મહાભારત · અધ્યાય 17.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
17.3.1
ततः सन्नादयञ्शक्रो दिवं भूमिं च सर्वशः ।
रथेनोपययौ पार्थमारोहेत्यब्रवीच्च तम् ॥ १७.३.१ ॥
ત્યારે શક્ર આકાશ અને પૃથ્વીને ચારેબાજુ ગજાવતો રથ સાથે પાર્થ પાસે આવ્યો અને કહ્યું, "ચઢી જા."
17.3.2
स्वभ्रातॄन्पतितान्दृष्ट्वा धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
अब्रवीच्छोकसंतप्तः सहस्राक्षमिदं वचः ॥ १७.३.२ ॥
પોતાના ભાઈઓને પડેલા જોઈને શોકથી પીડિત ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે સહસ્રાક્ષને આ વચન કહ્યું.
17.3.3
भ्रातरः पतिता मेऽत्र गच्छेयुस्ते मया सह ।
न विना भ्रातृभिः स्वर्गमिच्छे गन्तुं सुरेश्वर ॥ १७.३.३ ॥
અહીં પડેલા મારા ભાઈઓ મારી સાથે આવે. હે સુરેશ્વર, ભાઈઓ વિના સ્વર્ગે જવાની મારી ઇચ્છા નથી.
17.3.4
सुकुमारी सुखार्हा च राजपुत्री पुरंदर ।
साऽस्माभिः सह गच्छेत तद्भवाननुमन्यताम् ॥ १७.३.४ ॥
હે પુરંદર, સુકુમારી અને સુખને યોગ્ય રાજપુત્રી અમારી સાથે જાય. આપ તેની અનુમતિ આપો.
17.3.5
भ्रातॄन्द्रक्ष्यसि स्वर्गे त्वमग्रतस्त्रिदिवं गतान् ।
कृष्णया सहितान्सर्वान्मा शुचो भरतर्षभ ॥ १७.३.५ ॥
હે ભરતર્ષભ, સ્વર્ગમાં આગળ ગયેલા સર્વ ભાઈઓને કૃષ્ણા સહિત તું જોઈશ. શોક ન કર.
17.3.6
निक्षिप्य मानुषं देहं गतास्ते भरतर्षभ ।
अनेन त्वं शरीरेण स्वर्गं गन्ता न संशयः ॥ १७.३.६ ॥
હે ભરતર્ષભ, તેઓએ માનવ દેહ ત્યજીને પ્રયાણ કર્યું છે. આ જ દેહથી તું સ્વર્ગે જઈશ, તેમાં સંશય નથી.
17.3.7
अयं श्वा भूतभव्येश भक्तो मां नित्यमेव ह ।
स गच्छेत मया सार्धमानृशंस्या हि मे मतिः ॥ १७.३.७ ॥
હે ભૂત-ભવ્યેશ, આ કૂતરો હંમેશાં મારો ભક્ત રહ્યો છે. તે મારી સાથે આવે, કારણ કે મારી મતિ કરુણાથી ભરેલી છે.
17.3.8
अमर्त्यत्वं मत्समत्वं च राज-
ञ्श्रियं कृत्स्नां महतीं चैव सिद्धिम्।
संप्राप्तोद्य स्वर्गसुखानि च त्वं ।
त्यज श्वानं नात्र नृशंसमस्ति ॥ १७.३.८ ॥
હે રાજન્, આજે તેં અમરત્વ, મારી સમાન પદવી, સંપૂર્ણ મહા શ્રી, સિદ્ધિ અને સ્વર્ગસુખ મેળવ્યાં છે. કૂતરાનો ત્યાગ કર; આમાં ક્રૂરતા નથી.
