महाभारत · अध्याय 17.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
17.3.1
ततः सन्नादयञ्शक्रो दिवं भूमिं च सर्वशः ।
रथेनोपययौ पार्थमारोहेत्यब्रवीच्च तम् ॥ १७.३.१ ॥
तेव्हा शक्र आकाश आणि पृथ्वी सर्वत्र दुमदुमवत रथासह पार्थाजवळ आला आणि म्हणाला, "चढ."
17.3.2
स्वभ्रातॄन्पतितान्दृष्ट्वा धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
अब्रवीच्छोकसंतप्तः सहस्राक्षमिदं वचः ॥ १७.३.२ ॥
आपले बंधू पडलेले पाहून शोकाने पोळलेला धर्मराज युधिष्ठिर सहस्राक्षाला म्हणाला.
17.3.3
भ्रातरः पतिता मेऽत्र गच्छेयुस्ते मया सह ।
न विना भ्रातृभिः स्वर्गमिच्छे गन्तुं सुरेश्वर ॥ १७.३.३ ॥
येथे पडलेले माझे बंधू माझ्यासोबत यावेत. हे सुरेश्वरा, बंधूंशिवाय स्वर्गाला जाण्याची माझी इच्छा नाही.
17.3.4
सुकुमारी सुखार्हा च राजपुत्री पुरंदर ।
साऽस्माभिः सह गच्छेत तद्भवाननुमन्यताम् ॥ १७.३.४ ॥
हे पुरंदरा, सुकुमार आणि सुखास पात्र असलेली राजकन्या आमच्यासोबत जावी. तुम्ही त्यास संमती द्यावी.
17.3.5
भ्रातॄन्द्रक्ष्यसि स्वर्गे त्वमग्रतस्त्रिदिवं गतान् ।
कृष्णया सहितान्सर्वान्मा शुचो भरतर्षभ ॥ १७.३.५ ॥
हे भरतर्षभा, स्वर्गात पुढे गेलेल्या सर्व बंधूंना कृष्णेसह तू पाहशील. शोक करू नकोस.
17.3.6
निक्षिप्य मानुषं देहं गतास्ते भरतर्षभ ।
अनेन त्वं शरीरेण स्वर्गं गन्ता न संशयः ॥ १७.३.६ ॥
हे भरतर्षभा, त्यांनी मानवी देह सोडून ते गेले आहेत. याच देहाने तू स्वर्गाला जाशील, यात संशय नाही.
17.3.7
अयं श्वा भूतभव्येश भक्तो मां नित्यमेव ह ।
स गच्छेत मया सार्धमानृशंस्या हि मे मतिः ॥ १७.३.७ ॥
हे भूत-भव्येशा, हा कुत्रा नेहमी माझा भक्त राहिला आहे. तो माझ्यासोबत येवो, कारण माझी बुद्धी करुणेने भरलेली आहे.
17.3.8
अमर्त्यत्वं मत्समत्वं च राज-
ञ्श्रियं कृत्स्नां महतीं चैव सिद्धिम्।
संप्राप्तोद्य स्वर्गसुखानि च त्वं ।
त्यज श्वानं नात्र नृशंसमस्ति ॥ १७.३.८ ॥
हे राजा, आज तू अमरत्व, माझ्या समान पद, परिपूर्ण महान श्री, सिद्धी आणि स्वर्गसुखे प्राप्त केली आहेस. कुत्र्याचा त्याग कर; यात क्रौर्य नाही.
17.3.9
अनार्यमार्येणि सहस्रनेत्र ।
शक्यं कर्तुं दुष्करमेतदार्य।
मा मे श्रिया सङ्गमनं तयाऽस्तु ।
यस्याः कृते भक्तजनं त्यजेयम् ॥ १७.३.९ ॥
हे सहस्रनेत्रा, आर्यासाठी अनार्य कृत्य करणे कठीण आहे; हे आर्या! ज्या श्रीसाठी भक्ताचा त्याग करावा लागेल, त्या श्रीशी माझा संयोग न होवो.
17.3.10
स्वर्गे लोके श्ववतां नास्ति धिष्ण्य-
मिष्टापूर्तं क्रोधवशा हरन्ति।
ततो विचार्यि क्रियतां धर्मराज ।
त्यज श्वानं नात्र नृशंसमस्ति। ॥ १७.३.१० ॥
स्वर्गलोकात कुत्रा बाळगणाऱ्यांना स्थान नाही; क्रोधाच्या अधीन झालेले इष्टापूर्ताचे फल हरण करतात. म्हणून, हे धर्मराजा, विचार करून कर. कुत्र्याचा त्याग कर; यात क्रौर्य नाही.
