादेवाय कृष्णाय त्र्यम्बकायानघाय च ॥ १४.८.२५ ॥
कपालमाला धारण करणाऱ्या, सुवर्णमुकुटधारी, महादेव, कृष्णवर्ण, त्र्यंबक आणि निष्पापाला (नमस्कार).
14.8.26
क्रोधनायानृशंसाय मृदवे बाहुशालिने ।
दण्डिने तप्ततपसे तथैवाक्रूरकर्मणे ॥ १४.८.२६ ॥
क्रोधी, दयाळू, मृदू, बलिष्ठ बाहूंचा, दंडधारी, तप्ततपस्वी आणि अक्रूरकर्मा यांना (नमस्कार).
14.8.27
सहस्रशिरसे चैव सहस्रचरणाय च ।
नमः स्वधास्वरूपाय बहुरूपाय दंष्ट्रिणे ॥ १४.८.२७ ॥
हजार मस्तकांच्या, हजार चरणांच्या, स्वधास्वरूपाच्या, बहुरूपी आणि दंष्ट्रधारी यांना नमस्कार.
14.8.28
पिनाकिनं महादेवं महाभोगिनमव्ययम् ।
त्रिशूलहस्तं वरदं त्र्यम्बकं भुवनेश्वरम् ॥ १४.८.२८ ॥
पिनाकधारी महादेव, महाभोगी, अव्यय, हाती त्रिशूळ धरणारा, वरदाता, त्र्यंबक, भुवनेश्वर.
14.8.29
त्रिपुरघ्नं त्रिनयनं त्रिलोकेशं महौजसम् ।
प्रभवं सर्वभूतानां दातारं धरणीधरम् ॥ १४.८.२९ ॥
त्रिपुरांचा नाश करणारा, त्रिनेत्र, त्रिलोकेश, महातेजस्वी, सर्व भूतांचा उद्भव, दाता आणि धरणीधर.
14.8.30
ईशानं शङ्करं सर्वं शिवं विश्वेश्वरं भवम् ।
उमापतिं पशुपतिं विश्वरूपं महेश्वरम् ॥ १४.८.३० ॥
ईशान, शंकर, सर्व, शिव, विश्वेश्वर, भव, उमापती, पशुपती, विश्वरूप आणि महेश्वर यांना (नमस्कार).
14.8.31
विरूपाक्षं दशभुजं विष्यन्दं गोवृषध्वजम् ।
उग्रं स्थाणुं शिवं रौद्रं शर्वं गौरीशमीश्वरम् ॥ १४.८.३१ ॥
विरूपाक्ष, दशभुज, विष्यन्द, गोवृषध्वज, उग्र, स्थाणू, शिव, रौद्र, शर्व, गौरीश, ईश्वर.
14.8.32
शितिकण्ठमजं शुक्रं पृथुं पृथुहरं वरम् ।
विश्वरूपं विरूपाक्षं बहुरूपमुपापतिम् ॥ १४.८.३२ ॥
नीलकंठ, अज, शुक्र, पृथु, पृथुहर, वर, विश्वरूप, विरूपाक्ष, बहुरूप, उमापति.
14.8.33
प्रणम्य शिरसा देवमनङ्गाङ्गहरं हरम् ।
शरण्यं शरणं याहि महादेवं चतुर्मुखम् ॥ १४.८.३३ ॥
मस्तक नमवून अनंगाच्या अंगांचा हरण करणाऱ्या त्या देवाला प्रणाम कर; शरण्य, महादेव, चतुर्मुख यांना शरण जा.
14.8.34
विरोचमानं वपुषा दिव्याभरणभूषितम् ।
अनाद्यन्तमजं शंभुं सर्वव्यापिनमीश्वरम् ॥ १४.८.३४ ॥
देहाने तेजस्वी, दिव्य अलंकारांनी भूषित, आदि-अंतरहित, अज, शंभू, सर्वव्यापी ईश्वर.
14.8.35
निस्त्रैगुण्यं निरुद्वेगं निर्मलं निधिमोजसाम् ।
प्रणम्य प्राञ्जलिः शर्वं प्रयामि शरणं हरम् ॥ १४.८.३५ ॥
त्रिगुणातीत, निरुद्वेग, निर्मल, तेजाचा निधी; हात जोडून शर्वाला प्रणाम करून मी हराला शरण जातो.
14.8.36
सम्मान्यं निश्चलं नित्यमकारुण्यमलेपनम् ।
अध्यात्मवेदमासाद्य प्रयामि शरणं मुहुः ॥ १४.८.३६ ॥
सन्मान्य, निश्चल, नित्य, करुणारहित, अलिप्त; अध्यात्मज्ञान प्राप्त करून मी वारंवार शरण जातो.
14.8.37
यस्य नित्यं विदुः स्थानं मोक्षमध्यात्मचिन्तकाः ।
योगीशं तत्वमार्गस्थाः कैवल्यं पदमक्षरम् ॥ १४.८.३७ ॥
आध्यात्मिक चिंतक ज्याचे स्थान आणि मोक्ष नित्य जाणतात; तत्त्वमार्गात स्थित असलेल्या योगीश्वराला, कैवल्य आणि अक्षर पदाला.
