મહાભારત · અધ્યાય 14.86
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.86.1
न्यवर्तत ततो वाजी येन नागाह्वयं पुरम् ।
तं निवृत्तं तु शुश्राव चारेणैव युधिष्ठिरः।
श्रुत्वाऽर्जुनं कुशलिनं स च हृष्टमनाऽभवत् ॥ १४.८६.१ ॥
પછી તે ઘોડો નાગાહ્વય નગર તરફ ગયેલા માર્ગે જ પાછો વળ્યો. ગુપ્તચર દ્વારા યુધિષ્ઠિરે તે પાછો આવતો હોવાનું સાંભળ્યું, અને અર્જુન કુશળ છે એમ સાંભળીને તેમનું મન હર્ષિત થયું.
14.86.2
विजयस्य च तत्कर्म गान्धारविषये तदा ।
श्रुत्वा चान्येषु देशेषु स सुप्रीतोऽभवत्तदा ॥ १४.८६.२ ॥
વિજય (અર્જુન)નું તે કર્મ ગાંધાર દેશમાં ત્યારે અને અન્ય દેશોમાં પણ સાંભળીને તેઓ અત્યંત પ્રસન્ન થયા.
14.86.3
एतस्मिन्नेव काले तु द्वादशीं माघमासिकीम् ।
इष्टं गृहीत्वा नक्षत्रं धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ १४.८६.३ ॥
આ જ સમયે માઘ માસની દ્વાદશીએ, શુભ નક્ષત્ર ગ્રહણ કરીને, ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે (આરંભ કર્યો).
14.86.4
समानीय महातेजाः सर्वान्भ्रातॄन्महीपतिः ।
भीमं च नकुलं चैव सहदेवं च कौरव ॥ १४.८६.४ ॥
મહાતેજસ્વી મહીપતિએ બધા ભાઈઓને — ભીમ, નકુલ અને સહદેવને પણ — બોલાવીને, હે કૌરવ.
14.86.5
प्रोवाचेदं वचः काले तदा धर्मभृतांवरः ।
आमन्त्र्य वदतां श्रेष्ठो भीमं प्रहरतां वरम् ॥ १४.८६.५ ॥
ત્યારે ધર્મધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ, વક્તાઓમાં અગ્રણી યોગ્ય સમયે આ વચન બોલ્યા, પ્રહાર કરનારાઓમાં શ્રેષ્ઠ ભીમને સંબોધીને.
14.86.6
आयाति भीमसेनासौ सहाश्वेन तवानुजः ।
यथा मे पुरुषाः प्राहुर्ये धनंजयसारिणः ॥ १४.८६.६ ॥
હે ભીમસેન, તારો નાનો ભાઈ એ ઘોડા સાથે આવી રહ્યો છે, એમ ધનંજયના અનુચરોએ મને કહ્યું છે.
14.86.7
उपस्थितश्च कालोऽयमभितो वर्तते हयः ।
माघी च पौर्णमासीयं मासः शेषो वृकोदर ॥ १४.८६.७ ॥
સમય આવી ગયો છે; ઘોડો ચારે બાજુ હાજર છે. હે વૃકોદર, આ માઘી પૂર્ણિમા છે; મહિનો હજુ બાકી છે.
14.86.8
तत्प्रस्थाप्यन्तु विद्वांसो ब्राह्मणा वेदपारगाः ।
वाजिमेधार्थसिद्ध्यर्थं देशं पश्यन्तु यज्ञियम् ॥ १४.८६.८ ॥
તેથી વેદપારંગત વિદ્વાન બ્રાહ્મણોને મોકલવામાં આવે; અશ્વમેધની સિદ્ધિ માટે યજ્ઞને યોગ્ય સ્થાન તેઓ જોઈ આવે.