17.3.11
भक्तत्यागं प्राहुरत्यन्तपापं ।
तुल्यं लोके ब्रह्मवध्याकृतेन।
तस्मान्नाहं जातु कथञ्चनाद्य ।
त्यक्ष्याम्येनं स्वसुखार्थी महेन्द्रः ॥ १७.३.११ ॥
भक्ताचा त्याग करणे हे जगात ब्रह्महत्येइतके अत्यंत पाप म्हटले आहे. म्हणून मी आज कोणत्याही प्रकारे याचा त्याग करणार नाही, स्वसुखाची इच्छा करणारा महेंद्र तसे इच्छित असला तरी.
17.3.12
भीतं भक्तं नान्यदस्तीति चार्तं ।
प्राप्तं क्षीणं रक्षणे प्राणलिप्सुम्।
प्राणत्यागादप्यहं नैव मोक्तुं ।
यतेयं वै नित्यमेतद्व्रतं मे ॥ १७.३.१२ ॥
भयभीत, भक्त, दुसरा आश्रय नसलेला, दुःखी, थकून रक्षण मागण्यास आलेला, प्राणाची इच्छा करणारा — प्राणत्याग करूनही मी त्याला सोडणार नाही; हेच माझे नित्य व्रत आहे आणि त्यासाठी मी सदैव प्रयत्न करीन.
17.3.13
शुना दृष्टं क्रोधवशा हरन्ति ।
यद्दत्तमिष्टं विवृतमथो हुतं च।
तस्माच्छुनस्त्यागमिमं कुरुष्व ।
शुनस्त्यागात्प्राप्स्यसे देवलोकम् ॥ १७.३.१३ ॥
कुत्र ज्याला पाहते, ते क्रोधवश होऊन हरण करतात — दिलेले, यज्ञ केलेले, उघडपणे अर्पिलेले आणि हवन केलेले. म्हणून या कुत्र्याचा त्याग कर; कुत्र्याच्या त्यागाने तू देवलोक प्राप्त करशील.
17.3.14
त्यक्त्वा भ्रातॄन्दयितां चापि कृष्णां ।
प्राप्तो लोकः कर्मणा स्वेन वीर।
श्वानं चैनं न त्यजसे कथं नु ।
त्यागं कृत्स्नं चास्थितो मुह्यसेऽद्य ॥ १७.३.१४ ॥
बंधूंना आणि प्रिय पत्नी कृष्णेलाही सोडून, वीरा, तू आपल्या स्वकर्माने लोक मिळवलास; मग या कुत्र्याचा त्याग का करत नाहीस? संपूर्ण त्याग स्वीकारूनही आज तू का मोहात पडतोस?
17.3.15
न विद्यते संधिरथापि विग्रहो ।
मृतैर्मर्त्यैरिति लोकेषु निष्ठा।
न ते मया जीवयितुं हि शक्या-
स्ततस्त्यागस्तेषु कृतो न जीवताम् ॥ १७.३.१५ ॥
लोकांत ही निष्ठा आहे — मृतांशी आणि मरणशीलांशी न संधी आहे न विग्रह. त्यांना तुझ्यासाठी मी जिवंत करू शकत नाही; म्हणून त्यांचाच त्याग केला, जिवंतांचा नव्हे.
17.3.16
प्रतिप्रदानं शरणागतस्य ।
स्त्रिया वधो ब्राह्मणस्वापहारः।
मित्रद्रोहस्तानि चत्वारि शक्र ।
भक्तत्यागश्चैव समो मतो मे ॥ १७.३.१६ ॥
शरणागताला परत करणे, स्त्रीचा वध, ब्राह्मणाचे धन हरण, मित्रद्रोह आणि आश्रिताचा त्याग — हे शक्रा, ही चारही माझ्या मते समान आहेत.
17.3.17
तद्धर्मराजस्य वचो निशम्य ।
धर्मस्वरूपी भगवानुवाच।
युधिष्ठिरं प्रीतियुक्तो नरेन्द्रं ।
श्लक्ष्णैर्वाक्यैः संस्तवसंप्रयुक्तैः ॥ १७.३.१७ ॥
धर्मराजाचे ते बोल ऐकून धर्मस्वरूप भगवान प्रसन्न होऊन राजा युधिष्ठिराला मृदू आणि स्तुतियुक्त शब्दांत म्हणाले.
