ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 15.8
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
15.8.1
सन्धिविग्रहमप्यत्र पश्येथा राजसत्तम ।
द्वियोनिं विविधोपायं बहुकल्पं युधिष्ठिर ॥ १५.८.१ ॥
ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਇੱਥੇ ਤੂੰ ਸੰਧੀ ਅਤੇ ਵਿਗ੍ਰਹ ਦੋਹਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਦੋ ਸੋਤਾਂ ਵਾਲੇ, ਅਨੇਕ ਉਪਾਅ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਵਿਕਲਪਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ।
15.8.2
कौरव्य पर्युपासीथाः स्थित्वा द्वैविध्यमात्मनः ।
तुष्टपुष्टजनः शत्रुरर्थवानिति च स्मरेत् ॥ १५.८.२ ॥
ਹੇ ਕੁਰੂਵੰਸ਼ੀ, ਆਪਣੀ ਦੁਵਿਧਾ ਵਾਲੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਉਡੀਕ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੈਰੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਟ ਪ੍ਰਜਾ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਧਨਵਾਨ ਹੈ।
15.8.3
पर्युपासनकाले तु विपरीतं विधीयते ।
आमर्दकाले राजेन्द्र व्यवसायस्ततोऽपरः ॥ १५.८.३ ॥
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਉਡੀਕ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹਮਲੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਹੀ ਫ਼ੈਸਲਾ ਅਪਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
15.8.4
व्यसनं भेदनं चैव शत्रूणां कारयेत्ततः ।
कर्षणं भीषणं चैव युद्धे चैव बहुक्षयम् ॥ १५.८.४ ॥
ਫਿਰ ਵੈਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਪਤਾ ਅਤੇ ਫੁੱਟ ਪਵਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਭਿਆਨਕ ਦੁੱਖ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਨਾਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
15.8.5
प्रयास्यमानो नृपतिस्त्रिविधं परिचिन्तयेत् ।
आत्मनश्चैव शत्रोश्च शक्तिं शास्त्रविशारदः ॥ १५.८.५ ॥
ਕੂਚ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ — ਆਪਣੀ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ; ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਰਾਜਾ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰੇ।
15.8.6
उत्साहप्रभुशक्तिभ्यां मन्त्रशक्त्या च भारत ।
उपपन्नो नृपो यायाद्विपरीतं च वर्जयेत् ॥ १५.८.६ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉਤਸਾਹ, ਪ੍ਰਭੂ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਮੰਤਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕੂਚ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਲਟ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
15.8.7
आददीत बलं राजा मौलं मित्रबलं तथा ।
अटवीबलं भृतं चैव तता श्रेणीबलं प्रभो ॥ १५.८.७ ॥
ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮੌਲ, ਮਿੱਤਰ, ਜੰਗਲੀ, ਭ੍ਰਿਤ ਬਲ ਅਤੇ ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਬਲ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
15.8.8
मित्रामित्रबलं राजन्न्यायाद्वृद्ध्युदये धृतः ।
तत्र मित्रबलं राजन्मौलं चैव विशिष्यते।
श्रेणीबलं भृतं चैव तुल्ये एवेति मे मतिः ॥ १५.८.८ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਵਾਧੇ ਅਤੇ ਉਦੈ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਦਾ ਬਲ ਨਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿੱਤਰ ਬਲ ਅਤੇ ਮੌਲ ਬਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਨ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਬਲ ਤੇ ਭ੍ਰਿਤ ਬਲ ਬਰਾਬਰ ਹਨ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਮਤ ਹੈ।
15.8.9
तथाऽऽचारबलं चैव परस्परसमं नृप ।
विज्ञेयं बलकालेषु राज्ञा काल उपस्थिते ॥ १५.८.९ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਚਾਰ ਬਲ ਵੀ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ। ਬਲ ਦੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਸਮਾਂ ਆਵੇ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
15.8.10
आपदश्चापि बोद्धव्या बहुरूपा नराधिप ।
भवन्ति राज्ञा कौरव्य यास्ताः पृथगतः शृणु ॥ १५.८.१० ॥
ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਆਫ਼ਤਾਂ ਵੀ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਣਨੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੇ ਕੌਰਵ੍ਯ, ਜੋ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਣੋ।
15.8.11
विकल्पा बहुधा राजन्नापदां पाण्डुनन्दन ।
सामादिभिरुपन्यस्य गमयेत्तान्नृपः सदा ॥ १५.८.११ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਆਫ਼ਤਾਂ ਦੇ ਹੱਲ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਪਾਂਡੁ-ਨੰਦਨ। ਸਾਮ ਆਦਿ ਉਪਾਅ ਵਰਤ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
15.8.12
यात्रां गच्छेद्बलैर्युक्तो राजा षड्भिः परंतप ।
