মহাভারত · অধ্যায় 14.94
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.94.1
धर्मागतेन त्यागेन भगवन्सर्वमस्ति चेत् ।
एतन्मे सर्वमाचक्ष्व कुशलो ह्यसि भाषितुम् ॥ १४.९४.१ ॥
হে ভগবন্, ধর্মলব্ধ ত্যাগের দ্বারা যদি সবকিছু লাভ হয়, তবে তা সবই আমাকে বলুন; আপনি তো বলতে নিপুণ।
14.94.2
तस्योञ्छवृत्तेर्यद्वृत्तं सक्तुदाने फलं महत् ।
कथितं तु मम ब्रह्मंस्तथ्यमेतदसंशयम् ॥ १४.९४.२ ॥
হে ব্রহ্মন্, উঞ্ছবৃত্তি অবলম্বনকারী তাঁর আচরণ এবং সত্তু দানের মহৎ ফল আমাকে বলা হয়েছে; এ সত্য, এতে সন্দেহ নেই।
14.94.3
कथं हि सर्वयज्ञेषु निश्चयः परमो भवेत् ।
एतदर्हसि मे वक्तुं निखिलेन द्विजर्षभ ॥ १४.९४.३ ॥
হে দ্বিজশ্রেষ্ঠ, সমস্ত যজ্ঞের মধ্যে পরম নিশ্চয় কীভাবে হতে পারে? এটি সম্পূর্ণরূপে আমাকে বলতে আপনিই যোগ্য।
14.94.4
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
अगस्त्यस्य महायज्ञे पुरावृत्तमरिंदम ॥ १४.९४.४ ॥
এখানেও মানুষ এই প্রাচীন ইতিহাস বলে থাকে—অগস্ত্যের মহাযজ্ঞের পুরাতন বৃত্তান্ত, হে শত্রুদমনকারী।
14.94.5
पुराऽगस्त्यो महातेजा दीक्षां द्वादशवार्षिकीम् ।
प्रविवेश महाराज सर्वभूतहिते रतः ॥ १४.९४.५ ॥
পূর্বকালে মহাতেজা অগস্ত্য বারো বছরের দীক্ষায় প্রবেশ করেছিলেন, হে মহারাজ; তিনি সর্বভূতের হিতে নিরত ছিলেন।
14.94.6
तत्राग्निकल्पा होतार आसन्सत्रे महात्मनः ।
मूलाहाराः फलाहाराश्चाश्मकुट्टा मरीचिपाः ॥ १४.९४.६ ॥
সেখানে সেই মহাত্মার সত্রে অগ্নিতুল্য হোতারা ছিলেন—মূল আহারকারী, ফল আহারকারী, পাথরে ভেঙে খাদ্যকারী এবং রশ্মিপায়ী।
14.94.7
परिपृष्टिका वैघसिकाः प्रसङ्ख्यानास्तथैव च ।
यतयो भिक्षवश्चात्र बभूवुः पर्यवस्थिताः ॥ १४.९४.७ ॥
পরিপৃষ্টিক, বৈঘসিক ও প্রসঙ্ক্ষ্যান, তেমনই যতি ও ভিক্ষুগণ সেখানে উপস্থিত ছিলেন।
14.94.8
सर्वे प्रत्यक्षधर्माणो जितक्रोधा जितेन्द्रियाः ।
दमे स्थिताश्च सर्वे ते हिंसादंभविवर्जिताः ॥ १४.९४.८ ॥
তাঁরা সকলেই প্রত্যক্ষ ধর্মপরায়ণ, ক্রোধজয়ী, ইন্দ্রিয়জয়ী; দমে প্রতিষ্ঠিত এবং হিংসা ও দম্ভবর্জিত।
14.94.9
वृत्ते शुद्धे स्थिता नित्यमिन्द्रियैश्चाप्यबाधिताः ।
उपातिष्ठन्त तं यज्ञं यजन्तस्ते महर्षयः ॥ १४.९४.९ ॥
শুদ্ধ আচরণে সর্বদা প্রতিষ্ঠিত, ইন্দ্রিয়ের দ্বারা অবাধিত সেই মহর্ষিগণ যজ্ঞ সম্পাদন করতে করতে সেই যজ্ঞে উপস্থিত হলেন।
14.94.10
