महाभारत · अध्याय 15.17
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
15.17.1
ततः प्रासादहर्म्येषु वसुधायां च पार्थिव ।
नारीणां च नराणां च निःस्वनः सुमहानभूत् ॥ १५.१७.१ ॥
तेव्हा राजवाड्यांत, हर्म्यांत आणि पृथ्वीवर, हे राजा, स्त्रिया व पुरुष यांचा अत्यंत मोठा कोलाहल उठला.
15.17.2
स राजा राजमार्गेण नृनारीसंकुलेन च ।
कथञ्चिन्निर्ययौ धीमान्वेपमानः कृताञ्जलिः ॥ १५.१७.२ ॥
तो शहाणा राजा स्त्रीपुरुषांनी भरलेल्या राजमार्गावरून हात जोडून, कापत कसाबसा बाहेर पडला.
15.17.3
स वर्धमानद्वारेणि निर्ययौ गजसाह्वयात् ।
विसर्जयामास च तं जनौघं स मुहुर्मुहुः ॥ १५.१७.३ ॥
तो गजसाह्वयातून (हस्तिनापुरातून) वर्धमान दरवाजातून बाहेर पडला आणि त्या लोकसमूहाला वारंवार परत पाठवत राहिला.
15.17.4
वनं गन्तुं च विदुरो राज्ञा सह कृतक्षणः ।
संजयश्च महामात्रः सूतो गावल्गणिस्तथा ॥ १५.१७.४ ॥
वनात जाण्यासाठी विदुर राजासोबत सिद्ध झाला; महामात्य संजय आणि सूत गावल्गणी हेही तसेच.
15.17.5
ककृपं निवर्तयामास युयुत्सुं च महारथम् ।
धृताराष्ट्रो महीपालः परिदाप्य युधिष्ठिरे ॥ १५.१७.५ ॥
राजा धृतराष्ट्राने कृपाला आणि महारथी युयुत्सूला परत पाठवले; युधिष्ठिराकडे सर्व जबाबदारी सोपवून.
15.17.6
निवृत्ते पौरवर्गे च राजा सान्तःपुरस्तदा ।
धृतराष्ट्राभ्यनुज्ञातो निवर्तितुमियेष ह ॥ १५.१७.६ ॥
नगरजन परतल्यानंतर, राजा अंतःपुरासह धृतराष्ट्राची अनुमती घेऊन परत फिरू इच्छिला.
15.17.7
सोब्रवीन्मातरं कुन्तीमुपेत्य भरतर्षभ ।
अहं राजानमन्विष्ये भवती विनिवर्तताम् ॥ १५.१७.७ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, तो मातेजवळ जाऊन म्हणाला, "मी राजाचा पाठलाग करीन; आपण परत जा."
15.17.8
वधूपरिवृता राज्ञि नगरं गन्तुमर्हसि ।
राजा यात्वेष धर्मात्मा तपसे कृतनिश्चयः ॥ १५.१७.८ ॥
हे राणी, सुनांनी वेढलेल्या तुम्ही नगरात परत जाणे योग्य आहे. हा धर्मात्मा राजा तपासाठी निश्चय केलेला आहे; त्याला जाऊ द्या.
15.17.9
इत्युक्ता धर्मराजेनि बाष्पव्याकुललोचना ।
जगामैव तदा कुन्ती गान्धारीं परिगृह्य ह ॥ १५.१७.९ ॥
धर्मराजाने असे सांगितल्यावर, अश्रूंनी व्याकुळ डोळ्यांची कुंती गांधारीला धरून तेव्हा निघून गेली.
15.17.10
सहदेवे महाराज माऽप्रसादं कृथाः क्वचित् ।
एष मामनुरक्तो हि राजंस्त्वां चैव सर्वदा ॥ १५.१७.१० ॥
हे महाराजा, सहदेवावर कधीही अप्रसन्नता दाखवू नकोस. तो नेहमी माझ्यावर आणि तुझ्यावर अनुरक्त आहे.
15.17.11
कर्णं स्मरेथाः सततं सङ्ग्रामेष्वपलायिनम् ।
अवकीर्णो हि स मया वीरो दुष्प्रज्ञया तदा ॥ १५.१७.११ ॥
युद्धात कधीही पाठ न दाखवणाऱ्या कर्णाचे सतत स्मरण ठेव. त्या वीराला मी तेव्हा दुष्ट बुद्धीने त्यागले होते.
