Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

महाभारत · अध्याय 14.84

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

14.84.1

मागधेनार्चितो राजन्पाण्डवः श्वेतवाहनः ।
दक्षिणां दिशमास्थाय चारयामास तं हयम् ॥ १४.८४.१ ॥

हे राजन्, मागध द्वारा सत्कृत पाण्डुपुत्र श्वेतवाहन (अर्जुन) ने दक्षिण दिशा की ओर उस अश्व को विचरण कराया।

14.84.2

ततः स पुनरावर्त्य हयः कामचरो बली ।
आससाद पुरीं रम्यां चेदीनां शुक्तिसाह्वयाम् ॥ १४.८४.२ ॥

फिर वह बलवान, इच्छानुसार विचरने वाला अश्व लौटकर चेदियों की रमणीय नगरी शुक्तिमती नामक नगरी तक पहुँचा।

14.84.3

शरभेणार्चितस्तत्र शिशुपालसुतेन सः ।
युद्धपूर्वं तदा तेन पूजया च महाबलः ॥ १४.८४.३ ॥

वहाँ शिशुपाल के पुत्र शरभ ने युद्ध से पहले उस महाबली (अश्व) का सत्कार किया, और उसी पूजा के द्वारा वह (अश्व) भी सम्मानित हुआ।

14.84.4

ततोऽर्चितो ययौ राजंस्तदा स तुरगोत्तमः ।
काशीनङ्गान्कोसलांश्च किरातानाथ तङ्गणात् ॥ १४.८४.४ ॥

तब सत्कृत होकर, हे राजन्, वह श्रेष्ठ अश्व काशियों, अंगों, कोसलों और किरातों के समूहों की ओर चला गया।

14.84.5

पूजां तत्र यथान्यायं प्रतिगृह्य धनंजयः ।
पुनरावृत्त्य कौन्तेयो दशार्णानगमत्तदा ॥ १४.८४.५ ॥

वहाँ यथाविधि पूजा स्वीकार करके धनंजय, कुन्ती-पुत्र, फिर लौटकर तब दशार्णों की ओर गए।

14.84.6

तत्र चित्राङ्गदो नाम बलवानरिमर्दनः ।
तेन युद्धमभूत्तस्य विजयस्यातिभैरवम् ॥ १४.८४.६ ॥

वहाँ चित्राङ्गद नाम का बलवान शत्रुमर्दन था; उसके साथ विजय के लिए अत्यन्त भीषण युद्ध हुआ।

14.84.7

तं चापि वशमानीय किरीटी पुरुषर्षभः ।
निषादराज्ञो विषयमेकलव्यस्य जग्मिवान् ॥ १४.८४.७ ॥

उसे भी वश में लाकर पुरुषश्रेष्ठ किरीटी (अर्जुन) एकलव्य के निषादराज के राज्य में गए।

14.84.8

एकलव्यसुतश्चैनं युद्धेनि जगृहे तदा ।
तत्र चक्रे निषादैः स सग्रामं रोमहर्षणम् ॥ १४.८४.८ ॥

और एकलव्य के पुत्र ने उस समय युद्ध में उसे पकड़ लिया। वहाँ उसने निषादों के साथ रोंगटे खड़े कर देने वाला संग्राम किया।

14.84.9

ततस्तमपि कौन्तेयः समरेष्वपराजितः ।
जिगाय युधि दुर्धर्षो यज्ञविघ्नार्थमागतम् ॥ १४.८४.९ ॥

तब कौन्तेय ने, जो युद्धों में कभी पराजित नहीं हुए थे, उसे भी जीत लिया। यज्ञ में विघ्न डालने के लिए आए हुए उस दुर्धर्ष (योद्धा) को युद्ध में जीता।

14.84.10

स तं जित्वा महाराज नैषादिं पाकशासनिः ।
अर्चितः प्रययौ भूयो दक्षिणं सलिलार्णवम् ॥ १४.८४.१० ॥

हे महाराज, उस निषाद (राजा) को जीतकर पाकशासनि (अर्जुन) सम्मानित होकर पुनः दक्षिण के जलसमुद्र की ओर चले गए।