यथाशक्त्या भगवता तदन्नं समुपार्जितम् ।
तस्मिन्सत्रे तु यद्वृत्तं यद्योग्यं च तदाऽभवत् ॥ १४.९४.१० ॥
ভগবান যথাশক্তি সেই অন্ন সংগ্রহ করেছিলেন; সেই সত্রে যা ঘটেছিল এবং যা তখন যথোচিত ছিল, তাই হল।
14.94.11
तथा ह्यनेकैर्मुनिभिर्महान्तः क्रतवः कृताः ।
एवंविधे त्वगस्त्यस्य वर्तमाने तथाऽध्वरे।
न ववर्ष सहस्राक्षस्तदा भरतसत्तम ॥ १४.९४.११ ॥
এভাবেই বহু মুনির দ্বারা মহাযজ্ঞ অনুষ্ঠিত হয়েছিল; কিন্তু এমন অবস্থায়, অগস্ত্যের সেই যজ্ঞ চলাকালে, হে ভরতশ্রেষ্ঠ, সহস্রাক্ষ তখন বর্ষণ করেননি।
14.94.12
ततः कर्मान्तरे राजन्नगस्त्यस्य महात्मनः ।
कथेयमभिनिर्वृत्ता मुनीनां भावितात्मनाम् ॥ १४.९४.१२ ॥
তখন, হে রাজন, কর্মের মাঝখানে মহাত্মা অগস্ত্যের এই কাহিনী ভাবিতাত্মা মুনিদের মধ্যে উত্থাপিত হল।
14.94.13
अगस्त्यो यजमानोसौ ददात्यन्नं विमत्सरः ।
न च वर्षति पर्जन्यः कथमन्नं भविष्यति ॥ १४.९४.१३ ॥
অগস্ত্য যজ্ঞ করে ঈর্ষাহীনভাবে অন্ন দেন; কিন্তু মেঘ বর্ষণ করছে না। তাহলে অন্ন কীভাবে হবে?
14.94.14
सत्रं चेदं महद्विप्रा मुनेर्द्वादशवार्षिकम् ।
न वर्षिष्यति देवश्च वर्षाण्येतानि द्वादश ॥ १४.९४.१४ ॥
হে ব্রাহ্মণগণ, মুনির এই মহান সত্র বারো বছরের; দেবতা এই বারো বছর বর্ষণ করবেন না।
14.94.15
एतद्भवन्तः संचिन्त्य महर्षेरस्य धीमतः ।
अगस्त्यस्यातितपसः कर्तुमर्हन्त्यनुग्रहम् ॥ १४.९४.१५ ॥
প্রাজ্ঞ, অতিতপস্বী এই মহর্ষি অগস্ত্যের কথা ভালোভাবে বিবেচনা করে আপনারা তাঁর প্রতি অনুগ্রহ করুন।
14.94.16
इत्येवमुक्ते वचने ततोऽगस्त्यः प्रतापवान् ।
प्रोवाच वाक्यं स तदा प्रसाद्य शिरसा मुनीन् ॥ १४.९४.१६ ॥
এই কথা বলা হলে প্রতাপশালী অগস্ত্য মুনিদের মাথা নত করে প্রসন্ন করে তখন এই বাক্য বললেন।
14.94.17
यदि द्वादशवर्षाणि न वर्षिष्यति वासवः ।
चिन्तायज्ञं करिष्यामि विधिरेष सनातनः ॥ १४.९४.१७ ॥
বাসব যদি বারো বছর বর্ষণ না করেন, তবে আমি চিন্তাযজ্ঞ করব; এটাই সনাতন বিধি।
14.94.18
यदि द्वादशवर्षाणि न वर्षिष्यति वासवः ।
स्पर्शयज्ञं करिष्यामि विधिरेष सनातनः ॥ १४.९४.१८ ॥
বাসব যদি বারো বছর বর্ষণ না করেন, তবে আমি স্পর্শযজ্ঞ করব; এটাই সনাতন বিধি।
14.94.19
यदि द्वादशवर्षाणि न वर्षिष्यति वासवः ।
व्यायामेनाहरिष्यामि यज्ञानेतान्यतव्रतः ॥ १४.९४.१९ ॥
ইন্দ্র যদি বারো বছর বর্ষণ না করেন, তবে আমি ব্রতনিষ্ঠ হয়ে প্রয়াসের দ্বারা এই যজ্ঞগুলি সম্পন্ন করব।