15.17.12
आयसं हृदयं नूनं मन्दाया मम पुत्रक ।
यत्सूर्यजमपश्यन्त्याः शतधा न विदीर्यते ॥ १५.१७.१२ ॥
हे पुत्रा, खरोखर माझे हृदय लोखंडाचे आहे; कारण मंदभागी मी सूर्यपुत्राला पाहत नाही तरी ते शंभर तुकड्यांत फुटत नाही.
15.17.13
एवं गते तु किं शक्यं मया कर्तुमरिंदम ।
मम दोषोऽयमत्यर्थं ख्यापितो यन्न सूर्यजः ॥ १५.१७.१३ ॥
असे घडल्यानंतर, हे शत्रुदमना, मी आता काय करू शकते? सूर्यपुत्राला (उघड न करणे) हा माझा दोष अत्यंत जाहीर केला गेला आहे.
15.17.14
तन्निमित्तं महाबाहो दानं दद्यास्त्वमुत्तमम् ।
सदैव भ्रातृभिः सार्धं सूर्यजस्यारिमर्दन ॥ १५.१७.१४ ॥
म्हणून, हे महाबाहो, नेहमी बंधूंसह मिळून सूर्यपुत्रासाठी उत्तम दान द्यावे, हे शत्रुमर्दना.
15.17.15
द्रौपद्याश्च प्रिये नित्यं स्थातव्यमरिकर्शन ।
भीमसेनोऽर्जुनश्चैव नकुलश्च कुरूद्वह ॥ १५.१७.१५ ॥
प्रिया, द्रौपदीसह नेहमी राहिले पाहिजे, हे शत्रुकर्षणा. भीमसेन, अर्जुन आणि नकुल यांच्यासह देखील, हे कुरुश्रेष्ठा.
15.17.16
समाधेयास्त्वया राजंस्त्वय्यद्य कुलधूर्गता ।
श्वश्रूश्वशुरयोः पादाञ्शुश्रूषन्ती वने त्वहम्।
गान्धारीसहिता वत्स्ये तापसी मलपङ्किनी ॥ १५.१७.१६ ॥
हे राजा, आज कुलाचा भार तुझ्यावर आला आहे; तो तू सांभाळला पाहिजेस. सासू-सासऱ्यांच्या पायांची सेवा करीत, गांधारीसह, मळलेल्या अवस्थेत तपस्विनी म्हणून मी वनात राहीन.
15.17.17
एवमुक्तः स धर्मात्मा भ्रातृभिः सहितो वशी ।
विषादमगमद्धीमान्न च किञ्चिदुवाच ह ॥ १५.१७.१७ ॥
असे सांगितल्यावर, धर्मात्मा, संयमी आणि बुद्धिमान तो बंधूंसह विषादात बुडाला आणि काहीच बोलला नाही.
15.17.18
मुहूर्तमिव तु ध्यात्वा धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
उवाच मतारं दीनश्चिन्ताशोकपरायणः ॥ १५.१७.१८ ॥
क्षणभर ध्यान करून, धर्मराज युधिष्ठिर, दीन होऊन, चिंता व शोकात बुडून मातेस म्हणाला.
15.17.19
किमिदं ते व्यवसितं नैवं त्वं वक्तुमर्हसि ।
न त्वामभ्यनुजानामि प्रसादं कर्तुमर्हसि ॥ १५.१७.१९ ॥
तुझा हा निश्चय काय आहे? तू असे बोलणे योग्य नाही. मी तुला अनुमती देत नाही; तू माझ्यावर कृपा करावीस.
15.17.20
व्यचोदयः पुराऽस्माकमुत्साहं शुभदर्शने ।
विदुलाया वचोभिस्त्वं नास्मान्संत्यक्तुमर्हसि ॥ १५.१७.२० ॥
हे शुभदर्शने! पूर्वी विदुलेच्या शब्दांनी तू आम्हाला उत्साह दिलास; आता तू आम्हाला सोडू नयेस.
15.17.21
निहत्य पृथिवीपालान्राज्यं प्राप्तमिदं मया ।
तव प्रज्ञामुपश्रुत्य वासुदेवान्नरर्षभात् ॥ १५.१७.२१ ॥
राजांना ठार मारून मी हे राज्य मिळवले; नरश्रेष्ठ वासुदेवांकडून तुझा विचार ऐकून.
15.17.22
क्व सा बुद्धिरियं चाद्य भवत्या या श्रुता मया ।
क्षत्रधर्मे स्थितं त्यक्त्वा न प्रयातुमिहार्हसि ॥ १५.१७.२२ ॥
मी ऐकलेली तुझी ती बुद्धी आज कुठे आहे? क्षत्रधर्मात स्थिर राहून ती सोडून येथून जाणे तुला योग्य नाही.