17.3.9
अनार्यमार्येणि सहस्रनेत्र ।
शक्यं कर्तुं दुष्करमेतदार्य।
मा मे श्रिया सङ्गमनं तयाऽस्तु ।
यस्याः कृते भक्तजनं त्यजेयम् ॥ १७.३.९ ॥
હે સહસ્રનેત્ર, આર્ય માટે અનાર્ય કર્મ કરવું કઠિન છે; હે આર્ય! જે શ્રી માટે ભક્તનો ત્યાગ કરવો પડે, તે શ્રી સાથે મારો સંગમ ન થાઓ.
17.3.10
स्वर्गे लोके श्ववतां नास्ति धिष्ण्य-
मिष्टापूर्तं क्रोधवशा हरन्ति।
ततो विचार्यि क्रियतां धर्मराज ।
त्यज श्वानं नात्र नृशंसमस्ति। ॥ १७.३.१० ॥
સ્વર્ગલોકમાં કૂતરાવાળાઓ માટે સ્થાન નથી; ક્રોધને વશ થયેલા લોકો ઇષ્ટપૂર્તનું ફળ હરી લે છે. તેથી, હે ધર્મરાજ, વિચારીને કર. કૂતરાનો ત્યાગ કર; આમાં ક્રૂરતા નથી.
17.3.11
भक्तत्यागं प्राहुरत्यन्तपापं ।
तुल्यं लोके ब्रह्मवध्याकृतेन।
तस्मान्नाहं जातु कथञ्चनाद्य ।
त्यक्ष्याम्येनं स्वसुखार्थी महेन्द्रः ॥ १७.३.११ ॥
ભક્તનો ત્યાગ જગતમાં બ્રહ્મહત્યા સમાન અત્યંત પાપ કહેવાય છે. તેથી હું આજે કોઈ પણ રીતે આને ત્યજીશ નહીં, ભલે પોતાના સુખની ઇચ્છા કરનારા મહેન્દ્ર તેમ ઇચ્છે.
17.3.12
भीतं भक्तं नान्यदस्तीति चार्तं ।
प्राप्तं क्षीणं रक्षणे प्राणलिप्सुम्।
प्राणत्यागादप्यहं नैव मोक्तुं ।
यतेयं वै नित्यमेतद्व्रतं मे ॥ १७.३.१२ ॥
ભયભીત, ભક્ત, બીજો આશ્રય ન ધરાવનાર, દુઃખી, થાકીને રક્ષણ માટે આવેલો, પ્રાણની ઇચ્છા રાખનારને — પ્રાણત્યાગ કરીને પણ હું ત્યજીશ નહીં; આ મારું નિત્ય વ્રત છે અને તેના માટે હું સદા પ્રયત્ન કરીશ.
17.3.13
शुना दृष्टं क्रोधवशा हरन्ति ।
यद्दत्तमिष्टं विवृतमथो हुतं च।
तस्माच्छुनस्त्यागमिमं कुरुष्व ।
शुनस्त्यागात्प्राप्स्यसे देवलोकम् ॥ १७.३.१३ ॥
કૂતરો જે જુએ છે, ક્રોધવશ થઈ તેઓ તે હરી લે છે — દાન આપેલું, યજ્ઞ કરેલું, જાહેરમાં અર્પેલું અને હોમ કરેલું. તેથી આ કૂતરાનો ત્યાગ કર; કૂતરાના ત્યાગથી તું દેવલોક પામીશ.
17.3.14
त्यक्त्वा भ्रातॄन्दयितां चापि कृष्णां ।
प्राप्तो लोकः कर्मणा स्वेन वीर।
श्वानं चैनं न त्यजसे कथं नु ।
त्यागं कृत्स्नं चास्थितो मुह्यसेऽद्य ॥ १७.३.१४ ॥
ભાઈઓને અને પ્રિય પત્ની કૃષ્ણાને પણ છોડીને, વીર, તેં તારા પોતાના કર્મથી લોક મેળવ્યો; તો આ કૂતરાને કેમ નથી છોડતો? સંપૂર્ણ ત્યાગનો આશ્રય લઈને પણ આજે તું કેમ મોહ પામે છે?