14.8.38
यं विदुः सङ्गिनं मुक्ताः सामान्यं समदर्शिनः ।
तं प्रपद्ये जगद्योनिमयोनिं निर्गुणात्मकम् ॥ १४.८.३८ ॥
मुक्त आणि समदर्शी ज्याला सांगी व सामान्य जाणतात, त्या जगताच्या योनीला, अयोनीला, निर्गुण स्वरूपाला मी शरण जातो.
14.8.39
असृजद्यस्तु भूतादीन्सप्त लोकान्सनातनान् ।
स्थितः सत्योपरि स्थाणुस्तं प्रपद्ये सनातनम् ॥ १४.८.३९ ॥
भूते इत्यादी आणि सात सनातन लोक ज्याने निर्माण केले, जो सत्याच्या वर स्थाणूसारखा स्थिर आहे; त्या सनातनाला मी शरण जातो.
14.8.40
भक्तानां सुलभं तं हि दुर्लभं दूरपातिनाम् ।
अदूरस्थममुं देवं प्रकृतेः परतः स्थितम् ॥ १४.८.४० ॥
भक्तांना तो सुलभ, दूर गेलेल्यांना दुर्लभ; जवळच असलेला तो देव प्रकृतीच्या पलीकडे स्थित आहे.
14.8.41
नमामि सर्वलोकस्थं व्रजामि शरणं शिवम् ।
एवं कृत्वा नमस्तस्मै महादेवाय रंहसे।
महात्मने क्षितिपते तत्सुवर्णमवाप्स्यसि ॥ १४.८.४१ ॥
सर्व लोकांत स्थित असलेल्या शिवाला मी नमस्कार करतो, शिवाला मी शरण जातो. असे त्या महादेवाला त्वरेने नमस्कार करून, हे क्षितिपते, तू ते सुवर्ण प्राप्त करशील.
14.8.42
लभन्ते गाणपत्यं च तदेकाग्रा हि मानवाः ।
किं पुनः स्वर्णिभाण्डानि तस्मात्त्वं गच्छ मा चिरं ॥ १४.८.४२ ॥
एकाग्र मानव गाणपत्य पदही मिळवतात, मग सुवर्णपात्रांची काय गोष्ट? म्हणून तू जा, विलंब करू नकोस.
14.8.43
महत्तरं हि ते लाभं हस्त्यश्वोष्ट्रादिभिः सह ।
सुवर्णमाहरिष्यन्तस्तत्र गच्छन्तु ते नराः ॥ १४.८.४३ ॥
हत्ती, घोडे, उंट इत्यादींसह तुला मोठा लाभ होईल. तिथे जाऊन सोने आणावे तुझ्या माणसांनी.
14.8.44
इत्युक्तः स वचस्तस्य चक्रे कारन्धमात्मजः ।
गङ्गाधरं नमस्कृत्य लब्धवान्धनमुत्तमम् ॥ १४.८.४४ ॥
असे सांगितले असता त्याच्या शब्दानुसार त्याचा पुत्र कारंधम याने कृती केली. गंगाधराला (शिवाला) नमस्कार करून त्याने उत्तम धन मिळवले.
14.8.45
कुबेर इव तत्प्राप्य महादेवप्रसादतः ।
ततोऽतिमानुषं सर्वं चक्रे यज्ञस्य संविधिम् ॥ १४.८.४५ ॥
महादेवाच्या कृपेने ते धन मिळवून तो कुबेरासारखा झाला. मग त्याने यज्ञाची सर्व व्यवस्था अतिमानुष रीतीने केली.
14.8.46
सौवर्णानि च भाण्डानि संचक्रुस्तत्र शिल्पिनः ।
शालाश्च सर्वसम्भारांस्तत्र संवर्तशासनात् ॥ १४.८.४६ ॥
तेथे कारागिरांनी सोन्याची भांडी तयार केली; संवर्ताच्या आज्ञेने तेथे शाळा आणि सर्व साहित्य सिद्ध केले.
14.8.47
बृहस्पतिस्तु तां श्रुत्वा मरुत्तस्य महीपतेः ।
समृद्धिमति देवेभ्यः सन्तापमकरोद्भृशम् ॥ १४.८.४७ ॥
परंतु मरुत्त राजाची ती समृद्धी ऐकून बृहस्पतीने देवांना अत्यंत संताप दिला.
14.8.48
सन्तप्यमानो वैवर्ण्यं कृशत्वं चागमत्परम् ।
भविष्यति हि मे शत्रुः संवर्तो वसुमानिति ॥ १४.८.४८ ॥
संतापाने त्रस्त होऊन तो पांढरा पडला आणि अत्यंत कृश झाला. "धनवान संवर्त निश्चितच माझा शत्रू होईल" असे तो म्हणाला.
14.8.49
तं श्रुत्वा भृशसंतप्तं देवराजो बृहस्पतिम् ।
अभिगम्यामरवृतः प्रोवाचेदं वचस्तदा ॥ १४.८.४९ ॥
त्याबद्दल ऐकून अत्यंत संतप्त झालेला देवराज इंद्र देवांनी वेढलेला असताना बृहस्पतीजवळ गेला आणि हे वचन बोलला.