15.17.23
अस्मानुत्सृज्य राज्यं च स्नुषाहीना यशस्विनि ।
कथं वत्स्यसि दुर्गेषु वनेष्वद्य प्रसीद मे ॥ १५.१७.२३ ॥
हे यशस्विनी! आम्हांला आणि राज्य सोडून, सुनांविना, दुर्गम अरण्यांत तू कशी राहशील? आता माझ्यावर कृपा कर.
15.17.24
इति बाष्पकला वाचः कुन्ती पुत्रस्य शृण्वती ।
जगामैवाश्रुपूर्णाक्षी भीमस्तामिदमब्रवीत् ॥ १५.१७.२४ ॥
पुत्राचे अश्रुंनी भरलेले हे शब्द ऐकून कुंती अश्रुपूर्ण नेत्रांनी निघून गेली; तेव्हा भीम तिला म्हणाला.
15.17.25
यदा राज्यमिदं कुन्ति भोक्तव्यं पुत्रनिर्जितम् ।
प्राप्तव्या राजधर्माश्च तदेयं ते कुतो मतिः ॥ १५.१७.२५ ॥
हे कुंती, तुझ्या पुत्रांनी जिंकलेले हे राज्य भोगण्यायोग्य आहे आणि राजधर्म प्राप्त करण्यायोग्य आहेत, तर तुझी ही बुद्धी कुठून आली?
15.17.26
किं वयं कारिताः पूर्वं भवत्या पृथिवीक्षयम् ।
कस्य हेतोः परित्यज्य वनं गन्तुमभीप्ससि ॥ १५.१७.२६ ॥
पूर्वी तू आम्हाला पृथ्वीच्या नाशाला का प्रवृत्त केलेस? कोणत्या कारणास्तव आम्हांला सोडून वनात जाण्याची इच्छा करतेस?
15.17.27
वनाच्चापि किमानीता भवत्या बालका वयम् ।
दुःखशोकसमाविष्टौ माद्रीपुत्राविमौ तथा ॥ १५.१७.२७ ॥
तू आम्हा बालकांना आणि दुःखशोकाने व्याप्त झालेल्या माद्रीच्या या दोन पुत्रांनाही वनातून का आणलेस?
15.17.28
प्रसीद मातर्मा गास्त्वं वनमद्य यशस्विनि ।
श्रियं यौधिष्ठिरीं मातर्भुङ्क्ष्व पार्थबलार्जिताम् ॥ १५.१७.२८ ॥
माते, प्रसन्न हो; आज तू वनात जाऊ नकोस. हे यशस्विनी माते, पार्थांच्या बळाने मिळवलेली युधिष्ठिराची समृद्धी उपभोग.
15.17.29
इति सा निश्चितैवाशु वनवासकृततक्षणा ।
लालप्यतां बहुविधं पुत्राणां नाकरोद्वचः ॥ १५.१७.२९ ॥
अशा प्रकारे तिने लगेच निश्चय केला होता आणि वनवासासाठी ती तयार होती. पुत्रांनी अनेक प्रकारे विनवूनही तिने त्यांचे ऐकले नाही.
15.17.30
द्रौपदी चान्वयाच्छ्वश्रूं विषष्णवदना तदा ।
वनवासाय गच्छन्तीं रुदती भद्रया सह ॥ १५.१७.३० ॥
तेव्हा विषण्ण मुखाने द्रौपदीही वनवासाला जाणाऱ्या सासूच्या मागोमाग भद्रेसह रडत गेली.
15.17.31
सा पुत्रान्रुदतः सर्वान्मुहुर्मुहुरवेक्षती ।
जगामैव महाप्राज्ञा वनाय कृतनिश्चया ॥ १५.१७.३१ ॥
ती महाप्रज्ञा, निश्चय केलेली, रडणाऱ्या सर्व पुत्रांकडे वारंवार पाहत वनाच्या दिशेने निघाली.
15.17.32
अन्वयुः पाण्डवास्तां तु सभृत्यान्तःपुरास्तथा ।
ततः प्रमृज्य साऽश्रूणि पुत्रान्वचनमब्रवीत् ॥ १५.१७.३२ ॥
पांडव सेवक आणि अंतःपुरातील स्त्रियांसह तिच्या मागे गेले. मग अश्रू पुसून तिने पुत्रांना हे शब्द सांगितले.