17.3.15
न विद्यते संधिरथापि विग्रहो ।
मृतैर्मर्त्यैरिति लोकेषु निष्ठा।
न ते मया जीवयितुं हि शक्या-
स्ततस्त्यागस्तेषु कृतो न जीवताम् ॥ १७.३.१५ ॥
લોકોમાં આ નિષ્ઠા છે — મૃતો સાથે અને મર્ત્યો સાથે ન સંધિ છે ન વિગ્રહ. તેમને તારા માટે હું જીવાડી શકતો નથી; તેથી તેમનો જ ત્યાગ કર્યો છે, જીવિતોનો નહીં.
17.3.16
प्रतिप्रदानं शरणागतस्य ।
स्त्रिया वधो ब्राह्मणस्वापहारः।
मित्रद्रोहस्तानि चत्वारि शक्र ।
भक्तत्यागश्चैव समो मतो मे ॥ १७.३.१६ ॥
શરણે આવેલાને પાછો કાઢવો, સ્ત્રીનો વધ, બ્રાહ્મણનું ધન હરવું, મિત્રદ્રોહ અને આશ્રિતનો ત્યાગ — હે શક્ર, આ ચારેય મારા મતે સમાન છે.
17.3.17
तद्धर्मराजस्य वचो निशम्य ।
धर्मस्वरूपी भगवानुवाच।
युधिष्ठिरं प्रीतियुक्तो नरेन्द्रं ।
श्लक्ष्णैर्वाक्यैः संस्तवसंप्रयुक्तैः ॥ १७.३.१७ ॥
ધર્મરાજનાં એ વચન સાંભળીને ધર્મસ્વરૂપ ભગવાન પ્રસન્ન થઈને રાજા યુધિષ્ઠિરને કોમળ અને સ્તુતિયુક્ત વાણીમાં બોલ્યા.
17.3.18
अभिजातोसि राजेन्द्र पितुर्वृत्तेन मेधया ।
अनुक्रोशेनि चानेन सर्वभूतेषु भारत ॥ १७.३.१८ ॥
હે રાજેન્દ્ર, તું તારા પિતાના આચરણથી, બુદ્ધિથી અને સર્વ પ્રાણીઓ પ્રત્યેની આ કરુણાથી ઉત્તમ કુળમાં જન્મેલો છે, હે ભારત.
17.3.19
पुरा द्वैतवने चासि मया पुत्र परीक्षितः ।
पानीयार्थे पराक्रान्ता यत्र ते भ्रातरो हताः ॥ १७.३.१९ ॥
પુત્ર, પહેલાં દ્વૈતવનમાં મેં તારી પરીક્ષા લીધી હતી; ત્યાં પાણી માટે આગળ વધેલા તારા ભાઈઓ માર્યા ગયા.
17.3.20
भीमार्जुनौ परित्यज्य यत्र त्वं भ्रातरावुभौ ।
मात्रोः साम्यमभीप्सन्वै नकुलं जीवमिच्छसि ॥ १७.३.२० ॥
જ્યાં તેં ભીમ અને અર્જુન, તારા બે ભાઈઓને છોડીને, બન્ને માતાઓ વચ્ચે સમાનતા ઇચ્છતાં નકુલનું જીવન ઇચ્છ્યું.
17.3.21
अयं श्वा भक्त इत्येवं त्यक्तो देवरथस्त्वया ।
तस्मात्स्वर्गे न ते तुल्यः कश्चिदस्ति नराधिपः ॥ १७.३.२१ ॥
'આ કૂતરો મારો ભક્ત છે' એમ કહીને તેં દેવરથ છોડી દીધો; તેથી, હે નરાધિપ, સ્વર્ગમાં તારા સમાન કોઈ નથી.
