મહાભારત · અધ્યાય 15.13

15.13.1

भीम ज्येष्ठो गुरुर्मे त्वं नातोऽन्यद्वमुक्तुमुत्सहे ।
धृताराष्ट्रस्तु राजर्षिः सर्वथा मानमर्हति ॥ १५.१३.१ ॥

અર્જુને કહ્યું: ભીમ, તું મારો જ્યેષ્ઠ અને ગુરુ છે, તેથી આનાથી વધુ કંઈ કહેવાનું સાહસ હું કરતો નથી. પરંતુ રાજર્ષિ ધૃતરાષ્ટ્ર સર્વથા સન્માનને યોગ્ય છે.

न स्मरन्त्यपराद्धानि स्मरन्ति सुकृतान्यपि ।
असंभिन्नार्थमर्यादाः साधवः पुरुषोत्तमाः ॥ १५.१३.२ ॥

અર્જુને કહ્યું: સજ્જનો અપરાધોને યાદ રાખતા નથી, સત્કર્મોને જ યાદ રાખે છે. વચન અને મર્યાદાને અખંડ રાખનારા તેઓ પુરુષોત્તમ છે.

इति तस्य वचः श्रुत्वा फल्गुनस्य महात्मनः ।
विदुरं प्राह धर्मात्मा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ १५.१३.३ ॥

મહાત્મા ફલ્ગુન (અર્જુન)નાં આ વચનો સાંભળીને ધર્માત્મા કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિરે વિદુરને કહ્યું.

इदं मद्वचनात्क्षत्तः कौरवं ब्रूहि पार्थिवम् ।
यावदिच्छति पुत्राणां दातुं तावद्ददाम्यहम् ॥ १५.१३.४ ॥

હે ક્ષત્તા (વિદુર), મારા કહેવાથી કૌરવ રાજાને આ કહો: તે પોતાના પુત્રોને જેટલું આપવા ઇચ્છે તેટલું હું આપીશ.

भीष्मादीनां च सर्वेषां सुहृदामुपकारिणाम् ।
मम कोशादिति विभो मा भूद्भीमः सुदुर्मनाः ॥ १५.१३.५ ॥

ભીષ્મ વગેરે સર્વ ઉપકારી સુહૃદોને મારા ખજાનામાંથી (આપવું). હે વિભો, ભીમ અતિશય દુઃખી ન થાય.

इत्युक्त्वा धर्मराजस्तमर्जुनं प्रत्यपूजयत् ।
भीमसेनः कटाक्षेण वीक्षांचक्रे धनंजयम् ॥ १५.१३.६ ॥

એમ કહીને ધર્મરાજે અર્જુનનું સન્માન કર્યું. ભીમસેને કટાક્ષથી ધનંજય સામે જોયું.

ततः स विदुरं धीमान्वाक्यमाह युधिष्ठिरः ।
न भीमसेन कोपं स नृपतिः कर्तुमर्हति ॥ १५.१३.७ ॥

ત્યારે બુદ્ધિમાન યુધિષ્ઠિરે વિદુરને કહ્યું, "હે ભીમસેન, તે રાજા ક્રોધ કરવા યોગ્ય નથી."

परिक्लिष्टो हि भीमस्तु हिमवृष्ट्यातपादिभिः ।
दुःखैर्बहुविधैर्धीमानरण्ये विदितं तव ॥ १५.१३.८ ॥

હિમ, વરસાદ, તડકો વગેરેથી અને અનેક પ્રકારનાં દુઃખોથી ભીમ વનમાં અત્યંત પીડાયો હતો; હે બુદ્ધિમાન, આ તમે જાણો છો.

किंतु मद्वचनाद्ब्रूहि राजानं भरतर्षभम् ।
यद्यदिच्छसि यावच्च गृह्यतां मद्गृहादिति ॥ १५.१३.९ ॥

પરંતુ મારા કહેવાથી ભરતશ્રેષ્ઠ રાજાને કહો—તમને જે જે અને જેટલું જોઈએ તે મારા ઘરમાંથી લઈ લો.

यन्मात्सर्यमयं भीमः करोति भृशदुःखितः ।
न तन्मनसि कर्तव्यमिति वाच्यः स पार्थिवः ॥ १५.१३.१० ॥

અત્યંત દુઃખી ભીમ ઈર્ષ્યાથી જે કરે છે, તે મનમાં રાખવું ન જોઈએ—આ તે રાજાને કહેવું.

यन्ममास्ति धनं किञ्चिदर्जुनस्य च वेश्मनि ।
तस्य स्वामी महाराज इति वाच्यः स पार्थिवः ॥ १५.१३.११ ॥

મારા ઘરમાં જે કંઈ ધન છે અને અર્જુનના ઘરમાં પણ જે કંઈ છે, તેના સ્વામી હે મહારાજ, તમે છો—આ તે રાજાને કહેવું.

ददातु राजा विप्रेभ्यो यथेष्टं क्रियतां व्ययः ।
पुत्राणां सुहृदां चैव गच्छत्वानृण्यमद्य सः ॥ १५.१३.१२ ॥

રાજા પોતાની ઇચ્છા મુજબ બ્રાહ્મણોને દાન આપે અને ઇચ્છા મુજબ ખર્ચ કરે; આજે તે પુત્રો અને મિત્રોના ઋણથી મુક્ત થાય.

इदं चापि शरीरं मे तवायत्तं जनाधिप ।
धनानि चेति विद्धि त्वं क्षत्तर्नास्त्यत्र संशयः ॥ १५.१३.१३ ॥

હે જનાધિપ, આ મારું શરીર અને ધન પણ તમારે આધીન છે. હે ક્ષત્તા, આમાં કોઈ સંશય નથી, એમ જાણો.