14.86.9
इत्युक्तः स तु तच्चक्रे भीमो नृपतिशासनम् ।
हृष्टः श्रुत्वा गुडोकेशमायान्तं पुरुषर्षभम् ॥ १४.८६.९ ॥
આમ કહેવાતાં ભીમે રાજાની આજ્ઞા પાળી; ગુડાકેશ (અર્જુન) આવી રહ્યા છે એમ સાંભળી તે પુરુષશ્રેષ્ઠ હર્ષિત થયા.
14.86.10
ततो ययौ भीमसेनः प्राज्ञैः स्थपतिभिः सह ।
ब्राह्मणानग्रतः कृत्वा कुशलान्यज्ञकर्मणि ॥ १४.८६.१० ॥
પછી ભીમસેન બુદ્ધિમાન સ્થપતિઓ સાથે ગયા; યજ્ઞકર્મમાં કુશળ બ્રાહ્મણોને આગળ રાખીને.
14.86.11
तं ससालचयं श्रीमत्सप्रतोलीसुघट्टितम् ।
मापयामास कौरव्यो यज्ञवाटं यताविधि ॥ १४.८६.११ ॥
સાલવૃક્ષોના સમૂહ અને સારી રીતે બાંધેલા દરવાજાઓવાળા તે શ્રીમાન યજ્ઞવાટને કૌરવ્યે વિધિ પ્રમાણે માપાવ્યો.
14.86.12
प्रासादशतसम्बन्धं मणिप्रवरकुट्टिमम् ।
सदः स पत्नीसदनं साग्नीध्रमपि चोत्तरम्।
कारयामास विदिवद्धेमरत्नविभूषितम् ॥ १४.८६.१२ ॥
સો મહેલો સાથે જોડાયેલો, શ્રેષ્ઠ મણિજડિત ફરસવાળો સદઃ (સભામંડપ), પત્નીઓનું નિવાસસ્થાન, અને ઉત્તર દિશામાં આગ્નીધ્ર સહિતનો મંડપ પણ તેણે બંધાવ્યો; તે સારી રીતે રચાયેલા અને સોના-રત્નોથી શોભિત હતા.
14.86.13
स्तंभान्कनकचित्रांश्च तोरणानि बृहन्ति च ।
यज्ञायतनदेशेशु दत्त्वा शुद्धं च काञ्चनम् ॥ १४.८६.१३ ॥
યજ્ઞમંડપોના સ્થાનોમાં સોનાથી ચિત્રિત સ્તંભો અને મોટાં તોરણો આપીને, તથા શુદ્ધ સોનું પણ દાન કરીને.
14.86.14
अन्तःपुराणां राज्ञां च नानादेशसमीयुषाम् ।
कारयामास धर्मात्मा तत्रतत्र यथाविधि ॥ १४.८६.१४ ॥
વિવિધ દેશોથી આવેલા રાજાઓ અને તેમના અંતઃપુરો માટે ધર્માત્માએ ઠેકઠેકાણે યથાવિધિ (નિવાસો) બંધાવ્યા.
14.86.15
ब्राह्मणानां न वेश्मानि नानादेशसमीयुषाम् ।
कारयामास कौन्तेयो विधिवत्तान्यनेकशः ॥ १४.८६.१५ ॥
વિવિધ દેશોથી આવેલા બ્રાહ્મણો માટે પણ કૌંતેયે અનેક પ્રકારે યથાવિધિ એ ગૃહો બંધાવ્યાં.
14.86.16
तथा सम्प्रेषयामास दूतान्नृपतिशासनात् ।
भीमसेनो महाबाहो राज्ञामक्लिष्टकर्मणाम् ॥ १४.८६.१६ ॥
તેવી જ રીતે રાજાના આદેશથી ભીમસેને દૂતો મોકલ્યા, હે મહાબાહો, અક્લિષ્ટકર્મા રાજાઓ પાસે.
14.86.17
ते प्रियार्थं कुरुपतेराययुर्नृपसत्तम ।
रत्नान्यनेकान्यादाय स्त्रियोऽश्वानायुधानि च ॥ १४.८६.१७ ॥
તેઓ કુરુપતિને પ્રસન્ન કરવા આવ્યા, હે નૃપશ્રેષ્ઠ, ઘણાં રત્નો, સ્ત્રીઓ, ઘોડા અને શસ્ત્રો લઈને.