युक्तश्च देशकालाभ्यां बलैरात्मगुणैस्तथा ॥ १५.८.१२ ॥
ਹੇ ਪਰੰਤਪ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਛੇ ਬਲਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮੁਹਿੰਮ ਤੇ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਕਾਲ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋ ਕੇ, ਬਲਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ।
15.8.13
हृष्टपुष्टबलो गच्छेद्राजा वृद्ध्युदये रतः ।
अकृशश्चाप्यथो यायादनृतावपि पाण्डव ॥ १५.८.१३ ॥
ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਖੁਸ਼, ਤਕੜਾ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਰਾਜਾ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੇ ਉਦੇ ਵਿੱਚ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਕੂਚ ਕਰੇ; ਕਮਜ਼ੋਰ ਨਾ ਹੋ ਕੇ, ਰੁੱਤ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਕੂਚ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
15.8.14
तूणाश्मानं वाजिरथप्रवाहां ।
ध्वजद्रुमैः संवृतकूलरोधसम्।
पदातिनागैर्बहुकर्दमां नदीं ।
सपत्नानाशे नृपतिः प्रयोजयेत् ॥ १५.८.१४ ॥
ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਦੀ ਆਸ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਉਸ ਨਦੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਘੋੜੇ-ਰਥਾਂ ਦੇ ਵਹਾਅ ਵਾਲੀ, ਰੁੱਖਾਂ ਵਰਗੇ ਝੰਡਿਆਂ ਵਾਲੀ, ਕੰਢੇ ਢਕੇ ਹੋਏ, ਪੈਦਲ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਬਹੁਤ ਚਿੱਕੜ ਵਾਲੀ ਨਦੀ।
15.8.15
अथोपपत्त्या शकटं पद्मवज्रं च भारत ।
उशना वेद यच्छास्त्रं तत्रैतद्विहितं विभो ॥ १५.८.१५ ॥
ਹੇ ਭਰਤ ਵੰਸ਼ੀ, ਹੁਣ ਯੁਕਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ਕਟ ਅਤੇ ਪਦਮ-ਵਜ੍ਰ ਵਿਊਹ ਵੀ ਹਨ; ਜਿਸ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨੂੰ ਉਸ਼ਨਸ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਹਿਤ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।
15.8.16
चारयित्वा परबलं कृत्वा स्वबलदर्शनम् ।
स्वभूमौ योजयेद्युद्धं परभूमौ तथैव च ॥ १५.८.१६ ॥
ਵੈਰੀ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਜਾਸੂਸ ਭੇਜ ਕੇ ਪਰਖ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਯੁੱਧ ਛੇੜੇ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੈਰੀ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਵੀ।
15.8.17
बलं प्रसादयेद्राजा निक्षिपेद्बलनो नरान् ।
ज्ञात्वा स्वविषयं तत्र सामादिभिरुपक्रमेत् ॥ १५.८.१७ ॥
ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਫੌਜ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਬਲਵਾਨ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਉੱਥੇ ਸਾਮ ਆਦਿ ਉਪਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
15.8.18
सर्वथैव महाराज शरीरं धारयेदिह ।
प्रेत्य चेह च कर्तव्यमात्मनिःश्रेयसं परम् ॥ १५.८.१८ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਮਰਨ ਮਗਰੋਂ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਵੀ ਆਤਮਾ ਦਾ ਪਰਮ ਕਲਿਆਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
15.8.19
एवं कुर्वञ्शुभा वाचो लोकेऽस्मिञ्शृणु ते नृप ।
प्रेत्य स्वर्गमवाप्नोति प्रजा धर्मेणि पालयन् ॥ १५.८.१९ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁਭ ਬਚਨਾਂ ਦਾ ਪਾਲਨ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸੁਣੋ: ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਧਰਮ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੌਤ ਮਗਰੋਂ ਸਵਰਗ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
15.8.20
एवं त्वया कुरुश्रेष्ठ वर्तितव्यं प्रजासु वै ।
उभयोर्लोकयोस्तात प्राप्तये नित्यमेव हि ॥ १५.८.२० ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਕੁਰੂਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਜਾ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਤਾਤ, ਦੋਵੇਂ ਲੋਕ ਪਾਉਣ ਲਈ ਸਦਾ ਇਹੀ ਰਾਹ ਹੈ।
15.8.21
भीष्मेण सर्वमुक्तोसि कृष्णेन विदुरेण च ।
मयाऽप्यवश्यं वक्तव्यं प्रीत्या ते नृपसत्तम ॥ १५.८.२१ ॥
ਭੀਸ਼ਮ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਹੈ।
15.8.22
एतत्सर्वं यथान्यायं कुर्वीथा भूरिदक्षिण ।
प्रियस्तथा प्रजानां त्वं स्वर्गे सुखमवाप्स्यसि ॥ १५.८.२२ ॥
ਹੇ ਭੂਰਿਦਕਸ਼ਿਣ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰੀਂ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂੰ ਪ੍ਰਜਾ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਹੋਵੇਂਗਾ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਪਾਵੇਂਗਾ।
15.8.23
अश्वमेधसहस्रेण यो यजेत्पृथिवीपतिः ।
पालयेद्वाऽपि धर्मेणि प्रजास्तुल्यं फलं लभेत् ॥ १५.८.२३ ॥
ਜੋ ਪ੍ਰਿਥਵੀਪਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਧਰਮ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।