14.94.20
बीजयज्ञो मयाऽयं वै बहुवर्षसमाचितः ।
बीजैर्हितं करिष्यामि नात्र विघ्नो भविष्यति ॥ १४.९४.२० ॥
বহু বছর ধরে সঞ্চিত এই বীজযজ্ঞ আমি বীজের দ্বারা হিতকরভাবে সম্পন্ন করব; এতে কোনো বিঘ্ন হবে না।
14.94.21
नेदं शक्यं वृथा कर्तुं मम सत्रं कथञ्चन ।
वर्षिष्यतीह वा देवो नवा वर्षं भविष्यति ॥ १४.९४.२१ ॥
আমার এই সত্র কোনোভাবেই বৃথা করা যায় না; এখানে দেব বর্ষণ করুন বা না করুন, বৃষ্টি হোক বা না হোক।
14.94.22
अथवाऽभ्यर्थनामिन्द्रो न करिष्यति कामतः ।
स्वयमिन्द्रो भविष्यामि जीवयिष्यामि च प्रजाः ॥ १४.९४.२२ ॥
অথবা ইন্দ্র প্রার্থনায় স্বেচ্ছায় সাড়া না দিলে, আমি নিজেই ইন্দ্র হয়ে প্রজাদের জীবিত রাখব।
14.94.23
यो यदाहारजातश्च स तथैव भविष्यति ।
विशेषं चैव कर्तास्मि पुनः पुनरतीव हि ॥ १४.९४.२३ ॥
যে খাদ্যসামগ্রী রয়েছে তা সেভাবেই থাকবে; আমি বারবার বিশেষভাবে অত্যধিক ব্যবস্থা করব।
14.94.24
अद्येह स्वर्णमभ्येतु यच्चान्यद्वसु दुर्लभम् ।
त्रिषु लोकेषु यच्चास्ति तदिहागम्यतां स्वयम् ॥ १४.९४.२४ ॥
আজ এখানে স্বর্ণ আসুক; আর অন্য দুর্লভ ধন, ত্রিলোকে যা কিছু আছে, সবই স্বয়ং এখানে আসুক।
14.94.25
दिव्याश्चाप्सरसां सङ्घा गन्धर्वाश्च सकिन्नराः ।
विश्वावसुश्च ये चान्ये तेऽप्युपासन्तु मे मखम् ॥ १४.९४.२५ ॥
দিব্য অপ্সরাদের দল, কিন্নরসহ গন্ধর্বগণ, বিশ্বাবসু এবং অন্যান্যরাও আমার যজ্ঞে উপস্থিত হোক।
14.94.26
उत्तरेभ्यः कुरुभ्यश्च यत्किंचिद्वसु विद्यते ।
सर्वं तदिह यज्ञेषु स्वयमेवोपतिष्ठतु ॥ १४.९४.२६ ॥
উত্তর কুরু ও কুরুদের কাছে যা কিছু ধন আছে, সে সবই এখানে যজ্ঞে স্বয়ংই উপস্থিত হোক।
14.94.27
स्वर्गः स्वर्गसदश्चैवक धर्मश्च स्वयमेव तु ।
इत्युक्ते सर्वमेवैतदभवत्तपसा मुनेः।
तस्य दीप्ताग्निमहसस्त्वगस्त्यस्यातितेजसः ॥ १४.९४.२७ ॥
স্বর্গ, স্বর্গসদৃশ সুখ এবং ধর্মও স্বয়ংই উপস্থিত হোক—এইরূপ বলামাত্র মুনির তপস্যার বলে এসব সবই ঘটল; প্রদীপ্ত অগ্নির ন্যায় তেজোময় অতিতেজস্বী অগস্ত্যের তপস্যার ফলে।
14.94.28
ततस्ते मुनयो हृष्टा ददृशुस्तपसो बलम् ।
विस्मिता वचनं प्राहुरिदं सर्वे महार्थवत् ॥ १४.९४.२८ ॥
তখন সেই মুনিগণ আনন্দিত হয়ে তপস্যার শক্তি দেখে বিস্মিত হলেন, এবং সবাই মিলে এই মহার্থপূর্ণ কথা বললেন।
14.94.29
प्रीताः स्म तव वाक्येन न त्विच्छामस्तपोवनम् ।
