ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 15.13

15.13.1

भीम ज्येष्ठो गुरुर्मे त्वं नातोऽन्यद्वमुक्तुमुत्सहे ।
धृताराष्ट्रस्तु राजर्षिः सर्वथा मानमर्हति ॥ १५.१३.१ ॥

ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ: ଭୀମ, ତୁମେ ମୋର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଓ ଗୁରୁ; ତେଣୁ ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ କିଛି କହିବାକୁ ମୁଁ ସାହସ କରେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ରାଜର୍ଷି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ସର୍ବଥା ସମ୍ମାନର ଯୋଗ୍ୟ।

न स्मरन्त्यपराद्धानि स्मरन्ति सुकृतान्यपि ।
असंभिन्नार्थमर्यादाः साधवः पुरुषोत्तमाः ॥ १५.१३.२ ॥

ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ: ସାଧୁମାନେ ଅପରାଧ ମନେ ରଖନ୍ତି ନାହିଁ, ସୁକର୍ମକୁ ହିଁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି। ନିଜ ବଚନ ଓ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଅଖଣ୍ଡ ରଖୁଥିବା ସେମାନେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ।

इति तस्य वचः श्रुत्वा फल्गुनस्य महात्मनः ।
विदुरं प्राह धर्मात्मा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ १५.१३.३ ॥

ମହାତ୍ମା ଫଲ୍ଗୁନଙ୍କ (ଅର୍ଜୁନଙ୍କ) ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ଧର୍ମାତ୍ମା କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ବିଦୁରଙ୍କୁ କହିଲେ।

इदं मद्वचनात्क्षत्तः कौरवं ब्रूहि पार्थिवम् ।
यावदिच्छति पुत्राणां दातुं तावद्ददाम्यहम् ॥ १५.१३.४ ॥

ହେ କ୍ଷତ୍ତା (ବିଦୁର), ମୋ କଥାରେ କୌରବ ରାଜାଙ୍କୁ ଏହା କୁହ: ସେ ନିଜ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ଯେତିକି ଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ସେତିକି ମୁଁ ଦେବି।

भीष्मादीनां च सर्वेषां सुहृदामुपकारिणाम् ।
मम कोशादिति विभो मा भूद्भीमः सुदुर्मनाः ॥ १५.१३.५ ॥

ଭୀଷ୍ମ ପ୍ରଭୃତି ସମସ୍ତ ଉପକାରୀ ସୁହୃଦମାନଙ୍କୁ ମୋ କୋଷରୁ (ଦେବାକୁ ହେବ)। ହେ ବିଭୋ, ଭୀମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ନ ହେଉନ୍ତୁ।

इत्युक्त्वा धर्मराजस्तमर्जुनं प्रत्यपूजयत् ।
भीमसेनः कटाक्षेण वीक्षांचक्रे धनंजयम् ॥ १५.१३.६ ॥

ଏହା କହି ଧର୍ମରାଜ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ। ଭୀମସେନ କଟାକ୍ଷରେ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଚାହିଁଲେ।

ततः स विदुरं धीमान्वाक्यमाह युधिष्ठिरः ।
न भीमसेन कोपं स नृपतिः कर्तुमर्हति ॥ १५.१३.७ ॥

ତା'ପରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ବିଦୁରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ଭୀମସେନ, ସେ ରାଜା କ୍ରୋଧ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି।"

परिक्लिष्टो हि भीमस्तु हिमवृष्ट्यातपादिभिः ।
दुःखैर्बहुविधैर्धीमानरण्ये विदितं तव ॥ १५.१३.८ ॥

ହିମ, ବର୍ଷା, ରୌଦ୍ର ଆଦି ଏବଂ ନାନା ପ୍ରକାର ଦୁଃଖରେ ଭୀମ ବନରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟ ପାଇଥିଲେ; ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏହା ଆପଣଙ୍କୁ ଜଣା ଅଛି।

किंतु मद्वचनाद्ब्रूहि राजानं भरतर्षभम् ।
यद्यदिच्छसि यावच्च गृह्यतां मद्गृहादिति ॥ १५.१३.९ ॥

କିନ୍ତୁ ମୋ କଥାରେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କୁ କୁହ—ଯାହା ଯାହା ଓ ଯେତେ ଆପଣ ଚାହାଁନ୍ତି, ମୋ ଘରରୁ ନିଅନ୍ତୁ।

यन्मात्सर्यमयं भीमः करोति भृशदुःखितः ।
न तन्मनसि कर्तव्यमिति वाच्यः स पार्थिवः ॥ १५.१३.१० ॥

ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ଭୀମ ଈର୍ଷାରେ ଯାହା କରନ୍ତି, ତାହା ମନରେ ରଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ—ଏହା ସେହି ରାଜାଙ୍କୁ କହିବାକୁ ହେବ।

यन्ममास्ति धनं किञ्चिदर्जुनस्य च वेश्मनि ।
तस्य स्वामी महाराज इति वाच्यः स पार्थिवः ॥ १५.१३.११ ॥

ମୋ ଘରେ ଯାହା କିଛି ଧନ ଅଛି ଏବଂ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଘରେ ଯାହା କିଛି ଅଛି, ତାହାର ସ୍ୱାମୀ ହେ ମହାରାଜ ଆପଣ—ଏହା ସେହି ରାଜାଙ୍କୁ କହିବାକୁ ହେବ।

ददातु राजा विप्रेभ्यो यथेष्टं क्रियतां व्ययः ।
पुत्राणां सुहृदां चैव गच्छत्वानृण्यमद्य सः ॥ १५.१३.१२ ॥

ରାଜା ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଉନ୍ତୁ, ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ବ୍ୟୟ କରନ୍ତୁ; ଆଜି ସେ ପୁତ୍ର ଓ ସୁହୃଦମାନଙ୍କ ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ।

इदं चापि शरीरं मे तवायत्तं जनाधिप ।
धनानि चेति विद्धि त्वं क्षत्तर्नास्त्यत्र संशयः ॥ १५.१३.१३ ॥

ହେ ଜନାଧିପ, ଏହି ମୋ ଶରୀର ଏବଂ ଧନ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଅଧୀନରେ ଅଛି। ହେ କ୍ଷତ୍ତା, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ଏହା ଜାଣ।