14.84.11

तत्रापि द्रवीडैरान्ध्रै रौद्रैर्माहिषकैरपि ।
तथा कोल्लगिरेयैश्च युद्धमासीन्किरीटिनः ॥ १४.८४.११ ॥

वहाँ भी द्रविड़ों, आंध्रों, रौद्र माहिषकों तथा कोल्लगिरेयों के साथ किरीटी (अर्जुन) का युद्ध हुआ।

14.84.12

तांश्चापि विजयो जित्वा नातितीव्रेण कर्मणा ।
तुरङ्गमवशेनाथ सुराष्ट्रानभितो ययौ।
गोकर्णमथ चासाद्य प्रभासमपि जग्मिवान् ॥ १४.८४.१२ ॥

उन्हें भी विजय (अर्जुन) ने जीतकर अत्यधिक कठोर कर्म के बिना, घोड़े के वश में होकर, फिर सुराष्ट्र के चारों ओर गए। फिर गोकर्ण पहुँचकर प्रभास को भी गए।

14.84.13

ततो द्वारवतीं रम्यां वृष्णिवीराभिपालिताम् ।
आससाद हयः श्रीमान्कुरुराजस्य यज्ञियः ॥ १४.८४.१३ ॥

फिर वृष्णि वीरों द्वारा सुरक्षित सुंदर द्वारवती पहुँचा, वह तेजस्वी यज्ञीय अश्व कुरुराज का।

14.84.14

तमुन्मथ्य हयश्रेष्ठं यादवानां कुमारकाः ।
प्रययुस्तांस्तदा राजन्नुग्रसेनो न्यवारयत् ॥ १४.८४.१४ ॥

यादवों के कुमार उस श्रेष्ठ अश्व को पकड़कर ले गए, हे राजन्; तब उग्रसेन ने उन्हें रोक दिया।

14.84.15

ततः पुराद्विनिष्क्रम्य वृष्ण्यन्धकपतिस्तदा ।
सहितो वासुदेवेन मातुलेन किरीटिनः ॥ १४.८४.१५ ॥

तब नगर से निकलकर वृष्णि-अन्धक के स्वामी वहाँ आए, वासुदेव और किरीटी (अर्जुन) के मामा के साथ।

14.84.16

तौ समेत्य कुरुश्रेष्ठं विधिवत्प्रीतिपूर्वकम् ।
परया भारतश्रेष्ठं पूजया समवस्थितौ।
ततस्ताभ्यामनुज्ञातो यतयौ येन हयो गतः ॥ १४.८४.१६ ॥

उन दोनों ने कुरुश्रेष्ठ से विधिपूर्वक, प्रेम के साथ भेंट की और परम आदर से भारतश्रेष्ठ का सत्कार करके खड़े रहे। तब उनकी अनुमति पाकर वह उसी मार्ग पर चल पड़ा जिधर घोड़ा गया था।

14.84.17

ततः स पश्चिमं देशं समुद्रस्य तदा हयः ।
क्रमेणि व्यचरत्स्फीतं ततः पञ्चनदं ययौ ॥ १४.८४.१७ ॥

तब वह घोड़ा समुद्र के पश्चिमी प्रदेश में क्रमशः विचरण करता रहा, फिर समृद्ध पंचनद की ओर गया।

14.84.18

तस्मादपि स कौरव्य गन्धारविषयं हयः ।
विचचार यथाकामं कौन्तेयानुगतस्तदा ॥ १४.८४.१८ ॥

वहाँ से भी, हे कौरव्य, वह घोड़ा गांधार प्रदेश में इच्छानुसार विचरण करता रहा, तब कौन्तेय के पीछे-पीछे चलते हुए।

14.84.19

ततो गान्धारराजेन युद्धमासीत्किरीटिनः ।
घोरं शकुनिपुत्रेण पूर्ववैरानुसारिणा ॥ १४.८४.१९ ॥

तब गान्धारराज के साथ किरीटधारी अर्जुन का युद्ध हुआ, शकुनि के पुत्र के साथ, जो पुराने वैर का अनुसरण कर रहा था, एक भीषण युद्ध।