14.86.18
तेषां निर्विशतां तेषु शिबिरेषु महात्मनाम् ।
नर्दतः सागरस्येव दिवस्पृगभवत्स्वनः ॥ १४.८६.१८ ॥
તે મહાત્માઓ તે શિબિરોમાં રહેતા હતા ત્યારે, સમુદ્રની ગર્જનાની જેમ આકાશને સ્પર્શતો ધ્વનિ ઊઠ્યો.
14.86.19
प्रत्युद्गम्य नमस्कृत्य ब्राह्मणांश्च न्यवेदयत् ॥ १४.८६.१९ ॥
તેમની સામે જઈને, નમસ્કાર કરીને, તેણે બ્રાહ્મણોને નિવેદન કર્યું.
14.86.20
तेषामभ्यागतानां च स राजा कुरुवर्धनः ।
व्यादिदेशान्नपानानि शय्याश्चाप्यतिमानुषाः ॥ १४.८६.२० ॥
તે અતિથિઓ માટે કુરુવંશને વધારનારા તે રાજાએ અન્નપાન અને અતિમાનુષ શય્યાઓની વ્યવસ્થા કરવાનો આદેશ આપ્યો.
14.86.21
वाहनानां च विविधाः शालाः शालीक्षुगोरसैः ।
उपेता भरतश्रेष्ठो व्यादिदेश स धर्मराट् ॥ १४.८६.२१ ॥
વાહનો માટે વિવિધ શાળાઓ, શાલી ચોખા, શેરડી અને ગોરસથી ભરેલી શાળાઓ—એવો આદેશ તે ભરતશ્રેષ્ઠ ધર્મરાજે આપ્યો.
14.86.22
वर्णाः पृथक्सन्निविष्टा ह्युत्तरोत्तरपूजिताः ।
तथा तस्मिन्महायज्ञे धर्मराजस्य धीमतः।
समाजग्मुर्मुनिगणा बहवो ब्रह्मवादिनः ॥ १४.८६.२२ ॥
વિવિધ વર્ણો અલગ-અલગ બેઠા હતા, એકબીજાથી ક્રમશઃ વધુ સન્માનિત થઈને. તે મહાયજ્ઞમાં બુદ્ધિમાન ધર્મરાજ પાસે ઘણા મુનિગણો અને બ્રહ્મવાદીઓ એકત્ર થયા.
14.86.23
ये च द्विजातिप्रवरास्तत्रासन्पृथिवीपते ।
समाजग्मुः सशिष्यांस्तान्प्रतिजग्राह कौरवः ॥ १४.८६.२३ ॥
ત્યાં જે દ્વિજશ્રેષ્ઠો હતા, હે પૃથ્વીપતિ, તેઓ પોતાના શિષ્યો સાથે એકત્ર થયા; કૌરવે તેમનું સ્વાગત કર્યું.
14.86.24
सर्वांश्च ताननुययौ यावदावसथान्प्रति ।
स्वयमेव महातेजा दंभं त्यक्त्वा युधिष्ठिरः ॥ १४.८६.२४ ॥
મહાતેજસ્વી યુધિષ્ઠિરે પોતે જ તે સૌને તેમના નિવાસસ્થાન સુધી, દંભ ત્યજીને, અનુસર્યા.
14.86.25
ततः कृत्वा स्थपतयः शिल्पिनोऽन्ये च ये तदा ।
कृत्स्नं यज्ञविधिं राजन्धर्मराजे न्यवेदयन ॥ १४.८६.२५ ॥
ત્યારે સ્થપતિઓ અને બીજા શિલ્પીઓએ યજ્ઞવિધિની સંપૂર્ણ માહિતી ધર્મરાજને જણાવી, હે રાજન્.