तैरेव यज्ञैस्तुष्टाः स्य न्यायेनेच्छामहे वयम् ॥ १४.९४.२९ ॥
তোমার বাক্যে আমরা প্রীত হয়েছি, কিন্তু আমরা তপোবন চাই না। সেই যজ্ঞের দ্বারাই আমরা তুষ্ট; ন্যায়ানুসারে আমরা যজ্ঞই চাই।
14.94.30
यज्ञं दीक्षां तथा होमान्यच्चान्यन्मृगयामहे ।
तयोस्संधर्षितैर्यज्ञैर्नान्यतो मृगयामहे ॥ १४.९४.३० ॥
যজ্ঞ, দীক্ষা, তেমনই হোম এবং অন্যান্য যা আছে, আমরা তা-ই অন্বেষণ করি। সেই দুটিকে সংযুক্ত করে অনুষ্ঠিত যজ্ঞের দ্বারাই আমরা অন্বেষণ করি; অন্য কোনো উপায়ে নয়।
14.94.31
न्यायेनोपार्जिताहाराः स्वकर्माभिरता वयम् ।
वेदांश्च ब्रह्मचर्येण न्यायतः प्रार्थयामहे ॥ १४.९४.३१ ॥
ন্যায়ত উপার্জিত আহারে জীবন ধারণ করে, নিজ কর্মে রত আমরা; ব্রহ্মচর্যের সঙ্গে ন্যায়ত বেদ প্রার্থনা করি।
14.94.32
न्यायेनोत्तरकालं च गृहेभ्यो निःसृता वयम् ।
धर्मदृष्टैर्विधिद्वारैस्तपस्तप्स्यामहे वयम् ॥ १४.९४.३२ ॥
ন্যায়ত, পরে গৃহ ত্যাগ করে ধর্মসম্মত বিধিতে আমরা তপস্যা করব।
14.94.33
भवतः सम्यगिष्टा तु बुद्धिर्हिसाविवर्जिता ।
एतामहिंसा यज्ञेषु ब्रूयास्त्वं सततं प्रभो ॥ १४.९४.३३ ॥
আপনার বুদ্ধি সুন্দরভাবে প্রিয়, হিংসাবর্জিত; হে প্রভু, যজ্ঞে সর্বদা এই অহিংসার কথাই আপনি বলুন।
14.94.34
प्रीतास्ततो भविष्यामो वयं तु द्विजसत्तम ।
विसर्जिताः समाप्तौ च सत्रादस्माद्व्रजामहे ॥ १४.९४.३४ ॥
হে দ্বিজশ্রেষ্ঠ, তখন আমরা প্রীত হব; সমাপ্তিতে বিদায় পেয়ে এই সত্র থেকে চলে যাব।
14.94.35
तथा कथयतां तेषां देवराजः पुरंदरः ।
ववर्ष सुमहातेजा दृष्ट्वा तस्य तपोबलम् ॥ १४.९४.३५ ॥
তাঁরা এভাবে কথা বলার সময়, মহাতেজা দেবরাজ পুরন্দর তাঁদের তপোবল দেখে বর্ষণ করলেন।
14.94.36
आसमाप्तेश्च यज्ञस्य तस्यामितपराक्रमः ।
निकामवर्षी पर्जन्यो बभूव जनमेजय ॥ १४.९४.३६ ॥
যজ্ঞের সমাপ্তি পর্যন্ত, হে জনমেজয়, সেই অমিতপরাক্রমের মেঘ ইচ্ছামতো বর্ষণকারী হল।
14.94.37
प्रसादयामास च तमगस्त्यं त्रिदशेश्वरः ।
स्वयमभ्येत्य राजर्षे पुरस्कृत्य बृहस्पतिम् ॥ १४.९४.३७ ॥
দেবরাজ ইন্দ্র নিজে এসে, বৃহস্পতিকে সামনে রেখে অগস্ত্যকে প্রসন্ন করলেন। হে রাজর্ষি!
14.94.38
ततो यज्ञसमाप्तौ तान्विससर्ज महामुनीन् ।
अगस्त्यः परमप्रीतः पूजयित्वा यथाविधि ॥ १४.९४.३८ ॥
তারপর যজ্ঞ সমাপ্ত হলে, পরম প্রীত অগস্ত্য যথাবিধি তাঁদের পূজা করে সেই মহামুনিদের বিদায় দিলেন।