महाभारत · अध्याय 14.94
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.94.1
धर्मागतेन त्यागेन भगवन्सर्वमस्ति चेत् ।
एतन्मे सर्वमाचक्ष्व कुशलो ह्यसि भाषितुम् ॥ १४.९४.१ ॥
हे भगवन्, धर्माने प्राप्त झालेल्या त्यागाने सर्वकाही मिळत असेल तर ते सर्व मला सांगा; आपण बोलण्यात कुशल आहात.
14.94.2
तस्योञ्छवृत्तेर्यद्वृत्तं सक्तुदाने फलं महत् ।
कथितं तु मम ब्रह्मंस्तथ्यमेतदसंशयम् ॥ १४.९४.२ ॥
हे ब्रह्मन्, उञ्छवृत्तीने जगणाऱ्या त्याचे आचरण आणि सत्तू दानाचे महान फळ मला सांगितले गेले; हे सत्य आहे, यात संशय नाही.
14.94.3
कथं हि सर्वयज्ञेषु निश्चयः परमो भवेत् ।
एतदर्हसि मे वक्तुं निखिलेन द्विजर्षभ ॥ १४.९४.३ ॥
हे द्विजश्रेष्ठा, सर्व यज्ञांमध्ये परम निश्चय कसा होऊ शकतो? हे सर्व मला संपूर्णपणे सांगण्यास आपण योग्य आहात.
14.94.4
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
अगस्त्यस्य महायज्ञे पुरावृत्तमरिंदम ॥ १४.९४.४ ॥
येथेही लोक हा प्राचीन इतिहास सांगतात—अगस्त्याच्या महायज्ञातील पुरातन वृत्तांत, हे शत्रुदमना.
14.94.5
पुराऽगस्त्यो महातेजा दीक्षां द्वादशवार्षिकीम् ।
प्रविवेश महाराज सर्वभूतहिते रतः ॥ १४.९४.५ ॥
पूर्वी महातेजस्वी अगस्त्यांनी बारा वर्षांच्या दीक्षेत प्रवेश केला, हे महाराजा; ते सर्वभूतांच्या हितात रत होते.
14.94.6
तत्राग्निकल्पा होतार आसन्सत्रे महात्मनः ।
मूलाहाराः फलाहाराश्चाश्मकुट्टा मरीचिपाः ॥ १४.९४.६ ॥
तेथे त्या महात्म्याच्या सत्रात अग्नीसमान होते होते—मुळे खाणारे, फळे खाणारे, दगडावर कुटून खाणारे आणि किरणे पिणारे.
14.94.7
परिपृष्टिका वैघसिकाः प्रसङ्ख्यानास्तथैव च ।
यतयो भिक्षवश्चात्र बभूवुः पर्यवस्थिताः ॥ १४.९४.७ ॥
परिपृष्टिक, वैघसिक आणि प्रसंख्यान, तसेच यती व भिक्षू तेथे उपस्थित होते.
14.94.8
सर्वे प्रत्यक्षधर्माणो जितक्रोधा जितेन्द्रियाः ।
दमे स्थिताश्च सर्वे ते हिंसादंभविवर्जिताः ॥ १४.९४.८ ॥
ते सर्व प्रत्यक्ष धर्मपरायण, क्रोधजयी, इंद्रियजयी, दमात स्थिर आणि हिंसा व दंभरहित होते.
14.94.9
वृत्ते शुद्धे स्थिता नित्यमिन्द्रियैश्चाप्यबाधिताः ।
उपातिष्ठन्त तं यज्ञं यजन्तस्ते महर्षयः ॥ १४.९४.९ ॥
शुद्ध आचारात नित्य स्थिर, इंद्रियांनी अबाधित असे ते महर्षी यज्ञ करीत त्या यज्ञाची सेवा करीत होते.
14.94.10
यथाशक्त्या भगवता तदन्नं समुपार्जितम् ।
तस्मिन्सत्रे तु यद्वृत्तं यद्योग्यं च तदाऽभवत् ॥ १४.९४.१० ॥
भगवंतांनी यथाशक्ती ते अन्न गोळा केले; त्या सत्रात जे घडले आणि जे योग्य होते तेच घडले.
