ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 15.13

15.13.1

भीम ज्येष्ठो गुरुर्मे त्वं नातोऽन्यद्वमुक्तुमुत्सहे ।
धृताराष्ट्रस्तु राजर्षिः सर्वथा मानमर्हति ॥ १५.१३.१ ॥

ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਭੀਮ, ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਜੇਠਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਕਹਿਣ ਦੀ ਮੈਂ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਪਰ ਰਾਜਰਸ਼ੀ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਆਦਰ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ।

न स्मरन्त्यपराद्धानि स्मरन्ति सुकृतान्यपि ।
असंभिन्नार्थमर्यादाः साधवः पुरुषोत्तमाः ॥ १५.१३.२ ॥

ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਾਧੂ ਲੋਕ ਅਪਰਾਧਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਨੇਕ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਯਾਦ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਅਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ਨੂੰ ਅਖੰਡ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਉਹ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਹਨ।

इति तस्य वचः श्रुत्वा फल्गुनस्य महात्मनः ।
विदुरं प्राह धर्मात्मा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ १५.१३.३ ॥

ਮਹਾਤਮਾ ਫਲਗੁਨ (ਅਰਜੁਨ) ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਕੁੰਤੀਪੁੱਤਰ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਵਿਦੁਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

इदं मद्वचनात्क्षत्तः कौरवं ब्रूहि पार्थिवम् ।
यावदिच्छति पुत्राणां दातुं तावद्ददाम्यहम् ॥ १५.१३.४ ॥

ਹੇ ਕਸ਼ਤਾ (ਵਿਦੁਰ), ਮੇਰੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਕੌਰਵ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇਹ ਆਖੋ: ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੰਨਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੇ, ਮੈਂ ਓਨਾ ਦੇਵਾਂਗਾ।

भीष्मादीनां च सर्वेषां सुहृदामुपकारिणाम् ।
मम कोशादिति विभो मा भूद्भीमः सुदुर्मनाः ॥ १५.१३.५ ॥

ਭੀਸ਼ਮ ਆਦਿ ਸਭ ਉਪਕਾਰੀ ਸੁਹਿਰਦਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚੋਂ (ਦੇਣਾ ਹੈ)। ਹੇ ਵਿਭੂ, ਭੀਮ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋਵੇ।

इत्युक्त्वा धर्मराजस्तमर्जुनं प्रत्यपूजयत् ।
भीमसेनः कटाक्षेण वीक्षांचक्रे धनंजयम् ॥ १५.१३.६ ॥

ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਧਰਮਰਾਜ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ। ਭੀਮਸੇਨ ਨੇ ਕਟਾਖਸ਼ ਨਾਲ ਧਨੰਜਯ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ।

ततः स विदुरं धीमान्वाक्यमाह युधिष्ठिरः ।
न भीमसेन कोपं स नृपतिः कर्तुमर्हति ॥ १५.१३.७ ॥

ਤਦ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ ਨੇ ਵਿਦੁਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਭੀਮਸੇਨ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਕ੍ਰੋਧ ਕਰਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈ।"

परिक्लिष्टो हि भीमस्तु हिमवृष्ट्यातपादिभिः ।
दुःखैर्बहुविधैर्धीमानरण्ये विदितं तव ॥ १५.१३.८ ॥

ਬਰਫ਼, ਮੀਂਹ, ਧੁੱਪ ਆਦਿ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭੀਮ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਹੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ।

किंतु मद्वचनाद्ब्रूहि राजानं भरतर्षभम् ।
यद्यदिच्छसि यावच्च गृह्यतां मद्गृहादिति ॥ १५.१३.९ ॥

ਪਰ ਮੇਰੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖੋ—ਜੋ ਜੋ ਅਤੇ ਜਿੰਨਾ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ, ਮੇਰੇ ਘਰੋਂ ਲੈ ਲਵੋ।

यन्मात्सर्यमयं भीमः करोति भृशदुःखितः ।
न तन्मनसि कर्तव्यमिति वाच्यः स पार्थिवः ॥ १५.१३.१० ॥

ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਭੀਮ ਈਰਖਾ ਨਾਲ ਜੋ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ—ਇਹ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖਣਾ ਹੈ।

यन्ममास्ति धनं किञ्चिदर्जुनस्य च वेश्मनि ।
तस्य स्वामी महाराज इति वाच्यः स पार्थिवः ॥ १५.१३.११ ॥

ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਧਨ ਹੈ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਮਾਲਕ ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ ਤੁਸੀਂ ਹੋ—ਇਹ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖਣਾ ਹੈ।

ददातु राजा विप्रेभ्यो यथेष्टं क्रियतां व्ययः ।
पुत्राणां सुहृदां चैव गच्छत्वानृण्यमद्य सः ॥ १५.१३.१२ ॥

ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੇ ਖਰਚ ਕਰੇ; ਅੱਜ ਉਹ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਕਰਜ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇ।

इदं चापि शरीरं मे तवायत्तं जनाधिप ।
धनानि चेति विद्धि त्वं क्षत्तर्नास्त्यत्र संशयः ॥ १५.१३.१३ ॥

ਹੇ ਜਨਾਧਿਪ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਧਨ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਅਧੀਨ ਹਨ। ਹੇ ਕਸ਼ੱਤਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਜਾਣੋ।