महाभारत · अध्याय 14.85
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.85.1
शकुनस्तनयो वीरो गान्धाराणां महारथः ।
प्रत्युद्ययौ गुडाकेशं सैन्येन महता वृतः।
हस्त्यश्वरथयुक्तेन पताकाध्वजमालिना ॥ १४.८५.१ ॥
शकुनि का वीर पुत्र, गान्धारों का महारथी, विशाल सेना से घिरा हुआ, हाथी, घोड़े और रथों से युक्त तथा पताकाओं, ध्वजों और मालाओं से सजी सेना के साथ गुडाकेश (अर्जुन) की ओर आगे बढ़ा।
14.85.2
अमृष्यमाणास्ते योधा नृपस्य शकुनेर्वधम् ।
अभ्ययुः सहिताः पार्थं प्रगृहीतशरासनाः ॥ १४.८५.२ ॥
राजा शकुनि के वध को सहन न कर सकने वाले वे योद्धा एक साथ, धनुष उठाए हुए, पार्थ (अर्जुन) पर टूट पड़े।
14.85.3
स तानुवाच धर्मात्मा बीभत्सुरपराजितः ।
युधिष्टिरस्य वचनं न च ते जगृहुर्हितम् ॥ १४.८५.३ ॥
धर्मात्मा, अपराजित बीभत्सु (अर्जुन) ने उनसे कहा, परंतु उन्होंने युधिष्ठिर का हितकारी वचन नहीं माना।
14.85.4
वार्यमाणास्तु पार्थेन सान्त्वपूर्वममर्षिताः ।
परिवार्य हयं जग्मुस्ततश्चुक्रोध पाण्डवः ॥ १४.८५.४ ॥
पार्थ द्वारा पहले सान्त्वनापूर्वक रोके जाने पर भी वे क्रुद्ध होकर घोड़े को घेरकर आगे बढ़े, तब पाण्डव (अर्जुन) क्रोधित हो उठे।
14.85.5
ततः शिरांसि दीप्ताग्रैस्तेषां चिच्छेद पाण्डवः ।
क्षुरैर्गाण्डीवनिर्मुक्तैर्नातियत्नादिवार्जुनः ॥ १४.८५.५ ॥
तब पाण्डव (अर्जुन) ने चमकते सिरों वाले, गाण्डीव से छूटे क्षुर-बाणों से उनके सिर काट डाले, मानो अधिक प्रयत्न के बिना ही अर्जुन ने ऐसा किया हो।
14.85.6
ते वध्यमानाः पार्थेनि हयमुत्सृज्य संप्रमात् ।
न्यवर्तन्त महाराज शरवर्षार्दिता भृशम् ॥ १४.८५.६ ॥
पार्थ द्वारा मारे जाते हुए वे घोड़े को छोड़कर घबराहट में लौट पड़े; हे महाराज, वे बाणों की वर्षा से अत्यंत पीड़ित होकर पीछे मुड़ गए।
14.85.7
वितुद्यमानस्तैश्चापि गान्धारैः पाण्डुनन्दनः ।
आदिस्यादिश्य तेजस्वी परानेतानवारयत् ॥ १४.८५.७ ॥
उन गान्धारों द्वारा बींधे जाते हुए भी पाण्डु के पुत्र तेजस्वी ने बार-बार आदेश देकर इन शत्रुओं को रोका।
14.85.8
वध्यमानेषु तेष्वाजौ गान्धारेषु समन्ततः ।
स राजा शकुनेः पुत्रः पाण्डवं प्रत्यवारयत् ॥ १४.८५.८ ॥
युद्ध में चारों ओर से गान्धारों के मारे जाते समय, शकुनि के उस पुत्र राजा ने पाण्डव का सामना करके उसे रोका।
14.85.9
तं युध्यमानं राजानं क्षत्रधर्मे व्यवस्थितम् ।
पार्थोऽब्रवीन्न मे वध्या राजानो राजसासनात् ॥ १४.८५.९ ॥
क्षत्रधर्म में स्थित होकर युद्ध करते उस राजा से पार्थ ने कहा, 'राजा के आदेश से लड़ने वाले राजा मेरे द्वारा वध्य नहीं हैं।'
14.85.10
अलं युद्धेन ते वीर न तेऽस्त्वद्य पराजयः ।
इत्युक्तस्तदनादृत्य वाक्यमज्ञानमोहितः।
स शक्रसमकर्माणं समावाकिरदाशुगैः ॥ १४.८५.१० ॥
'वीर, युद्ध बस करो; आज तुम्हारी पराजय न हो।' ऐसा कहे जाने पर भी अज्ञान से मोहित उसने उस वचन की उपेक्षा करके इन्द्र के समान कर्म करने वाले को शीघ्रगामी बाणों से ढक दिया।
14.85.11
तस्य् पार्थः शिरस्त्राणमर्धचन्द्रेण पत्रिणा ।
अपाहरदमेयात्मा जयद्रथशिरो यथा ॥ १४.८५.११ ॥
अमेय आत्मा वाले पार्थ ने पंखदार अर्धचन्द्र बाण से उसका शिरस्त्राण वैसे ही उड़ा दिया, जैसे जयद्रथ का सिर उड़ाया था।
14.85.12
तं दृष्ट्वा विस्मयं जग्मुर्गान्धाराः सर्व एव ते ।