14.94.11
तथा ह्यनेकैर्मुनिभिर्महान्तः क्रतवः कृताः ।
एवंविधे त्वगस्त्यस्य वर्तमाने तथाऽध्वरे।
न ववर्ष सहस्राक्षस्तदा भरतसत्तम ॥ १४.९४.११ ॥
अशाच प्रकारे अनेक मुनींनी मोठे यज्ञ केले होते; पण अशा स्थितीत, अगस्त्यांचा तो यज्ञ चालू असताना, हे भरतश्रेष्ठा, सहस्राक्ष इंद्राने तेव्हा पाऊस पाडला नाही.
14.94.12
ततः कर्मान्तरे राजन्नगस्त्यस्य महात्मनः ।
कथेयमभिनिर्वृत्ता मुनीनां भावितात्मनाम् ॥ १४.९४.१२ ॥
मग, हे राजा, कर्माच्या मध्यात महात्मा अगस्त्यांची ही कथा शुद्धचित्त मुनींमध्ये प्रसिद्ध झाली.
14.94.13
अगस्त्यो यजमानोसौ ददात्यन्नं विमत्सरः ।
न च वर्षति पर्जन्यः कथमन्नं भविष्यति ॥ १४.९४.१३ ॥
अगस्त्य यज्ञ करीत असून मत्सरावाचून अन्न देतात; परंतु मेघ वर्षाव करीत नाही. मग अन्न कसे होईल?
14.94.14
सत्रं चेदं महद्विप्रा मुनेर्द्वादशवार्षिकम् ।
न वर्षिष्यति देवश्च वर्षाण्येतानि द्वादश ॥ १४.९४.१४ ॥
हे ब्राह्मणहो, मुनींचे हे महान सत्र बारा वर्षांचे आहे; देव या बारा वर्षांत वर्षाव करणार नाही.
14.94.15
एतद्भवन्तः संचिन्त्य महर्षेरस्य धीमतः ।
अगस्त्यस्यातितपसः कर्तुमर्हन्त्यनुग्रहम् ॥ १४.९४.१५ ॥
बुद्धिमान, अति तपस्वी अशा या महर्षी अगस्त्यांचा नीट विचार करून आपण त्यांवर कृपा करावी.
14.94.16
इत्येवमुक्ते वचने ततोऽगस्त्यः प्रतापवान् ।
प्रोवाच वाक्यं स तदा प्रसाद्य शिरसा मुनीन् ॥ १४.९४.१६ ॥
असे सांगितले असता प्रतापी अगस्त्य मुनींना मस्तक नमवून प्रसन्न करीत तेव्हा हे वचन बोलले.
14.94.17
यदि द्वादशवर्षाणि न वर्षिष्यति वासवः ।
चिन्तायज्ञं करिष्यामि विधिरेष सनातनः ॥ १४.९४.१७ ॥
वासव बारा वर्षे वर्षाव करणार नसेल तर मी चिंतायज्ञ करीन; हा सनातन विधी आहे.
14.94.18
यदि द्वादशवर्षाणि न वर्षिष्यति वासवः ।
स्पर्शयज्ञं करिष्यामि विधिरेष सनातनः ॥ १४.९४.१८ ॥
वासव बारा वर्षे वर्षाव करणार नसेल तर मी स्पर्शयज्ञ करीन; हा सनातन विधी आहे.
14.94.19
यदि द्वादशवर्षाणि न वर्षिष्यति वासवः ।
व्यायामेनाहरिष्यामि यज्ञानेतान्यतव्रतः ॥ १४.९४.१९ ॥
इंद्र बारा वर्षे पाऊस पाडणार नाही, तर मी व्रतनिष्ठेने परिश्रमाने हे यज्ञ पूर्ण करीन.
14.94.20
बीजयज्ञो मयाऽयं वै बहुवर्षसमाचितः ।
बीजैर्हितं करिष्यामि नात्र विघ्नो भविष्यति ॥ १४.९४.२० ॥
अनेक वर्षे जमा केलेला हा बीजयज्ञ मी बियाण्यांनी हितकारक रीतीने करीन; यात कोणताही अडथळा येणार नाही.