17.3.18
अभिजातोसि राजेन्द्र पितुर्वृत्तेन मेधया ।
अनुक्रोशेनि चानेन सर्वभूतेषु भारत ॥ १७.३.१८ ॥
हे राजेन्द्रा, तू आपल्या पित्याच्या वर्तनाने, बुद्धीने आणि सर्व प्राण्यांवरील या करुणेने उत्तम कुलात जन्मलेला आहेस, हे भारता.
17.3.19
पुरा द्वैतवने चासि मया पुत्र परीक्षितः ।
पानीयार्थे पराक्रान्ता यत्र ते भ्रातरो हताः ॥ १७.३.१९ ॥
पुत्रा, पूर्वी द्वैतवनात मी तुझी परीक्षा घेतली होती; तिथे पाण्यासाठी पुढे गेलेले तुझे भाऊ मारले गेले.
17.3.20
भीमार्जुनौ परित्यज्य यत्र त्वं भ्रातरावुभौ ।
मात्रोः साम्यमभीप्सन्वै नकुलं जीवमिच्छसि ॥ १७.३.२० ॥
जिथे तू भीम आणि अर्जुन या दोन भावांना सोडून, दोन्ही मातांमध्ये समता इच्छिऊन नकुलाच्या जीवनाची इच्छा धरलीस.
17.3.21
अयं श्वा भक्त इत्येवं त्यक्तो देवरथस्त्वया ।
तस्मात्स्वर्गे न ते तुल्यः कश्चिदस्ति नराधिपः ॥ १७.३.२१ ॥
'हा कुत्रा माझा भक्त आहे' असे म्हणून तू देवरथ सोडलास; म्हणून, हे नराधिपा, स्वर्गात तुझ्यासारखा कोणी नाही.
17.3.22
अतस्तवाक्षया लोकाः स्वशरीरेण भारत ।
प्राप्तोसि भरतश्रेष्ठ दिव्यां गतिमनुत्तमाम् ॥ १७.३.२२ ॥
म्हणून, हे भारता, तू आपल्या स्वतःच्या देहासह अक्षय लोक प्राप्त केले आहेस. हे भरतश्रेष्ठा, तू दिव्य आणि सर्वोत्तम गती प्राप्त केली आहेस.
17.3.23
ततो धर्मश्च शक्रश्च मरुतश्चाश्विनावपि ।
देवा देवर्षयश्चैव रथमारोप्य पाण्डवम् ॥ १७.३.२३ ॥
नंतर धर्म, इंद्र, मरुत, अश्विनीकुमार, देव आणि देवर्षी यांनी पांडवाला रथावर बसवले.
17.3.24
प्रययुः स्वैर्विमानैस्ते सिद्धाः कामविहारिणः ।
सर्वे विरजसः पुण्याः पुण्यवाग्बुद्धिकर्मिणः ॥ १७.३.२४ ॥
इच्छेनुसार विहार करणारे ते सिद्ध आपापल्या विमानांतून निघून गेले. ते सर्व निर्मळ आणि पुण्यवान होते, ज्यांची वाणी, बुद्धी आणि कर्म पुण्यमय होते.
17.3.25
स तं रथं समास्थाय राजा कुरुकुलोद्वहः ।
ऊर्ध्वमाचक्रमे शीघ्रं तेजसाऽऽवृत्यरोदसी ॥ १७.३.२५ ॥
कुरुकुलाचा भार वाहणारा तो राजा त्या रथावर आरूढ होऊन, तेजाने द्यावापृथिवी व्यापत शीघ्र वर चढला.
17.3.26
ततो देवनिकाय्यस्थो नारदः सर्वलोकवित् ।
उवाचोच्चैस्तदा वाक्यं बृहद्वादी बृहत्तपाः ॥ १७.३.२६ ॥
तेव्हा देवसभेत उभे असलेले, सर्व लोक जाणणारे, महावादी व महातपस्वी नारद मोठ्याने हे वचन बोलले.
17.3.27
येऽपि राजर्षयः पूर्वे ते चापि समुपस्थिताः ।
कीति प्रच्छाद्य तेषां वै कुरुराजोऽधितिष्ठति ॥ १७.३.२७ ॥
जे पूर्वीचे राजर्षी आहेत, तेही येथे उपस्थित आहेत. त्यांची कीर्ती झाकून कुरुराजा त्यांच्यावर विराजमान आहे.
17.3.28
लोकानावृत्य यशसा तेजसा वृत्तसंपदा ।
स्वशरीरेण सम्प्राप्तं नान्यं शुश्रम पाण्डवात् ॥ १७.३.२८ ॥
कीर्ती, तेज आणि सदाचाराच्या संपत्तीने लोक व्यापून, स्वशरीराने पोहोचलेला पाण्डवाशिवाय दुसरा कोणी आम्ही ऐकला नाही.