इच्छता तेन न हतो राजेत्यपि च ते विदुः ॥ १४.८५.१२ ॥
उसे देखकर सभी गान्धार विस्मित हो गए। और उन्होंने जाना कि उस (पार्थ) ने चाहकर भी राजा को नहीं मारा था।
14.85.13
गान्धारराजपुत्रस्तु पलायनकृतक्षणः ।
ययौ तैरेव सहितस्त्रस्तैः क्षुद्रमृगैरिव। ॥ १४.८५.१३ ॥
गान्धारराज के पुत्र ने पलायन का निश्चय कर लिया और उन्हीं के साथ, डरे हुए छोटे मृगों की भाँति, भाग निकला।
14.85.14
तेषां तु तरसा पार्थस्तत्रैव परिदावताम् ।
प्रजहारोत्तमाङ्गानि भल्लैः सन्नतपर्वभिः ॥ १४.८५.१४ ॥
परन्तु पार्थ ने तुरंत वहीं भागते हुए उनके सिर झुकी गाँठों वाले भल्ल बाणों से काट डाले।
14.85.15
उच्छ्रितांस्तु भुजान्केचिन्नाबुध्यन्त शरैर्हृतान् ।
शरैर्गाण्डीवनिर्मुक्तैः पृथुभिः पार्थचोदितैः ॥ १४.८५.१५ ॥
कुछ लोग अपनी उठी हुई भुजाएँ भी न जान सके, क्योंकि गाण्डीव से छूटे, पार्थ द्वारा चलाए गए चौड़े बाणों ने उन्हें उड़ा दिया।
14.85.16
सम्भ्रान्तनरनागाश्वमपतद्विद्रुतं बलम् ।
हतविद्रुतभूयिष्ठमावर्तत मुहुर्मुहुः ॥ १४.८५.१६ ॥
घबराए हुए मनुष्यों, हाथियों और घोड़ों वाली वह सेना भागती हुई गिर पड़ी; मारी गई और भाग रही सेना बार-बार लौट आती थी।
14.85.17
नाभ्यदृस्यन्त वीरस्य केचिदग्रेऽग्र्यकर्मणः ।
रिपवः पात्यमाना वै ये सहेरन्महाशरान् ॥ १४.८५.१७ ॥
उस अग्रकर्मा वीर के सामने गिराए जा रहे कुछ शत्रु दिखाई भी न दिए, जो महान् बाणों को सह सकते थे।
14.85.18
ततो गान्धारराजस्य मन्त्रिवृद्धपुरःसरा ।
जननी निर्ययौ भीता पुरस्कृत्यार्घ्यमुत्तमम् ॥ १४.८५.१८ ॥
तब गान्धारराज की माता, वृद्ध मन्त्रियों के आगे-आगे, डरी हुई, उत्तम अर्घ्य लेकर बाहर निकली।
14.85.19
सा न्यवारयदव्यग्रा तं पुत्रं युद्धदुर्मदम् ।
प्रसादयामास च तं जिष्णुमक्लिष्टकारिणम् ॥ १४.८५.१९ ॥
उसने शान्त भाव से उस युद्ध-मद से उन्मत्त पुत्र को रोका, और उस विजयी, सहज कर्म करने वाले अर्जुन को भी प्रसन्न किया।
14.85.20
तां पूजयित्वा बीभत्सुः प्रसादमकरोत्प्रभुः ।
शकुनेश्चापि तनयं सान्त्वयन्निदमब्रवीत् ॥ १४.८५.२० ॥
उस प्रभु अर्जुन ने उसका सत्कार करके उसके प्रति कृपा दिखाई, और शकुनि के पुत्र को भी सान्त्वना देते हुए यह कहा।
14.85.21
न मे प्रियं महाबाहो यत्ते बुद्धिरियं कृता ।
प्रतियोद्धुममित्रघ्न भ्रातैव त्वं ममानघ ॥ १४.८५.२१ ॥
हे महाबाहु, यह तेरा निश्चय मुझे प्रिय नहीं है कि तू मुझसे युद्ध करे। हे शत्रुहन्ता, हे निष्पाप, तू तो मेरा भाई ही है।
14.85.22
गान्धारीं मातरं स्मृत्वा धृतराष्ट्रकृतेन च ।
तेन जीवसि राजंस्त्वं निहतास्त्वनुगास्तव ॥ १४.८५.२२ ॥
हे राजन, माता गान्धारी और धृतराष्ट्र के किए (पुण्य) का स्मरण करके ही तू जीवित है; तेरे अनुयायी तो मारे जा चुके हैं।
14.85.23
मैवं भूः शाम्यतां वैरं मा तेऽभूद्बुद्धिरीदृशी ।
आगन्तव्यं परां चैत्रीमश्वमेधे नृपस्य नः ॥ १४.८५.२३ ॥
ऐसा मत हो; वैर शांत हो जाए। तेरी ऐसी बुद्धि न हो। हमारे राजा के अश्वमेध यज्ञ में परम मैत्री लेकर आना चाहिए।
14.85.24
इत्युक्त्वाऽनुययौ पार्थो हयं तं कामचारिणम् ।
ते न्यवर्तन्त गान्धारा हतशिष्टाः स्वकं पुरम् ॥ १४.८५.२४ ॥
यह कहकर पार्थ (अर्जुन) उस इच्छानुसार चलने वाले घोड़े के पीछे चला। मरने से बचे हुए गान्धार लोग अपने नगर लौट गए।