14.94.21
नेदं शक्यं वृथा कर्तुं मम सत्रं कथञ्चन ।
वर्षिष्यतीह वा देवो नवा वर्षं भविष्यति ॥ १४.९४.२१ ॥
माझे हे सत्र कोणत्याही प्रकारे व्यर्थ करता येणार नाही; येथे देव पाऊस पाडो अथवा न पाडो, पाऊस होवो अथवा न होवो.
14.94.22
अथवाऽभ्यर्थनामिन्द्रो न करिष्यति कामतः ।
स्वयमिन्द्रो भविष्यामि जीवयिष्यामि च प्रजाः ॥ १४.९४.२२ ॥
किंवा इंद्र प्रार्थनेला स्वेच्छेने प्रतिसाद देणार नाही, तर मीच इंद्र होऊन प्रजांना जिवंत ठेवीन.
14.94.23
यो यदाहारजातश्च स तथैव भविष्यति ।
विशेषं चैव कर्तास्मि पुनः पुनरतीव हि ॥ १४.९४.२३ ॥
जे जे अन्नपदार्थ आहेत ते तसेच राहतील; मी पुन्हा पुन्हा विशेषतः अत्यधिक व्यवस्था करीन.
14.94.24
अद्येह स्वर्णमभ्येतु यच्चान्यद्वसु दुर्लभम् ।
त्रिषु लोकेषु यच्चास्ति तदिहागम्यतां स्वयम् ॥ १४.९४.२४ ॥
आज येथे सुवर्ण येवो; आणि इतर दुर्लभ धन, त्रिलोकांत जे काही आहे ते सर्व स्वतः येथे येवो.
14.94.25
दिव्याश्चाप्सरसां सङ्घा गन्धर्वाश्च सकिन्नराः ।
विश्वावसुश्च ये चान्ये तेऽप्युपासन्तु मे मखम् ॥ १४.९४.२५ ॥
दिव्य अप्सरांचे समूह, किन्नरांसह गंधर्व, विश्वावसू आणि इतर जे आहेत, तेही माझ्या यज्ञाची उपासना करोत.
14.94.26
उत्तरेभ्यः कुरुभ्यश्च यत्किंचिद्वसु विद्यते ।
सर्वं तदिह यज्ञेषु स्वयमेवोपतिष्ठतु ॥ १४.९४.२६ ॥
उत्तर कुरूंकडे आणि कुरूंकडे जे काही धन आहे, ते सर्व येथे यज्ञांमध्ये स्वतःहून उपस्थित होवो.
14.94.27
स्वर्गः स्वर्गसदश्चैवक धर्मश्च स्वयमेव तु ।
इत्युक्ते सर्वमेवैतदभवत्तपसा मुनेः।
तस्य दीप्ताग्निमहसस्त्वगस्त्यस्यातितेजसः ॥ १४.९४.२७ ॥
स्वर्ग, स्वर्गासारखे (सुख) आणि धर्मही स्वतःहून येवोत असे म्हटल्यावर, त्या मुनीच्या तपाच्या सामर्थ्याने हे सर्व घडले; प्रज्वलित अग्नीसारख्या तेजस्वी अगस्त्यांच्या त्या तपाने.
14.94.28
ततस्ते मुनयो हृष्टा ददृशुस्तपसो बलम् ।
विस्मिता वचनं प्राहुरिदं सर्वे महार्थवत् ॥ १४.९४.२८ ॥
तेव्हा ते मुनी आनंदित झाले, तपाचे सामर्थ्य पाहून विस्मित झाले आणि सर्वजण मिळून हे महार्थपूर्ण वचन बोलले.
14.94.29
प्रीताः स्म तव वाक्येन न त्विच्छामस्तपोवनम् ।
तैरेव यज्ञैस्तुष्टाः स्य न्यायेनेच्छामहे वयम् ॥ १४.९४.२९ ॥
तुझ्या वचनाने आम्ही प्रसन्न झालो आहोत, परंतु आम्हाला तपोवन नको आहे. त्याच यज्ञांनी आम्ही संतुष्ट आहोत; न्यायानुसार आम्ही यज्ञांचीच इच्छा करतो.