17.3.22
अतस्तवाक्षया लोकाः स्वशरीरेण भारत ।
प्राप्तोसि भरतश्रेष्ठ दिव्यां गतिमनुत्तमाम् ॥ १७.३.२२ ॥
તેથી, હે ભારત, તું તારા પોતાના દેહ સહિત અક્ષય લોક પામ્યો છે. હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તેં દિવ્ય અને સર્વોત્તમ ગતિ પ્રાપ્ત કરી છે.
17.3.23
ततो धर्मश्च शक्रश्च मरुतश्चाश्विनावपि ।
देवा देवर्षयश्चैव रथमारोप्य पाण्डवम् ॥ १७.३.२३ ॥
પછી ધર્મ, ઇન્દ્ર, મરુતો, અશ્વિનીકુમારો, દેવતાઓ અને દેવર્ષિઓએ પાંડવને રથ પર બેસાડ્યો.
17.3.24
प्रययुः स्वैर्विमानैस्ते सिद्धाः कामविहारिणः ।
सर्वे विरजसः पुण्याः पुण्यवाग्बुद्धिकर्मिणः ॥ १७.३.२४ ॥
ઇચ્છા મુજબ વિહરનારા તે સિદ્ધો પોતાના વિમાનોમાં ચાલ્યા ગયા. તેઓ સૌ નિર્મળ અને પુણ્યવાન હતા, જેમની વાણી, બુદ્ધિ અને કર્મ પુણ્યમય હતાં.
17.3.25
स तं रथं समास्थाय राजा कुरुकुलोद्वहः ।
ऊर्ध्वमाचक्रमे शीघ्रं तेजसाऽऽवृत्यरोदसी ॥ १७.३.२५ ॥
કુરુકુળનો ભાર વહન કરનાર તે રાજા તે રથ પર આરૂઢ થઈ, તેજથી દ્યાવાપૃથિવીને આવરી લેતાં ઝડપથી ઊંચે ચડ્યા.
17.3.26
ततो देवनिकाय्यस्थो नारदः सर्वलोकवित् ।
उवाचोच्चैस्तदा वाक्यं बृहद्वादी बृहत्तपाः ॥ १७.३.२६ ॥
ત્યારે દેવસભામાં ઊભેલા, સર્વલોકને જાણનારા, મહાવક્તા અને મહાતપસ્વી નારદે મોટા સ્વરે આ વચન કહ્યું.
17.3.27
येऽपि राजर्षयः पूर्वे ते चापि समुपस्थिताः ।
कीति प्रच्छाद्य तेषां वै कुरुराजोऽधितिष्ठति ॥ १७.३.२७ ॥
જે પૂર્વકાલીન રાજર્ષિઓ છે, તેઓ પણ અહીં ઉપસ્થિત છે. તેમની કીર્તિને ઢાંકીને કુરુરાજ તેમના ઉપર વિરાજે છે.
17.3.28
लोकानावृत्य यशसा तेजसा वृत्तसंपदा ।
स्वशरीरेण सम्प्राप्तं नान्यं शुश्रम पाण्डवात् ॥ १७.३.२८ ॥
યશ, તેજ અને સદાચારની સંપત્તિથી લોકોને આવરી, પોતાના શરીરે પહોંચેલો પાંડવ સિવાય બીજા કોઈને અમે સાંભળ્યો નથી.
17.3.29
तेजांसि यानि दृष्टानि भूमिष्ठेन त्वया विभो ।
वेश्मानि भुवि देवानां पश्यामूनि सहस्रशः ॥ १७.३.२९ ॥
હે વિભો, પૃથ્વી પર ઊભા રહીને તેં જે દેવોના તેજોમય નિવાસ જોયા હતા, તેમને હવે હજારોની સંખ્યામાં જો.
17.3.30
नारदस्य वचः श्रुत्वा राजा वचनमब्रवीत् ।
भ्रातॄनपश्यन्धर्मात्मा स्वपक्षांश्चैव पार्थिवान् ॥ १७.३.३० ॥
નારદના વચન સાંભળીને ધર્માત્મા રાજાએ, પોતાના ભાઈઓને અને સ્વપક્ષના રાજાઓને ન જોતાં આ વચન કહ્યું.