17.3.29
तेजांसि यानि दृष्टानि भूमिष्ठेन त्वया विभो ।
वेश्मानि भुवि देवानां पश्यामूनि सहस्रशः ॥ १७.३.२९ ॥
हे विभो, पृथ्वीवर उभा असताना तू जी देवांची तेजस्वी निवासस्थाने पाहिली होतीस, ती आता हजारोंनी पाहा.
17.3.30
नारदस्य वचः श्रुत्वा राजा वचनमब्रवीत् ।
भ्रातॄनपश्यन्धर्मात्मा स्वपक्षांश्चैव पार्थिवान् ॥ १७.३.३० ॥
नारदाचे वचन ऐकून धर्मात्मा राजाने, आपल्या बंधूंना आणि स्वपक्षातील राजांना न पाहता असे वचन सांगितले.
17.3.31
शुभं वा यदि वा पापं भ्रातॄणां स्थानमद्य मे ।
तदेव प्राप्तुमिच्छामि लोकान्यान्न कामये ॥ १७.३.३१ ॥
बंधूंचे स्थान शुभ असो वा अशुभ, आज माझेही तेच असो. मला तेच मिळवायचे आहे; ज्या लोकांची मी इच्छा करत नाही ते नको.
17.3.32
राज्ञस्तु वचनं श्रुत्वा देवराजः पुरंदरः ।
आनृशंस्यसमायुक्तं प्रत्युवाच युधिष्ठिरम् ॥ १७.३.३२ ॥
राजाचे वचन ऐकून देवराज पुरंदर, करुणेने युक्त अशा युधिष्ठिराला उत्तर देता झाला.
17.3.33
स्थानेऽस्मिन्वस राजेन्द्र कर्मभिर्निर्जिते शुभैः ।
किं त्वं मानुष्यकं स्नेहमद्यापि परिकर्षसि ॥ १७.३.३३ ॥
हे राजेंद्रा, शुभ कर्मांनी जिंकलेल्या या स्थानी वास कर. मनुष्यांचा हा स्नेह तू आजही का ओढतोस?
17.3.34
सिद्धिं प्राप्तोसि परमां यता नान्यः पुमान्क्वचित् ।
नैव ते भ्रातरः स्थानं सम्प्राप्ताः कुरुनन्दन ॥ १७.३.३४ ॥
तू परम सिद्धी प्राप्त केलीस, जी प्रयत्नाने इतर कोणत्याही पुरुषाला कधी मिळाली नाही. हे कुरुनंदना, तुझे बंधू अद्याप आपल्या स्थानाला पोहोचलेले नाहीत.
17.3.35
अद्यापि मानुषो भावः स्पृशते त्वां नराधिप ।
स्वर्गोऽयं पश्य देवर्षीन्सिद्धांश्च त्रिदिवालयान् ॥ १७.३.३५ ॥
हे नराधिपा, अजूनही मानवी भाव तुला स्पर्श करत आहे. हा स्वर्ग आहे; देवर्षी, सिद्ध आणि त्रिदिवालयातील रहिवाशांना पाहा.
17.3.36
युधिष्ठिरस्तु देवेन्द्रमेवंवादिनमीश्वरम् ।
पुनरेवाब्रवीद्धीमानिदं वचनमर्थवत् ॥ १७.३.३६ ॥
परंतु बुद्धिमान युधिष्ठिराने, असे बोलणाऱ्या देवेंद्र ईश्वराला पुन्हा हे अर्थपूर्ण वचन सांगितले.
17.3.37
तैर्विना नोत्सहे वस्तुमिह दैत्यनिबर्हण ।
गन्तुमिच्छामि तत्राहं यत्र मे भ्रातरो गताः ॥ १७.३.३७ ॥
हे दैत्यनिबर्हणा, त्यांच्याशिवाय येथे राहण्याची माझी इच्छा नाही. माझे बंधू जिथे गेले आहेत, तिथेच मला जायचे आहे.
17.3.38
यत्र सा बृहती श्यामा बुद्धिसत्त्वगुणान्विता ।
द्रौपदी योषितांश्रेष्ठा यत्र चैव सुता मम ॥ १७.३.३८ ॥
जिथे ती विशाल, श्यामा, बुद्धी आणि सत्त्वगुणांनी युक्त द्रौपदी आहे, स्त्रियांमध्ये श्रेष्ठ असलेली ती जिथे आहे, आणि जिथे माझे पुत्रही आहेत.