14.94.30
यज्ञं दीक्षां तथा होमान्यच्चान्यन्मृगयामहे ।
तयोस्संधर्षितैर्यज्ञैर्नान्यतो मृगयामहे ॥ १४.९४.३० ॥
यज्ञ, दीक्षा, तसेच होम आणि जे इतर आहे, ते आम्ही शोधतो. त्या दोन्हींच्या संयोगाने होणाऱ्या यज्ञांनीच आम्ही शोधतो; दुसऱ्या मार्गाने नाही.
14.94.31
न्यायेनोपार्जिताहाराः स्वकर्माभिरता वयम् ।
वेदांश्च ब्रह्मचर्येण न्यायतः प्रार्थयामहे ॥ १४.९४.३१ ॥
न्यायाने मिळवलेल्या अन्नावर आम्ही जगतो आणि आपापल्या कर्मात रमतो; ब्रह्मचर्याने वेद न्यायाने मिळावेत अशी आम्ही प्रार्थना करतो.
14.94.32
न्यायेनोत्तरकालं च गृहेभ्यो निःसृता वयम् ।
धर्मदृष्टैर्विधिद्वारैस्तपस्तप्स्यामहे वयम् ॥ १४.९४.३२ ॥
न्यायाने, पुढे घरांतून बाहेर पडून धर्मसंमत विधींनी आम्ही तप करू.
14.94.33
भवतः सम्यगिष्टा तु बुद्धिर्हिसाविवर्जिता ।
एतामहिंसा यज्ञेषु ब्रूयास्त्वं सततं प्रभो ॥ १४.९४.३३ ॥
तुमची बुद्धी चांगली आवडती, हिंसारहित आहे; हे प्रभो, यज्ञांमध्ये तुम्ही नेहमी या अहिंसेचा उपदेश करावा.
14.94.34
प्रीतास्ततो भविष्यामो वयं तु द्विजसत्तम ।
विसर्जिताः समाप्तौ च सत्रादस्माद्व्रजामहे ॥ १४.९४.३४ ॥
हे द्विजश्रेष्ठा, तेव्हा आम्ही संतुष्ट होऊ; समाप्तीस निरोप घेऊन या सत्रातून निघून जाऊ.
14.94.35
तथा कथयतां तेषां देवराजः पुरंदरः ।
ववर्ष सुमहातेजा दृष्ट्वा तस्य तपोबलम् ॥ १४.९४.३५ ॥
ते असे बोलत असताना, महातेजस्वी देवराज पुरंदराने त्यांचे तपोबल पाहून पर्जन्यवृष्टी केली.
14.94.36
आसमाप्तेश्च यज्ञस्य तस्यामितपराक्रमः ।
निकामवर्षी पर्जन्यो बभूव जनमेजय ॥ १४.९४.३६ ॥
यज्ञाच्या समाप्तीपर्यंत, हे जनमेजया, त्या अमित पराक्रमी इंद्राचा मेघ इच्छेनुसार वर्षाव करणारा झाला.
14.94.37
प्रसादयामास च तमगस्त्यं त्रिदशेश्वरः ।
स्वयमभ्येत्य राजर्षे पुरस्कृत्य बृहस्पतिम् ॥ १४.९४.३७ ॥
देवांचा अधिपती इंद्र स्वतः येऊन, बृहस्पतीला पुढे करून अगस्त्यांना प्रसन्न करता झाला. हे राजर्षे!
14.94.38
ततो यज्ञसमाप्तौ तान्विससर्ज महामुनीन् ।
अगस्त्यः परमप्रीतः पूजयित्वा यथाविधि ॥ १४.९४.३८ ॥
नंतर यज्ञ संपल्यावर, अत्यंत प्रसन्न झालेल्या अगस्त्यांनी यथाविधी त्यांचा सत्कार करून त्या महामुनींना निरोप दिला.