14.86.26
तच्छ्रुत्वा धर्मराजस्तु कृतं सर्वमतन्द्रितः ।
हृष्टरूपोऽभवद्राजन्सह भ्रातृभिरादृतः ॥ १४.८६.२६ ॥
તે સાંભળીને ધર્મરાજ, બધું આળસ વિના થયું છે એ જાણીને પ્રસન્ન મુખવાળા થયા; હે રાજન્, ભાઈઓ સાથે સન્માનિત થયા.
14.86.27
तस्मिन्यज्ञे प्रवृत्ते तु वाग्मिनो हेतुवादिनः ।
हेतुवादान्बहूनाहुः परस्परजिगीषवः ॥ १४.८६.२७ ॥
તે યજ્ઞ શરૂ થતાં, વક્તાઓ અને તર્કવાદીઓ એકબીજાને જીતવાની ઇચ્છાથી ઘણા તર્કો રજૂ કરવા લાગ્યા.
14.86.28
ददृशुस्तं नृपतयो यज्ञस्य विधिमुत्तमम् ।
देवेन्द्रस्येव विहितं भीमसेनेन भारत ॥ १४.८६.२८ ॥
ભીમસેને દેવેન્દ્રની જેમ ગોઠવેલી તે ઉત્તમ યજ્ઞવિધિ રાજાઓએ જોઈ, હે ભારત.
14.86.29
ददृशुस्तोरणान्यत्र शातकुंभमयानि ते ।
शय्यासनविहारांश्च सुबहून्रत्नसंचयान् ॥ १४.८६.२९ ॥
ત્યાં તેમણે સોનાનાં તોરણો, શય્યાઓ, આસનો, વિહારસ્થાનો અને ઘણા રત્નોના ઢગલા જોયા.
14.86.30
घटान्पात्रीः कटाहानि कलशान्वर्धमानकान् ।
न हि किञ्चिदसौवर्णमपश्यन्वसुधाधिपाः ॥ १४.८६.३० ॥
ઘડા, પાત્રો, કઢાઈઓ, કળશો, વર્ધમાનકો — રાજાઓએ તેમાં સોનાનું ન હોય એવું કંઈ જોયું નહીં.
14.86.31
यूपांश्च शास्त्रपठितान्दारवान्हेमभूषितान् ।
उपक्लृप्तान्यथाकालं विधिवद्भूरिवर्चसः ॥ १४.८६.३१ ॥
શાસ્ત્રમાં વર્ણવ્યા મુજબ, સોનાથી શણગારેલા લાકડાના યૂપો યોગ્ય સમયે વિધિપૂર્વક તૈયાર કરાયા હતા; તેઓ મહાતેજસ્વી હતા.
14.86.32
स्थलजाक जलजा ये च पशवः केचन प्रभो ।
सर्वानेव समानीतानपश्यंस्तत्र ते नृपाः ॥ १४.८६.३२ ॥
હે પ્રભુ, ભૂમિ પરના અને જળમાં રહેતા જે કોઈ પશુઓ હતા, તે બધા ત્યાં લાવવામાં આવેલા જોઈને તે રાજાઓએ જોયું.
14.86.33
गाश्चैव महिषीश्चैव तथा वृद्धस्त्रियोपि च ।
औदकानि च सत्वानि श्वापदानि वयांसि च ॥ १४.८६.३३ ॥
ગાયો અને ભેંસો, તેમજ વૃદ્ધ સ્ત્રીઓ પણ; જળચર જીવો, હિંસક પશુઓ અને પક્ષીઓ પણ ત્યાં હતાં.
14.86.34
जरायुजाण्डजातानि स्वेदजान्युद्भिदानि च ।
पर्वतानूपजातानि भूतानि ददृशुश्च ते ॥ १४.८६.३४ ॥
ગર્ભજ, અંડજ, સ્વેદજ, ઉદ્ભિજ્જ, તેમજ પર્વતો અને ભેજવાળી ભૂમિમાં જન્મેલાં જીવો—તે બધાંને પણ તેઓએ જોયાં.