17.3.31
शुभं वा यदि वा पापं भ्रातॄणां स्थानमद्य मे ।
तदेव प्राप्तुमिच्छामि लोकान्यान्न कामये ॥ १७.३.३१ ॥
ભાઈઓનું સ્થાન શુભ હો કે અશુભ, આજે મારું પણ તે જ હો. મને તે જ મેળવવાની ઇચ્છા છે; જે લોકોની હું કામના નથી કરતો તે નહીં.
17.3.32
राज्ञस्तु वचनं श्रुत्वा देवराजः पुरंदरः ।
आनृशंस्यसमायुक्तं प्रत्युवाच युधिष्ठिरम् ॥ १७.३.३२ ॥
રાજાના વચન સાંભળી દેવરાજ પુરંદરે, કરુણાયુક્ત યુધિષ્ઠિરને ઉત્તર આપ્યો.
17.3.33
स्थानेऽस्मिन्वस राजेन्द्र कर्मभिर्निर्जिते शुभैः ।
किं त्वं मानुष्यकं स्नेहमद्यापि परिकर्षसि ॥ १७.३.३३ ॥
હે રાજેન્દ્ર, શુભ કર્મોથી જીતેલા આ સ્થાનમાં વાસ કર. મનુષ્યોનો આ સ્નેહ તું આજે પણ કેમ ખેંચ્યા કરે છે?
17.3.34
सिद्धिं प्राप्तोसि परमां यता नान्यः पुमान्क्वचित् ।
नैव ते भ्रातरः स्थानं सम्प्राप्ताः कुरुनन्दन ॥ १७.३.३४ ॥
તેં પરમ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી છે, જે પ્રયત્નથી બીજા કોઈ પુરુષને ક્યારેય મળી નથી. હે કુરુનંદન, તારા ભાઈઓ હજી પોતાના સ્થાને પહોંચ્યા નથી.
17.3.35
अद्यापि मानुषो भावः स्पृशते त्वां नराधिप ।
स्वर्गोऽयं पश्य देवर्षीन्सिद्धांश्च त्रिदिवालयान् ॥ १७.३.३५ ॥
હે નરાધિપ, હજી પણ માનવ ભાવ તને સ્પર્શે છે. આ સ્વર્ગ છે; દેવર્ષિઓ, સિદ્ધો અને ત્રિદિવના નિવાસીઓને જો.
17.3.36
युधिष्ठिरस्तु देवेन्द्रमेवंवादिनमीश्वरम् ।
पुनरेवाब्रवीद्धीमानिदं वचनमर्थवत् ॥ १७.३.३६ ॥
પરંતુ બુદ્ધિમાન યુધિષ્ઠિરે, આ રીતે બોલતા દેવેન્દ્ર ઈશ્વરને ફરી આ અર્થપૂર્ણ વચન કહ્યું.
17.3.37
तैर्विना नोत्सहे वस्तुमिह दैत्यनिबर्हण ।
गन्तुमिच्छामि तत्राहं यत्र मे भ्रातरो गताः ॥ १७.३.३७ ॥
હે દૈત્યનિબર્હણ, તેમના વિના અહીં રહેવાની મારી ઇચ્છા નથી. મારા ભાઈઓ જ્યાં ગયા છે ત્યાં જ હું જવા ઇચ્છું છું.
17.3.38
यत्र सा बृहती श्यामा बुद्धिसत्त्वगुणान्विता ।
द्रौपदी योषितांश्रेष्ठा यत्र चैव सुता मम ॥ १७.३.३८ ॥
જ્યાં તે વિશાળ, શ્યામા, બુદ્ધિ અને સત્ત્વગુણોથી યુક્ત દ્રૌપદી છે, સ્ત્રીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવી તે જ્યાં છે, અને જ્યાં મારા પુત્રો પણ છે.