14.86.35
एवं प्रमुदितं सर्वं पशुगोधनधान्यतः ।
यज्ञवाटं नृपा दृष्ट्वा परं विस्मयमागताः ॥ १४.८६.३५ ॥
આ રીતે પશુ, ગાયો, ધન અને ધાન્યથી બધું આનંદિત જોઈને યજ્ઞમંડપ જોઈ રાજાઓ અત્યંત આશ્ચર્યચકિત થયા.
14.86.36
अनिशं दीयते च स्म तत्र भोज्यं पृथग्विधम् ।
ब्राह्मणानां विशां चैव बहुमृष्टान्नमृद्धिमत् ॥ १४.८६.३६ ॥
ત્યાં બ્રાહ્મણો અને વૈશ્યોને સતત અનેક પ્રકારનું ભોજન, અત્યંત સ્વાદિષ્ટ અને પુષ્કળ અન્ન આપવામાં આવતું હતું.
14.86.37
पूर्णे शतसहस्रे तु विप्राणां तत्रि भुञ्जताम् ।
दुन्दुभिर्मेघनिर्घोषो मुहुर्मुहुरताड्यत।
विननादासकृच्चापि दिवसेदिवसे गते ॥ १४.८६.३७ ॥
એક લાખ બ્રાહ્મણો ભોજન પૂરું કરતાં ત્યાં મેઘગર્જના જેવી દુંદુભિ વારંવાર વગાડાઈ; દિવસો વીતતાં તે ફરી ફરી ગુંજતી રહી.
14.86.38
एवं स ववृते यज्ञो धर्मराजस्य धीमतः ।
अन्नस्य सुबहून्राजन्नुत्सर्गान्पर्वतोपमान्।
दधिकुल्याशअच ददृशुः सर्पिषश्च ह्रदाञ्जनाः ॥ १४.८६.३८ ॥
આ રીતે બુદ્ધિમાન ધર્મરાજનો યજ્ઞ ચાલ્યો. હે રાજન, લોકોએ ત્યાં પર્વતો જેવા અન્નના અનેક ઢગલા, દહીંની નદીઓ અને ઘીનાં સરોવર જોયાં.
14.86.39
जंबूद्वीपो हि सकलो नानजनपदायुतः ।
राजन्नदृस्यतैकस्थो राज्ञस्तस्य महामखे ॥ १४.८६.३९ ॥
હે રાજન, સમગ્ર જંબૂદ્વીપ અનેક જનપદોથી ભરેલો હતો; તે રાજાના મહાયજ્ઞમાં તે જાણે એક જ સ્થાને એકત્ર થયેલો દેખાતો હતો.
14.86.40
तत्र जातिसहस्राणि पुरुषाणां ततस्ततः ।
गृहीत्वा धमाजग्मुर्बहूनि भरतर्षभ ॥ १४.८६.४० ॥
ત્યાં-ત્યાંથી હજારો જાતિઓના ઘણા પુરુષો ભેટ લઈને આવ્યા, હે ભરતશ્રેષ્ઠ.
14.86.41
स्रग्विणश्तापि ते सर्वे सुमुष्टमणिकुण्डलाः ।
पर्यवेषन्द्विजातींस्ताञ्शतशोऽथ सहस्रशः ॥ १४.८६.४१ ॥
માળાઓ પહેરેલા અને ચમકતાં મણિકુંડળો ધારણ કરેલા તે સૌ સેંકડો અને હજારોની સંખ્યામાં તે દ્વિજોને પીરસવા લાગ્યા.
14.86.42
विविधान्यन्नपानानि पुरुषा येऽनुयायिनः ।
ते वै नृपोपभोज्यानि ब्राह्मणानां ददुश्च ह ॥ १४.८६.४२ ॥
જે સેવકો સાથે હતા તેમણે રાજાના ઉપભોગને યોગ્ય વિવિધ અન્ન અને પેય બ્રાહ્મણોને આપ્યાં.